Оқушылар білімді толықтай меңгеру үшін ақпаратты енжар қабылдамай, сабаққа белсенді қатысу үшін Ғарыш атты рөлдік ойын ойнаттым

Жаңартылған білім – заман талабы

Әрбір мемлекеттің өсіп-өркендеуінің, бәсекеге қабілетті болуының ең басты тірегі – ұстаз берген білім. Сондықтан да дамудың биік көкжиегінен көрінгісі келетін кез келген мемлекет, ең алдымен, білім беру саласын жүйелеп, сапасын арттыруды мақсат етеді. Осыған орай 2016–2017 оқу жылының 1 қыркүйегінен бастап еліміздің барлық мектептері білім берудің жаңартылған жүйесіне көшті.

Орта білім кеңістігінде болып жатқан бұл жаңалық мені де бейжай қалдырмады. Бағдарламаның басты ерекшелігі – даярлық сыныбынан бастап баланың білімді спиральді қағида бойынша меңгеруі. Бір тақырып әртүрлі деңгейде қайта оралып, келесі сатыда бұрынғыдан тереңдетіліп, күрделеніп отырады. Мұны естігенде ішкі дүниемде қуаныш пайда болды. «Қайталау – білім анасы» деген сөз бекер емес: бала жыл сайын білімін бекітіп, тапсырмалар біртіндеп күрделенсе, оқу үдерісі оған ауыр тимейді. Спиральді оқыту арқылы баланың табиғи қабілеті мен дарынын ашуға да мүмкіндік молаяды.

Төрт дағды арқылы функционалдық сауаттылыққа бастау

Жаңартылған білім мазмұны бойынша сертификат алып, қыркүйек айынан бастап мектеп табалдырығын аттаған 22 оқушының сынып жетекшісі ретінде алғашқы қадамымды бастадым. Негізгі мақсатым – жаңартылған бағдарламаның тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым дағдыларын жүйелі қалыптастыру арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығының негізін қалау, білім алуға ынталы тұлғаны дамыту.

Алғашқы кезеңнен бастап тыңдалым мен айтылымға ерекше назар аударылды. Бұл тұста мұғалімге көмек ретінде әзірленген сауат ашу пәніне арналған аудио материалдары (диск) көп пайдасын тигізді: оқушы мәтінді тыңдап, ой елегінен өткізіп, кейін өз пайымымен сұрақтарға жауап беруге дағдыланды.

«Сөйлей-сөйлей шешен боларсың» дегендей, оқушының сөзге, сөйлемге зер салуы – ертеңгі болашағына салынған іргетас. Күнделікті сабақта тыңдалым және айтылым бойынша тұрақты жұмыс жүргізілген соң, балалар бірін-бірі сабырмен тыңдауға, өзгенің пікірін құрметтеуге біртіндеп дағдыланды.

Әрине, бастапқыда әлі әріп танымайтын, мектепке енді келген баламен жұмыс істеу оңай болмады. Бастауыш сыныпта 18 жыл еңбек етіп, ұзақ уақыт дәстүрлі әліппемен жұмыс істегендіктен, алғашқы кезеңде қиындықтар кездесті. Бірақ уақыт өте келе менің де, оқушыларымның да сабаққа қызығушылығы арта түсті.

Критериалды бағалау: кері байланыс мәдениеті

Бағалау жүйесіне келсек, критериалды бағалау оқыту, оқу және бағалаудың өзара байланысына негізделеді. Оның нәтижелері білім беру үдерісін тиімді жоспарлау мен ұйымдастыруға қызмет етеді. Критериалды бағалау қалыптастырушы және жиынтық бағалаудан тұрады. Қалыптастырушы бағалау үздіксіз жүргізіліп, оқушы мен мұғалім арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және оқу үдерісін дер кезінде түзетуге мүмкіндік береді.

Қалыптастырушы тапсырмалар арқылы берілетін мадақ, нақты ой-пікір мен ұсыныстар оқушыны жігерлендіріп, өз қатесін түзетуге ынталандырады. Дәстүрлі жүйедегі кейбір бағаның баланың талпынысын төмендетуі мүмкін екенін ескерсек, сапалы кері байланыс оқушының қызығушылығын сақтауға көмектеседі.

Сабақ тәжірибесінен: «Ғарыш дегеніміз не?»

Оқушының жаңа тақырыпты меңгеруінде мұғалім қолданатын әдіс-тәсілдердің орны ерекше. Топтық жұмыс кезінде оқушылар бір-бірінің білімімен бөлісіп, сұрақ-жауап арқылы түсініктерін кеңейтеді. Жаңартылған бағдарламада бастауышта қолданылатын тәсілдердің басым бөлігі зерттеуге негізделген оқуға сүйенеді.

Пиктограмма әдісі арқылы кері байланыс

Сабақ соңында жаңа тақырыптың қаншалықты меңгерілгенін анықтау үшін қалыптастырушы бағалау тапсырмаларын бердім. Пиктограмма әдісі бойынша: толық түсінсе – күнді, жартылай түсінсе – жұлдызды, түсінбесе – айды жапсырады.

Әр бөлім аяқталғаннан кейін бекітілген жоспарға сай жиынтық тапсырмаларды алып отырдым. Әр сабақ соңындағы қалыптастырушы тапсырмалар арқылы дер кезінде түзету енгізудің пайдасы жиынтық тапсырмалар кезінде анық байқалды.

Мұғалім – оқушы – ата-ана ынтымақтастығы

Оқушылардың әр бөлім бойынша жиынтық тапсырма нәтижелерін ата-аналарға жіберіп, таныстырып отырдым. Соның арқасында ата-ана баласының қай пәннен және қандай тұстан қиналатынын біліп, үйде қосымша тапсырмалармен жұмыс жүргізуге мүмкіндік алды. Осылайша мұғалім–оқушы–ата-ана бірлестігі нығайып, мектеппен байланыс күшейді, ата-аналардың өзара ынтымақтастығы да арта түсті.

Егер спиральді қағидамен оқытып, әр баланың жұмысын талқылап, жетістігі мен қателігін дер кезінде түзетіп отырсақ, баланың неге бейім екенін ерте анықтап, табиғи талантының ашылуына жол береміз. Бұл алдағы мамандық таңдауда да қателеспеуге ықпал етуі мүмкін.

Бағдарламаның түпкі мақсаты

Бағдарламаның негізгі мақсаты – өсіп келе жатқан жас ұрпақтың орта мектепте алған білімін өмірде қолдана алуы: кез келген істің түйінін шешіп, мәселенің мәнін түсініп, бағасын беріп, нәтижесін тәжірибеде пайдалану.

Оқушылардың балдық жүйедегі нәтижелері электрондық журналға енгізіліп, тоқсандық спецификация негізінде тоқсан соңындағы балл автоматты түрде бағаға айналады.

Дағдылар өзара тығыз байланысты: айтылым оқылымға, жазылым тыңдалым мен ойлауға сүйенеді. Бұл – біртұтас, біріктірілген болашақтың білім жүйесі.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, әрбір ұстаз жаңа технологияларды тиімді қолдана алатын, мақсатын айқын қоя білетін, шығармашыл тұлға қалыптастыратын кәсіби шебер болуы керек. К.Д. Ушинскийдің «Мұғалім жас бала үшін ешбір теңдесі жоқ күннің құдіретті сәулесі сияқты» деген сөзін үнемі жадымызда ұстайық.