Салауатты өмір салтын ұстанайық, жастар
Денсаулық — баға жетпес қазына
Денсаулық — баға жетпейтін асыл дүние. Оны сақтау үшін уақытты да, күш-жігерді де, еңбекті де аямау керек. Қажет болса, өмірдің белгілі бір бөлігін денсаулық үшін құрбан етуге де тура келеді. Қазақтың «Денсаулық — зор байлық» деуі бекер емес.
Халық денсаулығын қорғау — аурудың алдын алу мен емдеуді ғана қамтымайтын, мемлекеттік, әлеуметтік, экономикалық, медициналық және биологиялық тұрғыдан маңызды әрі көпқырлы мәселе. Еңбек пен тұрмыс жағдайын жақсарту, профилактиканы күшейту, дене және рухани күштің жан-жақты дамуына жағдай жасау — тәуелсіз мемлекет алдындағы басты міндеттердің бірі.
Негізгі қағида
Денсаулықты сақтау — үздіксіз еңбек: алдын алу, дағды, тәртіп және жауапкершілік.
Мемлекеттік міндет
Халыққа қолжетімді, сапалы медициналық көмекті қамтамасыз ету — әлеуметтік саясаттың өзегі.
Қоғамдық өлшем
Денсаулық деңгейі экология, тұрмыс сапасы, санитария және өмір салтымен тығыз байланысты.
Денсаулық сақтаудың қоғамдық маңызы
Қазақстанда денсаулық сақтау ісін Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі үйлестіреді, өңірлерде бұл жұмысты облыстық және аудандық бөлімдер жүргізеді. Көптеген емдеу-профилактикалық мекемелер арқылы медициналық көмектің едәуір бөлігі бюджет есебінен көрсетіледі. Балаларға арналған медициналық көмек те қолжетімді: балалар ауруханалары мен емханаларында қызмет тегін көрсетіледі, ал үш жасқа дейінгі балалар консультация орындарының бақылауында болады.
Соңғы жылдары халық денсаулығының әлсіреуіне әсер етіп отырған факторлардың бірі — экологиялық ахуал. Экологияның нашарлауы аурушаңдықтың артуына, өмір сапасының төмендеуіне ықпал етеді.
Денсаулық деген не?
Денсаулық — ағзаның сыртқы орта факторларына бейімделу қабілеті. Айнала әсері адамның денсаулығын қалыптастырып, оның әрі қарай дамуына ықпал етеді.
Физикалық денсаулық
Ағза жүйелері мен мүшелерінің өсу және даму деңгейі. Негізі морфологиялық және функционалдық көрсеткіштерге сүйенеді, бейімделу реакцияларын қамтамасыз етеді.
Соматикалық денсаулық
Ағза мен мүшелердің биологиялық жай-күйі. Негізінде жеке дамудың биологиялық бағдарламасы жатады.
Психикалық денсаулық
Психикалық сфераның тұрақтылығы: қауіп-қатерге сай әрекет ету, стреске төзімділік, мақсат қоя білу және өмірлік мәнді бағдарлау. Бұл биологиялық және әлеуметтік қажеттіліктермен сабақтас.
Рухани денсаулық
Ақпаратты қабылдау мәдениеті мен мотивациялық іс-әрекет арасындағы үйлесім. Құндылықтар жүйесін, қоғамдағы орынды, ішкі ұстанымды айқындайды; адамның көңіл күйі мен адамгершілік болмысын қалыптастырады.
Денсаулық неге байланысты?
Денсаулыққа әсер ететін факторларды шартты түрде 100% деп алсақ, жиі қолданылатын үлгі бойынша оның бір бөлігі тұқым қуалаушылыққа, бір бөлігі экология мен қоршаған ортаға, тағы бір бөлігі медициналық жүйенің тиімділігіне, ал ең үлкен үлесі адамның өз өмір салтына тиесілі екені айтылады.
Тектік факторлар
Организмнің табиғи ерекшеліктері мен тұқым қуалаушылық ықпалы.
Экология және орта
Ауа, су, тағам сапасы, өндіріс әсері, тұрмыс пен еңбек жағдайы.
Денсаулық сақтау жүйесі
Қолжетімділік, сапа, профилактика, дәрі-дәрмек және мамандар деңгейі.
Өмір салты
Тамақтану, қозғалыс, ұйқы, әдеттер және жеке жауапкершілік.
Ең қауіпті тәуекелдер
- Алкоголь тұтыну
- Есірткі қолдану
- Уытты заттарды иіскеу және токсикомания
- Темекі шегу және никотинге тәуелділік
Бұл әрекеттер адамның өмірін қысқартып, ағзаның қорғаныс қабілетін әлсіретеді. Аурудың алдын алу — көбіне өз қолымызда.
Салауатты өмір салты: күнделікті әдеттердің күші
Денсаулық — ең жоғары құндылық. Сондықтан әр адам өз денсаулығына ұқыпты қарап, оны орынсыз әлсіретпеуі, керісінше күн сайын қорын толықтырып отыруы керек. Немқұрайлық — ең үлкен қауіп: денсаулықтың нашарлауына жиі жағдайда адамның өзі себеп болады.
Нені әдетке айналдырған дұрыс?
- Дұрыс және теңгерімді тамақтану
- Үнемі қозғалыс және дене тәрбиесі
- Тазалық пен санитарияны сақтау
- Зиянды әдеттерден бас тарту
Хадистердің бірінде: «Ішімдікпен достастым дегенше, адамгершілікпен қоштастым дей бер» деген мағыналы сөз айтылады. Бұл — жастар үшін де, қоғам үшін де ой салатын ескерту.
Жастар саулығы — ел болашағы
«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген нақылдың мәні терең. Еліміздің ертеңі — дарынды, білімді, жігерлі ұрпақ. Ал сол ұрпақтың қуаты мен қайраты ең алдымен денсаулықпен өлшенеді.
Мемлекеттік деңгейде де салауатты өмір салтын кеңінен насихаттау, денешынықтыру мен спортқа қолайлы мүмкіндік жасау қажеттігі талай рет айтылып келеді. Дені сау ұлт қалыптастыру — жалпыұлттық міндет.
Лицейдегі тәжірибе
Мектеп-лицейде әр айдың соңында «Салауатты өмір салты — лицейдің өмір қалпы» ұранымен спорттық іс-шаралар ұйымдастырылып тұрады. Мұндай бастамалар жасөспірімдердің дене дайындығын күшейтіп, пайдалы әдеттерді қалыптастыруға ықпал етеді.
Қоғам болып күресетін мәселе: тәуелділіктің алдын алу
Нашақорлық, маскүнемдік және темекі шегу — жастар арасында кездесетін қауіпті әлеуметтік індеттер. Олардың туындауына ересек көрінуге ұмтылу, ата-ана бақылауының әлсіреуі, айналадағы теріс үлгі сияқты себептер әсер етуі мүмкін.
2013 жылы Бородулиха ауданында жастармен алдын алу жұмыстары аясында дөңгелек үстел өтіп, мамандар мен қоғам өкілдері пікір алмасты. Талқылаудың өзегі — алдын алудың нақты жолдары мен қоғам болып әрекет етудің маңызы болды. Ортақ тұжырым айқын: мұндай қатерлермен тек жастар немесе уәкілетті органдар ғана емес, бүкіл қоғам бірлесіп күресуі керек.
Алдын алу
Ақпараттандыру, ерте диагностика, мектеп пен отбасындағы жүйелі жұмыс.
Қолдау
Психолог көмегі, сенім телефондары, қатарластар ортасы және қауіпсіз клубтар.
Қоғамдық жауапкершілік
Теріс үлгіні азайту, ортақ құндылықтарды күшейту, жастарға мүмкіндік беру.
Халық денсаулығы қалай бағаланады?
Халық денсаулығы санитарлық-статистикалық көрсеткіштер арқылы сипатталады: халық өсімі, өлім-жітім, балалар өлімі, аурушаңдық деңгейі, дұрыс өсіп-даму, орташа өмір жасы және басқа да факторлар.
Бұл көрсеткіштердің жақсаруы еңбек ақының тұрақтылығына, жұмыс уақыты мен еңбек жағдайына, тұрмыс сапасына, дұрыс тамақтануға, денсаулық сақтау саласының дамуына және елдің жалпы санитарлық ахуалына тікелей байланысты.
Халық даналығы — өмірлік бағдар
- «Бірінші байлық — денсаулық»
- «Дені саудың — жаны сау»
- «Жаны саудың — тәні сау»
Бұл мақал-мәтелдер денсаулықты күтудің тәрбиелік және философиялық мәнін бүгінге дейін жоғалтқан жоқ.
Қорытынды үндеу
Өркениетті елдерде халық денсаулығы, әсіресе жастардың саулығы — басты ұлттық құндылық және мемлекеттік саясаттың басым бағыты. Біз үшін де денсаулықтан қымбат байлық жоқ.
Салауатты өмір салтын ұстанайық, жастар!