Шорманның тұңғыш қызы Зейнеп - Шоқан Уәлихановтың анасы
Шорман би: ел дауын әділ шешкен төбе би
Шорман Күшікұлы (1799–1837) — төбе би, аға сұлтан. Ол қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында дүниеге келген. Орта жүз арғынның қаржас руынан шыққан, елге танымал шешен Сәтиұлы Күшіктің ұлы. Шын есімі — Жұмабай.
Бала бидің танылуы: даулы істің түйінін шешкен 15 жас
Қуандық руынан Қожы төре бастаған жігіттер қаржастардың жылқысын барымталауға келгенде, екі жақ қақтығысып, барымташылардан үш адам қаза табады. Қаза болғандардың ішінде Қожы төренің өзі де болғаны айтылады.
Бұл хабарды естіген Уәли хан қаржастарға көп жылқы құнын кеседі. Дауы күрделі, шешімі қиын осы істі өз руының пайдасына әділ әрі дәлелді түрде шешіп шыққан 15 жасар Жұмабайдың беделі өсіп, ол ел ішінде «бала би» атанады. Бұл дерек жөнінде Ш. Уәлиханов та өз еңбектерінде жазған.
Осы оқиғаның тағы бір нұсқасы Шоң бимен байланыстырыла баяндалады: Жұмабай ханнан жеңіспен оралғаннан кейін, Баянауыл округінің аға сұлтаны болған белгілі би Шоң оған «Шорман» атағын беріп, қаржас руының төбе биі етіп тағайындаған делінеді.
Шоң бидің саясаты және Шорман бидің ұстанымы
Шорман би төрелерге билік бермеу ниетімен Сүйіндік ішінде хан тұқымын биліктен аластау жөніндегі Шоң бидің саясатын қолдап, оны іске асыруға ықпал еткен.
Ел ішіндегі беделі
Шорман бидің «қара қылды қақ жаратын» әділдігі халық жадында аңызға айналған.
Төрелігіне келушілер
Оның төрелігіне тек Баянауылдан ғана емес, бүкіл Кереку өңірінің түкпір-түкпірінен келетін болған.
Жер дауы және отарлық әкімшілікке хаттар
Шорман би жер дауын шешу және қазақтарды жерге орналастыру мәселелері бойынша 1822 жылдан бастап Шоң бимен бірге Батыс Сібірдегі отарлық әкімшілікке бірнеше рет хат жолдаған.
Сапарлар мен кездесулер
- Шоңның тапсыруымен Тобыл, Омбы, Кереку, Қызылжар қалаларына, сондай-ақ Ірбіт пен Үркіт (Иркутск) жәрмеңкелеріне барған.
- Мұрағат деректерінде 1830 жылы Омбыға, 1832 жылы Тобылға барып, губернатормен жүздескені жөнінде мәлімет сақталған.
Аға сұлтандық қызметі және өмірінің соңы
Баянауыл округі ашылғанда Шорман аға сұлтанның орынбасары болып тағайындалды. Кейін Шоң қайтыс болғаннан соң оның орнын басты. Алайда аға сұлтан міндетін шамамен бір жылдай ғана атқарып, келесі жазда дүние салған.
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының жазуынша, Шорман Ақмырза Сілеті өзенінің құяр тұсына жерленген.
Ұрпақ сабақтастығы
Тұңғыш қызы
Шорманның тұңғыш қызы Зейнеп — Шоқан Уәлихановтың анасы.
Үлкен ұлы
Үлкен ұлы Мұса Шорманов — елге белгілі тұлғалардың бірі.
Ескерту: «KZ портал Қазақша рефераттар жинағы» деген белгі дереккөз ретінде ғана қарастырылды; мәтін стилистикалық және грамматикалық тұрғыдан редакцияланды.