Шығармашылық стратегиясы
Сырлыбаева Галия Қашқарбаевна
Ақтөбе қаласы, №38 орта мектебінің бастауыш сынып мұғалімі
Жаңа технология — сапалы оқытудың тиімді тәсілі
Қазіргі инновациялық технологиялар — білім сапасын арттырудың маңызды кепілі. Оларды мақсатты әрі жүйелі қолдану оқушыны шығармашылыққа баулып, оқу үдерісінің нәтижелілігін күшейтеді. Сондықтан оқытудың тиімділігін арттыруда модульдік оқыту, әдебиетті оқытудың инновациялық технологиялары, тілді оқыту әдістемесі, сатылай кешенді талдау, сондай-ақ дебат технологиялары сияқты бағдарламалар мен тәсілдердің ықпалы жоғары.
Технологиялардың ортақ ерекшелігі
Бұл технологиялар тек оқу бағдарламасын меңгертумен шектелмей, оқушы тұлғасына жан-жақты ықпал етеді: танымдық қабілеттерін дамытады, танымдық үдерістерін (есту, көру) белсендіреді, өзін-өзі таныту мен бекітуге жағдай жасайды, шығармашылық әлеуетін қалыптастырады, белсенді сөздік қорын байытады. Сонымен қатар өз бетімен білім алуға, ізденуге ынта мен іскерлікті күшейтіп, оқу-танымдық қызығушылықты арттыра отырып, жеке тұлғаның үйлесімді дамуына жетелейді.
Негізгі басымдық:
Оқушының дербестігін күшейту, таңдауға мүмкіндік беру, ойлау мәдениетін қалыптастыру және нәтижеге бағытталған оқу әрекетін ұйымдастыру.
Модульдік технологияның дамыту мүмкіндіктері
-
1) Танымдық қабілеттер
Оқушы тұлғасының танымдық әлеуетін жүйелі дамытуға бағыттайды.
-
2) Танымдық үдерістер
Жады, ойлау, зейін, елестету, қабылдау дағдыларын жетілдіреді.
-
3) Оқуға қызығушылық
Оқуға жағымды қатынас қалыптастырып, ішкі уәжді күшейтеді.
-
4) Тілдік даму
Белсенді сөздік қорды байытып, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін арттырады.
-
5) Тұлғалық сапалар
Қиындыққа даяр болу және оны жеңу, қарым-қатынас мәдениеті, сыйластық, шығармашылық, танымдық қауіпсіздік, өзін-өзі өзектендіру және қажеттіліктерін қанағаттандыруға ықпал етеді.
Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарындағы тиімді стратегиялар
Қазіргі күні қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда жиі қолданылатын тәсілдердің бірі — түрлі оқу стратегиялары. Олар оқушының оқу әрекетін ұйымдастыруды жеңілдетіп, сабақты мазмұнды әрі белсенді етуге мүмкіндік береді.
1) Қызығушылықты ояту
Ой қозғау, ой шақыру, миға шабуыл.
2) Топтастыру
Кластер, жинақтау, ассоциация құру.
3) Шығармашылық
Рөлдік ойын, тапсырма құрастыру, сурет салу.
4) Кубизм
Түсіндіріңіз, суреттеңіз, зерттеңіз, талдаңыз, қолданыңыз, салыстырыңыз.
5) Мағынаны тану
Мәтінмен жұмыс, түсіндіру, меңгеру кезеңі.
6) Ойтолғаныс
Ішкі ойды ашу: эссе, шығарма, өлең, мақала.
7) Әуезбен әсерлеу
Ән-күй тыңдату, мәнерлеп оқу, аудио/видео қолдану.
8) Көрнекілік
Кеспе қағаз, перфокарта, карта, схема, кесте, тест.
9) Бағытталған оқу
Ереже құрастыру, бірлескен оқу мәдениетін орнықтыру.
Стратегияларды қолдану: қысқа түсіндірме және мысалдар
Қызығушылықты ояту
Сабақ басында оқушының есте сақтау мүмкіндігін белсендіру және бастапқы білімін анықтау үшін қолданылады. Мысалы: тақырыпқа қатысты мақал-мәтел, афоризм, өлең жолдарын еске түсіру; сұрақ құрастыру; сөзжұмбақ шешу.
Топтастыру (кластер)
Білімді жинақтау кезеңінде, кейіпкер мінезін ашуда немесе ұқсас бейнелердің ортақ қасиеттерін анықтауда тиімді. Балабақша деңгейінен бастап жоғары сыныпқа дейін қолданылады. Ассоциация тәсілі оқушының таным көкжиегін кеңейтеді.
Шығармашылық стратегиясы
Оқушыны түрлі формада жұмыс істеуге үйретеді: рөлдік ойын көрсету, сөзжұмбақ құрастыру, тапсырма дайындау, тақырыпқа сурет салу. Сабақтың қызықтылығы мен қатысымын арттырады.
Кубизм стратегиясы
Кубтың әр қырына әртүрлі тапсырма беріледі: «Түсіндіріңіз», «Суреттеңіз», «Зерттеңіз», «Талдаңыз», «Қолданыңыз», «Салыстырыңыз». Мұғалім тапсырманың мәнін нақтылап, жауаптың дұрыстығын бақылап, қажет жерде қосымша түсіндірме береді.
Мағынаны тану
Мәтінді оқу, түсіндіру және негізгі мазмұнды меңгерту кезеңінде қолданылады. Оқушы ақпаратты қабылдап, құрылымдап үйренеді.
Ойтолғаныс
Шығармашылыққа жақын, бірақ басты мақсаты — оқушының ішкі дүниесін ашу, сезімі мен дүниетанымын таныту. Тапсырмалар: ойтолғау, шығарма, өлең, мақала; ертегі, аңыз немесе әңгіме құрастыру.
Әуезбен әсерлеу
Музыкалық танымды кеңейтеді: аудио/видео арқылы тақырыпқа сай ән-күй тыңдату, мәнерлеп оқуды жаттықтыру, ақындардың өз орындауындағы туындыларын ұсыну.
Көрнекілік
Тақырыпқа сай көрнекі құралдар қолданылады: кеспе қағаздар, перфокарталар, семантикалық карталар, схемалар, кестелер, тест мәтіндері және басқа да материалдар.
Бағытталған оқу: ортақ ереже қалыптастыру
Бұл тәсіл сыныпта шығармашылық пен ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруға бағытталған: оқушылар өздері ереже құрастырып, оқу барысында оны ұстанады.
- 1) Жұмысқа белсенді қатысу
- 2) Бір-бірімізді бөлмей тыңдау
- 3) Бір-бірімізді мұқатпау
- 4) Сөйлеушінің пікірін құрметтеу
Инновациялық технологияларды ықпалдастыру: сабақтың сапасын арттыру
Бүгінгі таңда қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда сын тұрғысынан ойлауды дамыту, деңгейлеп-саралап оқыту, модульдік оқыту, сатылай кешенді талдау, дебат, тіл дамыту технологиялары әртүрлі әдіс-тәсілдермен қатар қолданылып, сабақтың мазмұнын байытады. Бұл жаңашылдықтар тек мұғалім үшін ғана емес, оқушы үшін де қызықты: бала табиғатынан жаңалыққа құмар.
Шығармашылық тапсырмаларға мысалдар
- Буклет жасау
- Альбом жасау
- Реферат қорғау
- Тест құрастыру
- Семантикалық карта дайындау
- Оқушының таңдауы бойынша бір тапсырмаға дайындалып келу
Қорытынды: жаңару — мұғалімнің ізденісі мен шығармашылығы
Ғылым мен техниканың жедел дамуы, ақпарат ағынының күшеюі мектеп алдына жаңа міндет қояды: оқушының ақыл-ой мүмкіндігін қалыптастырып, қабілеті мен талантын дамыту. Бұл — бүгінгі білім кеңістігіндегі ауадай қажет жаңарудың өзегі. Жаңару мұғалімнің қажымас ізденісі мен шығармашылығы арқылы жүзеге асады.
Сондықтан әрбір оқушының қабілетіне сай білім беру, оны дербестікке, ізденімпаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеу үшін жаңартылған педагогикалық технологияларды меңгеруге үлкен бетбұрыс қажет. Мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу үдерісін ұйымдастырудың өзі жаңа педагогикалық технологияларды енгізуді талап етеді.
Ы. Алтынсариннің ойы
«Жақсы мұғалім әр уақытта қымбат, өйткені ол — мектептің жүрегі». Мектеп үшін ең керегі — жақсы мұғалім.
А. Байтұрсынұлының тұжырымы
«Мектептің тірегі де, тілеуі де — оқыта білетін мұғалім». Озық технологияларды меңгермейінше, заман талабына сай білім беру қиын.
Мектептегі инновациялық үдерістің мақсаты
Жалпы білім беретін мектеп тәжірибесінде инновациялық үдерісті жобалау және бағдарлы білім берудегі басты мақсат — шығармашылық ізденістегі ұстаздар қатарын толықтыру, оқыту әдістемесін жаңа технологиялармен байыту және жаңа әлемдегі жаңа Қазақстанның бәсекеге қабілетті тұлғасын тәрбиелеу.
Жүйелі жоспарлау
Оқу-тәрбие жұмысын басқаруды нақты жоспарлап, іске асыру.
Әдістемені жаңарту
Озық технологияларды пән мазмұнына үйлестіре енгізу.
Тұлға тәрбиесі
Бәсекеге қабілетті, ойы ұшқыр, мәдениетті оқушы қалыптастыру.