Қыпшақ Ізбасты би, он жасар күнінде көш үстінде көп адаммен бір түлкі қуысып, бәрінен бұрын жетіп түлкіні соғып алды
Қыпшақ Ізбасты бидің тапқырлығы
Қыпшақ Ізбасты би он жасында көш үстінде көп адаммен бірге бір түлкіні қуады. Ол бәрінен бұрын жетіп, түлкіні соғып алады.
Артынан келген жасы үлкен кісілер: «Түлкіңді бізге байла», — дейді. Бірақ Ізбасты бермейді. Қазақы әдет бойынша мұндай олжаны жасы үлкенге байлау керек саналған. «Мына бала бізге байламайды», — деп, олар сол заманның ханына шағымдануға келіседі.
Негізгі түйін
Даудың өзегі — дәстүр мен әділеттің арақатынасы: олжаны жасына қарай беру ме, әлде еңбегіне қарай алу ма?
Хан алдында айтқан сөзі
Ізбасты ханның алдына барғанда, өз ұстанымын тапқыр, ұйқасты сөзбен жеткізеді. Айтуынша, түлкіні көпшілік жабыла қуғанымен, ешкім ілесе алмай қалады — ал жалғыз өзі жеткен соң, олжаны да өзі алуға тиіс.
Ізбасты бидің сөзі (пішінделген нұсқа)
«Ойдан қашты бір түлкі, тауға қарап демалмай,
Жабыла қудық көп кісі, бәрі де қалды ере алмай.
Сол түлкіні кім алар — жалғыз жеткен мен алмай?
Ағайыннан дұшпан, жауым жоқ — алдыма салып айдап жүр,
Алтайы түлкі көре алмай.
Ұялып, тақсыр, жүрмеңіз —
Мұның төресін оңдап бере алмай».
Осылайша Ізбасты би дауды күшпен емес, сөздің салмағымен шешуге ұмтылады: ол өз еңбегін әділдік өлшемі етіп қояды да, ханнан да «төресін» бұрмалауды емес, турасын тануды сұрайды.