Қазақша рефераттар

Алдыңғы қатарлы мемлекеттердегі қаржылық бақылаудың ұйымдастырылуы.

Қаржылық бақылау және ревизия

Алдыңғы қатарлы елдер тәжірибесі: тәуелсіз бақылау, құрылым және нәтижелілік

Light mode Оқу материалы

1) Шетелдердегі қаржылық бақылаудың рөлі

Шетелдердегі қаржылық бақылау қызметі, әдетте, тиімділік және рентабельділік қағидаларына сүйенеді. Германиядағы Федералды есеп палатасының беделі ұлттық және халықаралық деңгейде жоғары.

Негізгі ұстаным

Федералды есеп палатасы парламент пен үкіметтің көмекшісі әрі тәуелсіз әріптесі ретінде әрекет етеді. Тәуелсіз қаржылық бақылау органы болғандықтан, ол тек заң алдында жауап береді.

Палата тексеру нәтижелерін жинақтап, арнайы хабарламаларда көрсетеді және қорытындыны тексерілген мекемеге жібереді. Шоттардың дұрыс жүргізілуін тексере отырып, ол заңдардың, бюджеттің және әкімшілік тапсырмалардың орындалуын қадағалайды, сондай-ақ орындалу сапасын бағалайды.

Федералды есеп палатасының бақылау бағыттары

  • Бюджеттің қаржыландырылуын және федерация экономикасын басқаруды, оның негізгі тетіктерін бақылау.
  • Жеке құқықтық статусы бар кәсіпорындардағы федерация қызметін бақылау.
  • Жеке құқықтық статусы бар өзге де заңды тұлғалардың қызметін бақылау.
  • Қажет болған жағдайда статистикалық есеп жүргізу.

2) Федералды есеп палатасының құрылымы: 8 бөлім

Федералды есеп палатасының ішінде міндеттер мен жұмыстарды сегіз бөлім орындайды. Әр бөлімнің құзыреті нақты бағыттар бойынша бөлінген.

1-бөлім

Қаржылық және бюджеттік құқық мәселелері, шоттарды тексеру. Парламент пен палата арасындағы байланысты үйлестіру, саяси маңызы бар жоспарлау, федералды ведомстволарды жабдықтау жұмысына бақылау.

2-бөлім

Бюджеттің қаржыландырылуына тексеру жүргізу.

3-бөлім

Байланыс саласындағы мекемелерді тексеру.

4-бөлім

Қорғаныс бюджетін бақылау, қоғамдық даярлық пен реттеуге қатысты құқықтық нормалармен жұмыс.

5-бөлім

Құрылыс объектілерін тексеру.

6-бөлім

Әлеуметтік саланы тексеру: зейнетақымен қамтамасыз ету, әлеуметтік қамсыздандыру заңдылықтары және басқа бағыттар.

7-бөлім

Кадр мәселелері, экономика, өндірісті ұйымдастыру, материалдық-техникалық жабдықтау.

8-бөлім

Салық және кеден төлемдері, сондай-ақ федералды қаржы министрлігіне қатысты экономикалық бағыттарды бақылау.

3) Ревизияның мазмұны мен міндеттері

Ревизия, негізінен, бұйрықтардың орындалуын, бюджеттік қаржыландыру қағидаларын және экономиканы басқару сапасын тексеруге бағытталады.

Тексеру қамтитын негізгі бағыттар

  1. Мемлекеттік бюджет пен бюджеттік жоспардың орындалуы.
  2. Кірістер мен шығыстарды құжаттармен дәлелдеу; бюджеттің жылдық сметасының орындалуы туралы дұрыс статистикалық есеп жасау; мемлекеттік органдар мен мекемелердің мүліктік жағдайы туралы есеп қалыптастыру.
  3. Қаражатты үнемді әрі рентабельді пайдалану.
  4. Материалдық шығындарды қысқарту арқылы міндеттерді орындау.

Жылдық бюджет сметасының орындалуы туралы есептер мемлекеттік басқару сапасына тікелей әсер ететіндіктен, Федералды есеп палатасы қорытындыларды жинақтап қорытуы тиіс. Мұндай жинақталған қорытынды жыл сайын парламентке ескерту түрінде жолданады.

Парламентке жолданатын ескертулерде

  • Статистикалық есептегі сомалар мен бухгалтерлік кітаптардағы сомалардың сәйкестігі.
  • Кіріс пен шығысты растайтын құжаттардың дұрыс рәсімделуі.
  • Бюджеттік қаржыландыру және шаруашылықты басқару қағидаларының қай жағдайда орындалмағаны.
  • Болашақта жүзеге асырылуы тиіс іс-шаралар.

4) Бақылау жүргізу шарттары және жаңа тәсілдер

Құқықтық статусы бар заңды тұлғаларға бақылау жүргізілетін жағдайлар

  1. Заңға сәйкес федерациядан жәрдемақы (субсидия/қаржылай қолдау) алса.
  2. Оларға федерация немесе федерация тағайындаған тұлға басшылық етсе.
  3. Федералды есеп палатасымен тексеру жүргізуге келісімшарт жасалса.
  4. Егер ұйым кәсіпорын болмаса да, жарғысында Федералды есеп палатасының тексеру жүргізуіне келісім қарастырылса.

Германияның есеп палатасы әрекеттілігі және жеделдігімен ерекшеленетін кешенді қаржылық бақылау жүргізеді. Соңғы жылдары алдыңғы қатарлы мемлекеттерде бақылаудың жаңа түрі енгізілді.

Нәтижелілік бақылау (performance audit)

Бұл тәсіл 1960 жылы Швецияда қалыптасты және нәтижелілік бақылау деп аталады. Оның негізгі міндеті — мемлекеттік операциялардың әрекеттілігі мен нәтижелілігін бағалау.

5) Уақтылы ақпаратпен қамтамасыз ету

Федералды есеп палатасы тиімді жұмыс істеуі үшін төмендегі мәліметтермен уақтылы қамтамасыз етілуі қажет:

  1. Жоғары басқару органдары федерацияның бюджеттік қаражатын басқаруға қатысты бұйрықтар берсе немесе өзгерістер енгізсе.
  2. Федералды кәсіпорындар мен әкімшілік мекемелер таратылса, қайта құрылса немесе жаңадан ашылса.
  3. Федерацияның жеке кәсіпорын қызметіне тікелей қатысуы өзгерсе.
  4. Федерация мен басқа мекемелер арасында келісімдер жасалса.
  5. Жоғары басқару органдары қаржылық маңызы зор іс-шаралар ұйымдастырса.

6) Ресей Федерациясындағы бюджеттік қаржылық бақылау

Алдыңғы қатарлы мемлекеттер сияқты Ресей Федерациясы да бюджеттік қаржылық бақылау жүйесін қалыптастырды. Қаржылық бақылаудың қажеттілігі мен мазмұны мемлекеттің құрылымымен айқындалады.

Құқықтық негіз және тәжірибелік ерекшелік

Қазіргі Ресейдегі бюджеттік қаржылық бақылаудың бірқатар аспектілері бұрынғы КСРО тәжірибесіне де, кейбір шетелдік үлгілерге де толық сәйкес келе бермейді. Бақылауды жүргізудің құқықтық қайнарлары көп, соның ішінде негізгі актілердің бірі ретінде Ресей Федерациясының «Негізгі бюджеттік құқықтар және бюджеттік емес қорларды пайдалану мен қаржыландыру құқығы туралы» заңы аталады.

Қаржылық бақылаудың сапасы, негізінен, ақша қаражаттарын мобилизациялау, орналастыру және пайдалану тәртібін, яғни кәсіпорындар мен мекемелердің қаржыны қалай пайдаланатынын тексеруге байланысты.

Өзекті мәселе

Өкінішке қарай, қаржылық қатынастар саласында және Ресей Федерациясының заңнамасында өкілетті органдардың қаржылық бақылаудағы қызметтері мен өкілеттіктері әлі де толық айқындалмаған. Түрлі бақылау органдарының функциялары мен орындаушы биліктің жұмысы арасында қайшылықтар туындап отырады.

Ресей нарықтық қатынастар кезеңін бастан кешіруде. Осыған байланысты мемлекеттік институттар қайта құрылып, экономиканы басқаруда децентрализация күшейеді. Сонымен қатар федералды билік пен федерация субъектілері арасындағы өкілеттіліктерді шектеу процесі қарқынды жүруде.

Құрылым және нормативтік реттеу

Ресейдегі бюджеттік қаржылық бақылау органдарының құрылымы арнайы сызба-нұсқаларда көрсетіледі: онда органдар құрамы және бюджеттік-қаржылық жағдай бойынша бақылаушы функциялар сипатталады. Әр органның қызмет ету тәртібі мен құзыреті нормативтік актілерде және заңдарда нақты бекітілуі тиіс.

Қысқаша түйін

  • Тәуелсіз қаржылық бақылау заң алдында ғана есеп береді және бюджет тәртібін сақтауды жүйелі қадағалайды.
  • Бөлімдерге бөлінген құрылым тексерудің мамандандырылған әрі кешенді болуын қамтамасыз етеді.
  • Ревизияның өзегі — құжаттық дәлел, заңдылық, үнемділік және нәтижелілік.