Жарты балық

Шал Гольфстримге қайығымен жалғыз шығып жүрді. Теңізге күн сайын аттанғанына сексен төрт күн болды, бірақ қармағына әлі бірде-бір балық ілінбеді.

Алғашқы бір жарым ай шамасында оған бір бала серік еді. Күндер өте берді, олжа түспеді. Ақыры баланың ата-анасы күдер үзіп, қартты «жолы байланған бейбақ» көріп, баланы басқа қайыққа ауыстырды. Ол жаңа қайықта жолы болып, серігі екеуі алғашқы аптада-ақ үш ірі жайын ұстады.

Дегенмен бала қартты аяйтын. Шал жағаға күнде құр қол оралғанда, бала алдынан шығып, багорын, гарпунын, қармақ жәшігін, желкенін көтерісіп үйіне жеткізіп салатын.

Қарттың кейпі мен қайсарлығы

Қарттың қайығында шиыршықталып жататын желкеннің қырық жері жамалған-ды; көзге ол быт-шыты шыққан әскердің құлаған туындай елестейтін. Шалдың өзі титықтаған, арық адам еді: маңдайы мен мойны арса-арса, бетіне күн қаққан күрең-қоңыр дақтар түскен. Қолындағы тілім-тілім тыртықтар — ірі балықты сүйреп шығарғанда қармақбау тіліп кеткен ескі іздер, құрғақ жердің жарығындай қаңсып қалған.

Өңі де, киімі де тозған. Бірақ көзінде ғана өзгермейтін бір нұр бар еді: теңіз суы түстес жанары қайсар адамды танытатын.

Террасадағы кеш: мазақ пен мейірім

Екеуі Террасаға келіп, сыра ішетін жерге жайғасты. Кей балықшылар қартты келемеждеп күлді, ал қарт оған ренжіген жоқ. Кексе балықшылар үнсіз ғана аянышпен қарап, ағыс, қармақтың тереңдігі, ауа райы, теңізде көрген-баққандары туралы сыпайы сөйлесті.

Олжалы қайтқандар марлиндерін жарып, тазалап, қос сырыққа салып қоймаға тасып жатты. Кейбірі акуланы екінші беттегі сойып-тұздайтын зауытқа өткізетін: акуланы шығырға іліп, бауыры мен желбезегін алып, терісін сыпырып, етін жұқалап тұздайтын.

Үйге қайту: жоқ нәрсені «бар» қылып ұстап қалу

Құрал-жабдықты түсіріп, үйге қарай тартты: желкен оралған кіндік діңгекті қарт иығына салды, ал бала қармақбауы бар жәшікті, багор мен тұтқалы гарпунды көтерді. Шал мүлкін ешкім ұрламасына сенсе де, ауыр құралдарды үйге апарып қойғанды жөн көрді — шыққа малынып, дымқыл тартпасын деді әрі бөгде көзге түспесін қалады.

Лашықта бір кереует, бір үстел, жалғыз орындық және балшық еденнен қазылған жерошақ бар еді. Қоңыр қабырғада тәңірдің бейнесі мен Сайта Мария дел Кобренің суреті ілінген — бұлар қарттың әйелінен қалған белгі. Әйелінің фотосуретін қарт көзі түссе көңілі босай берген соң, тығып қойған: қазір ол бұрыштағы сөреде, жуылған таза көйлектің астында жатыр.

Бейсбол әңгімесі және ертеңге дайындық

Кешкі ас үстінде екеуі бейсболды сөз етеді: «Янкилер», «Кливленд Индианстер», «Ди Маджио» туралы дауласып, біресе келісе кетеді. Қарт үшін Ди Маджио — қайсарлықтың өлшемі, ал бала үшін бейсбол — өмірдің қызығы.

Қарт ертеңгі күнге жоспар құрады: жағадан аулағырақ шығуды ойлайды. Бала болса өз қайығының иесін алысқа алып шығуға көндірудің айласын іздейді. Теңіздегі ұлы балық туралы әңгіме осылайша екеуінің де жүрегінде үмітті оята түседі.

Ұйқы, түс және Африка жағалауы

Бала кеткен соң қарт қараңғы лашықта жатып ұйықтап қалады. Түсіне — жастық шағындағы Африка кіреді: сап-сары жағалау, шаңқан қайыр, биік жартастар, қызыл шақат таулар. Түнде ол жиі арыстан күшіктерін көретін: кешкі көлеңкеде мысықтың баласындай домалап ойнайды. Қарт соларға сүйсініп, баланы қалай жақсы көрсе, дәл сондай мейіріммен қарайды.

Ақыры қарт оянып, ашық есіктен аспандағы айға көз салады. Сыртқа шығып, таңғы салқын ауаны жұтып, баланы оятуға қарай бет алады. Ол біледі: теңізге шыққан соң, ескек қолына тигенде, денесі қайта қызады. Ал ертең — жаңа күн, жаңа мүмкіндік.