Қазақша рефераттар

Ағзалардың тіршілікке

Әдістемелік нұсқаулықтың мақсаты мен қолданылуы

Бұл әдістемелік ұсыныстар 8-сынып оқушыларына арналған «Биология» пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізу кезінде мұғалімге көмек құралы ретінде әзірленді.

Жинақ қазақ тілінде білім беретін 8-сыныптың «Биология» пәні бойынша оқу бағдарламасы мен оқу жоспарына сүйеніп дайындалған. Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары мұғалімге оқушылардың тоқсан бойына жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

Құрамында бар

  • Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар
  • Оқушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар)
  • Дескрипторлар мен балл қоюға арналған ұсыныстар

Мақсатты аудитория

  • Негізгі мектеп мұғалімдері
  • Мектеп әкімшілігі
  • Білім беру бөлімінің әдіскерлері
  • Критериалды бағалау бойынша мектеп/өңірлік үйлестірушілер және басқа мүдделі тұлғалар

Пайдаланылған дереккөздер

Ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттардағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

Мазмұны (тоқсандар бойынша)

1-тоқсан

  • Жасушалық биология. Молекулалық биология
  • Тірі ағзалардың көптүрлілігі
  • Қоректену

2-тоқсан

  • Заттардың тасымалдануы
  • Тыныс алу

3-тоқсан

  • Бөліп шығару
  • Қозғалыс (биофизика)
  • Координация және реттелу

4-тоқсан

  • Көбею. Өсу және даму
  • Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік
  • Биосфера және экожүйе. Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

1-тоқсан: Жасушалық биология және молекулалық биология (БЖБ)

Бөлімшелер

  • Өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу
  • Прокариот және эукариот жасушаларын салыстыру
  • Полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылық
  • Көмірсулар мен липидтердің (майлардың) құрылымы мен қызметі
  • Нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі

Параметрлер

Ойлау дағдыларының деңгейі
Білу, түсіну және қолдану
Орындау уақыты
20 минут
Жалпы балл
25

Оқыту мақсаттары

  • 8.4.2.2 — прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру
  • 8.4.2.1 — өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын классификациялау
  • 8.4.1.1 — биологиялық мысалдарды пайдаланып, полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау
  • 8.4.1.2 — көмірсулар мен липидтердің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау
  • 8.4.1.3 — нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметін сипаттау

Бағалау критерийлері

  • Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстырады
  • Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктейді
  • Полимерлер мен мономерлердің айырмашылығын биологиялық мысалдармен сипаттайды
  • Көмірсулар мен липидтердің құрылымы мен қызметін сипаттайды
  • Нәруыздардың құрылымы мен қызметін сипаттайды

Тапсырмалар (үзінді)

Төмендегі тапсырмалар бағалауды жоспарлауға арналған үлгі форматында берілген.

  1. 1. Прокариот жасушасында кездеспейтін органоидты көрсетіңіз.

    • A) Жасуша мембранасы
    • B) Рибосома
    • C) Ядро
    • D) Цитоплазма

  2. 2. Прокариот және эукариот жасушаларында ортақ болатын құрылымды табыңыз.

    • A) Гольджи аппараты
    • B) Рибосома
    • C) Лизосома
    • D) Ядро

  3. 3. Суреттер бойынша тапсырма.

    (i) Төмендегі суреттерде қандай ағзалардың жасушалары берілгенін атаңыз:

    A: ____________________________________

    B: ____________________________________

    C: ____________________________________

    (ii) A және C суреттері бойынша жасуша құрылымдарының бар-жоғын «+ / –» белгісімен көрсетіңіз.

    Жасуша құрылымы A C
    Жасуша қабырғасы — —
    Хлоропласт — —
    Цитоплазма — —
    Митохондрия — —

  4. 5. Полимерге жататын қосылысты белгілеңіз.

    • A) Аминқышқылдары
    • B) Глюкоза
    • C) Сутегі
    • D) Крахмал

  5. 6. Көмірсулар, майлар және нәруыздар бойынша сәйкестендіру.

    (i) Тұжырымдамаларды үш топқа бөліп, кестені толтырыңыз: көмірсулар, майлар, нәруыздар.

    A) Өсімдік жасушаларында қорға жиналатын зат — крахмал.
    B) Энергетикалық қызмет атқарады: 1 г ыдырағанда 38,9 кДж энергия түзіледі.
    C) Мақта талшығының 98%-ы — целлюлоза.
    D) Адам мен жануарлардың асқорыту жүйесінде ферменттер маңызды рөл атқарады.
    E) Тасымалдау қызметін гемоглобин атқарады.
    F) Тері, шаш және көздің нұрлы қабықшасына меланин түс береді.

    (ii) Биологиялық есеп: 1 г нәруыз тотыққанда түзілетін энергия 1 г көмірсу тотыққандағы энергиямен бірдей. Неліктен ағза нәруыздарды энергия көзі ретінде тек аса қажет жағдайда ғана пайдаланады? Түсіндіріңіз.

    _____________________________________________________________________________
    _____________________________________________________________________________

Нәтижені түсіндіруге арналған рубрика (ата-аналарға ақпарат)

Рубрикада әр бағалау критерийі бойынша оқу жетістіктерінің төмен, орташа, жоғары деңгейлері сипатталады. Бұл ата-аналарға баланың қай дағдыда қиналатынын және қай бағытта сенімді екенін түсіндіруге көмектеседі.

1-тоқсан: Тірі ағзалардың көптүрлілігі (БЖБ)

Бөлімшелер

  • Балдырлар, мүктер, қырықжапырақтәріздестер, ашық және жабықтұқымдылардың ерекшеліктері
  • Саңырауқұлақтардың негізгі белгілері
  • Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің айырмашылығы
  • Буынаяқтылар мен хордалылардың ерекше белгілері

Параметрлер

Ойлау дағдыларының деңгейі
Білу, түсіну және қолдану
Орындау уақыты
15 минут
Жалпы балл
16

Бағалау критерийлері

  • Өсімдіктер бөлімдерінің ерекшеліктерін мысалдармен сипаттайды
  • Саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттайды
  • Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажыратады
  • Буынаяқтылар мен хордалыларды ерекше белгілері бойынша сипаттайды

Тапсырмалар (үзінді)

  • 1. Балдырлармен салыстырғанда мүктерде болатын белгі:
    A) Споралар
    B) Мүшелер
    C) Хлорофилл
    D) Камбий
  • 3. Саңырауқұлақ жасуша қабықшасының құрамына кіретін зат:
    A) Муреин
    B) Крахмал
    C) Целлюлоза
    D) Хитин

Нәтижені түсіндіруге арналған рубрика

Бұл бөлімге арналған рубрика әр критерий бойынша дескрипторларға сүйеніп, оқушының жетістігін деңгейлер арқылы сипаттайды.

1-тоқсан: Қоректену (БЖБ)

Бөлімшелер

  • Омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар және адамның асқорыту жүйесін салыстыру
  • Тістердің құрылысы мен типтері, тісті күту ережелері
  • Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы және қызметтерінің байланысы
  • Асқорыту жолы ауруларының себептері және астан улану белгілері
  • Адам ағзасы үшін дәрумендердің маңызы

Параметрлер

Ойлау дағдыларының деңгейі
Жоғары деңгей дағдылары
Орындау уақыты
25 минут

Оқыту мақсаттары

  • 8.1.2.1 — асқорыту жүйелерінің құрылысын салыстыру
  • 8.1.2.2 — тістер типтері, құрылысы, қызметі және күтім ережелері
  • 8.1.2.3 — асқорыту мүшелерінің құрылысы мен қызметінің байланысын анықтау
  • 8.1.2.4 — асқорыту ауруларының және астан уланудың себептерін анықтау
  • 8.1.2.5 — дәрумендердің адам ағзасындағы маңызын сипаттау

Тапсырмалар (үзінді)

1. Асқорыту жүйесін талдау

(i) Сиырдың X әрпімен, жауынқұрттың 5 санымен белгіленген асқорыту жүйесінің бөлімдерін атаңыз және қызметін сипаттаңыз.

X

____________________________________________________________

5

____________________________________________________________

(ii) Терминдерді пайдаланып, асқорыту жүйесінің құрылымдық диаграммасын құрастырыңыз: бауыр, ауыз қуысы, ұйқы безі, асқазан, аш ішек, тоқ ішек, сілекей бездері, өт, аппендикс, тік ішек.

(iii) Асқазан, тоқ ішек, бауыр және аш ішектің қызметін сипаттаңыз.

2. Тістердің құрылысы және күтімі

Суретке сүйене отырып, тістің ерекше құрылымдарын кестеге енгізіңіз. Күрек тіс, ит тіс, кіші азу тіс, үлкен азу тістердің пішіні мен қызметін салыстырыңыз.

(iii) Тісті күту ережелерін түсіндіріңіз.

_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

(b) Асқорыту ауруларының 2–3 себебін жазыңыз.

_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

3. Дәрумендердің маңызы

Дәрумендердің ағза үшін маңызын көрсетіңіз.

A) Зат алмасу бұзылады
B) Ағзаның улануына әкеледі
C) Аурулардың пайда болуын күшейтеді
D) Жұқпалы ауруларға қарсы тұруын арттырады