Төлеген деген кім

«Сен өзі ненің мұғалімісің?»

Әңгіме сұраққа ұласты. «Тағы қай жерде алдың?» дегенде Пықан: «Бастауыш сыныпқа сабақ беріп жүргенде» деп қалды. Заң қызметкері сенбегендей болып, одан сайын тінткіледі: «Біресе жоғары сыныпқа, біресе бастауышқа қалай сабақ бересің?»

Пықан ақиқатын айтты: «Мен мұғалім емеспін. Мен электрикпін». Бастауыштың мұғалімі болмай қалып, уақытша сабақ берген күндері болыпты.

Баланың мінезі: тыйымға қарсы қадам

«Жоламады ма?» деген сұраққа Пықан мысал келтірді. Бала деген «кері қарай жүретін халық» ғой: бір бала үйіндегі электр желісінің ашық тұрған жерін ұстап тұрыпты. Абырой болғанда, дәл сол мезетте желіде ток жоқ екен.

Анасы баланы жұлып алған сәтте, қосулы тұрған шам жарқ етіп жана қалыпты. Сол оқиғадан кейін анасы келіп, Пықанды кінәлап: «Балаға қандай тәрбие беріп отырсың? Неге “электр желісіне жолама” деп айтпайсың?» деп ұрысқан.

Педагогика кітабындағы «қауіпті тәсіл»

Осыдан кейін Пықан іздене бастайды: педагогикалық кітаптарды ақтарып, талай әдіс-тәсілге жолығады. Сонда бір анықтамаға көзі түсіп, ішінен таңырқап қалады:

«Ата-ананың айтқанын қылмайтын да, мұғалімнің айтқанын тыңдамайтын да кіп-кішкентай жүгірмектерді бала деп айтамыз».

Пықанның әсері: «Қалай дәл берілген анықтама!»

Әдістердің ішінен біреуін таңдап алады. Кітапта ол «қауіпті тәсіл» деп аталады екен: қолдануға кей педагогтердің өз жүрегі дауаламайды. Нәтиже бермесе, ұстаздың өзіне қарсы жұмыс істеуі мүмкін дейді.

Әдісті қолданып көргені сол еді, күтпеген жағдай болады: біреуі «жоласайшы». Осыдан кейін мектепке аналардың алғысы қарша борайды: «Рақмет, мұғалім! Баламыз үйде тәп-тәртіпті болып қалды. Дұрыс бағытта жұмыс істеп жатырсыз».

Пықанның айтқаны: «Аздап қана. Өздері берді». Бірақ заң қызметкері білегін одан сайын қысып: «Былықтырған екенсің ғой әбден!» деп тағы қайталады.

«Мен қалыңдықтың туған ағасымын»

Пықан да шыдамай: «Осы сіз тойға қай жағынан қатысып отырсыз?» деп сұрайды. Заң қызметкері намыстанып: «Мені танымай отырсың ба? Мен қалыңдықтың туған ағасымын!» дейді.

Пықан сәл жымия: «Той үстінде мінез көрсетуіңіз жаман дегенім еді. Қыз жағынан болған соң екен ғой» деп құтылып кетпек болады.

Бірақ сөз мұнымен бітпейді. Қалыңдықтың ағасы Пықанға: «Сен ұл жағынансың ба? Ана ініңе айтып қой: осы тойдан кейін қарындасыма саусағының ұшы тимесін! Мектепте істеймін деп отырсың ғой, ініңді тәрбиеле!» деп шорт кеседі.

Түс болып шыққан той

Пықан оянып кетсе, әлгінің бәрі түс екен. Біраз есеңгіреп жатады. Бірақ түстің түбі де құр қиял емес: інісінің үйленгені рас, келіннің ағасының заң қызметкері екені де рас, тойда бірге болғандары да рас.

Сол сәтте бөлмеге келіншегі Бибігүл кіріп: «Тұр, жуын» дейді. Кешке Төлегендердің қонаққа шақырғанын да еске салады.

Пықан ұйқылы-ояу: «Төлеген деген кім?» деп қалғанда, Бибігүл ашуланып: «Сәлияның ағасы ғой, прокуратурада істейтін!» дейді.

Бибігүл оның маңдайын ұстап көріп: «Ауырайын деп тұрған жоқсың ба? Төлеген сенің мектебіңді қайтсін? Оның сенен басқа жұмысы жоқ па?» деп, жуындырып, өзіне келтіреді.

Мектеп ауласының жарығы және «педагогтың іші»

Кешке Пықан галстугін тағып, Бибігүлді қолтықтап Төлеген құдасының үйіне бет алады. Жолай мектептің жанынан өте бергенде, шамның жарығымен жарқырап тұрған ауласы көзге түседі.

Сол кезде түсінде естіген сөз ойына оралады: «Мектеп ауласы жарқырап, едені жалтырап тұр да, неге ішің сондай болып тұрмайды?» дегені. Пықан соны өзіне түйіндейді:

«Мектеп ауласы қалай жарқыраса, едені қалай жалтырап тұрса, педагог адамның іші де солай жарқырап тұратын болсын».

Қонақ үстеліндегі жылы күлкі

Төлеген тек Пықандарды ғана емес, тағы бірнеше жора-жолдасын жұбайларымен бірге шақырыпты. Пықан да Бибігүлімен бірге солардың арасына жайғасады. Үстел басында қонақтарына елпілдеп, қонақжайлық танытып жүрген Төлегенге көзі түскен сайын, Пықанның түсі есіне түсіп, еріксізден-еріксіз жымиып қоя береді.