Аяз ата аямай
Мерекелік кештің басталуы
Жаңа жыл мерекесіне орай безендірілген залға музыка ырғағымен сәнді киінген балалар кіріп келеді. Тәрбиеші жаңа жылдың шуақты таңын, ақ мамық қардың мейірімін, баршаға бақ-береке мен тыныштық тілейтін өлең жолдарымен кешті ашады.
Ән
«Кел, кел, Жаңа жыл!»
Көрініс: «Мақтақыз» және тіл ширатар ойын
Балалардың орындауында «Мақтақыз» көрінісі ұсынылады. Одан кейін қонақтармен бірге көңілді ойын ойналады: жаңылтпашты қайталау.
Раушан
Құс қайтты, қыс келді.
Қыс қайтты, құс келді.
Айым
Шырша сынса өспейді.
Сынса шырша өспейді.
Дана
Қыста боран болады,
Қыздар шәлі, орамал оранады.
Ертегі басталады: аңдардың жаңа жылдық келісімі
Тәрбиеші балаларды ертегі тыңдауға шақырады: жаңа жылдың кешінде аңдар достасуға ниеттеніп, бір шешімге келіп, жиналыпты. Мерекелік музыка ойнап, сахналық әрекет басталады.
Лунтик пен Араның келуі
Шыршаның артынан Лунтик (Сымбат) пен Ара (Қымбат) шығып, қардың аппақ «көбелек» болып жауып тұрғанын айтып, балалармен ойнап-күлуге келгенін жеткізеді.
Аю мен Маша
Лунтиктің алдынан Аю (Гүлжан) мен Маша (Гүлжүзім) шығады. Аю жаңа жылдың алдында ұйқысын ашып, бүгін түнде ұйықтамай, қызын ертіп, жылды би билеп, ән салып қарсы алуға шақырады.
Смешариктер мен ортақ би
Қуана жеткен Смешариктер (Балсекер, Гүлжамал, Айгүл) шырша алаңын нұрға бөлеп, шашу шашып, көңіл көтеруге үндейді. Барлығы қол ұстасып, би билейді.
Спанч Бобтың әні
Ортаға Спанч Боб келіп, «Жаңа жылға әнім бар» деп, бәрін қол ұстасып биге қосылуға шақырады. Кеш көңілді ырғақпен жалғасады.
Барлығы: «Жаңа жылдарыңызбен!»
Жұмбақ және Аяз Атаны шақыру
Тәрбиеші балаларға жұмбақ жасырады. Балалар қуана келіседі.
Жұмбақ
Ақсақалды шал жылына
Бір-ақ рет келіп кетеді.
Қызы мен ұлына
Сыйлық алып келеді.
Жауабы: Аяз Ата
Балалар «Аяз Ата! Аяз Ата!» деп дауыстап шақырады. Бірақ залға Аяз Атаның орнына мыстан кемпір ұшып кіріп, шыршаны айналып өтіп, қонақтардың алдына тоқтайды.
Қақтығыс: Мыстан кемпірдің айласы
Мыстанның ниеті
Мыстан шыршаның әдемілігіне қызығып, «Үйге алып кетсем бе?» деп, шыршаны түбінен жұлып алуға ұмтылады. Тәрбиеші шыршаға тимеуін сұраса да, ол тоқтамайды.
Кілт және сандық
Мыстан шыршада жылтырап тұрған кілтті байқап қалады. Оны жол-жөнекей көрген сандықтың кілті шығар деп ойлап, «дәмді нәрсе немесе ақша табылар» деген үмітпен кілтті алып кетеді.
Асығып шыққан сәтте оның қалтасынан бір таяқ түсіп қалады.
Аяз Ата мен Ақшақардың келуі
Тәрбиеші кешті жалғастырып, әнмен Аяз Атаны шақыруды ұсынады. Көп ұзамай есік сыртынан дауыстар естіліп, залға Аяз Ата мен Ақшақар кіреді. Аяз Ата Ақшақарды жетелеп әкеледі, ал Ақшақар кіргісі келмей жыламсырайды.
Ақшақардың уайымы
Ақшақар шырша шамын жағатын сиқырлы таяғын жоғалтып алғанын айтады. Аяз Ата өз таяғымен жағуды ұсынғанда, Ақшақар: «Сіз бұл таяқпен шыршаны қатырып тастайсыз» деп алаңдайды.
Ақшақардың сипаттауы: таяқ жылтырауық, пішіні жүрекке ұқсайды.
Таяқ табылды
Тәрбиеші мыстанның ұшып бара жатып жылтыраған затын түсіріп алғанын еске салады. Барлығы іздеп көріп, сиқырлы таяқты Смешарик тауып береді.
Шыршаны жағу сәті
Тәрбиеші балаларға үшке дейін санауды ұсынады: 1–2–3. Шырша шамдары жанып, мереке шырайлана түседі.
Тақпақтар мен әндер
Балалар жаңа жыл, қыс, шырша, Аяз Ата туралы тақпақтарын кезекпен оқиды. Кеш барысында ортаға шығып айтылатын өлеңдер мерекенің негізгі ойларын айқындайды: қуаныш, үміт, достық, жақсылыққа сенім.
Таңдаулы жолдар
- «Келді, келді жаңа жыл, қуанып қарсы ала біл».
- «Ақ сақалды таяқты Аяз ата аямай бізге сыйлық таратты».
- «Жайна шырша жарқылдап, бейнеңдейсің сәбидің».
Әндер мен билер
- Ән: «Шырша жыры»
- Қыздардың орындауында: «Ақшақар биі»
- Ер балалардың орындауында: «Гномдар биі»
- Ән: «Қыс қызығы»
Сыйлық сандығы және кілттің жоғалуы
Тәрбиеші Аяз Атаның балалар өнеріне риза болғанын сұрайды. Аяз Ата барлық сыйлықтың сандықтың ішінде екенін айтады. Бірақ сандықтың кілті жоқ болып шығады. Тәрбиеші кілтті мыстан алып кеткенін жеткізеді.
Шешім: Мыстанның шарты және жұмбақтар
Мыстан залға қайта кіріп, сандықты тапқанын айтады. Аяз Ата кілтті беруді талап етеді. Мыстан көнбеген соң, Аяз Ата оны қатырып тастайды. Мыстан кешірім сұрап, кілтті беру үшін балалардың оның жұмбақтарын шешуін өтінеді.
Мыстанның жұмбақтары
- Қолы да жоқ, қаламы жоқ, бірақ көп сурет салады. (Аяз)
- Суда қалқиды, жылыда балқиды. (Мұз)
- Қыста шыны болып қатады, жылыда су болып жатады. (Мұз айдыны)
- Аспаннан ақ ұлпа борады, қырқаға сейсепке қонады. (Қар)
- Табаныма байладым, қос аяқпен айдадым. (Шаңғы)
- Қанаты жоқ ұшады, аяғы жоқ желеді, аузы жоқ ұлиды. (Боран)
- Зулап түсті төменге, менсіз шықпас төбеге. (Шана)
Мыстан балалардың тапқырлығына риза болып, кілтті қайтарып береді. Сөйтіп, сыйлық сандығы ашылатын сәт жақындайды.
Қорытынды: ақ тілек пен қоштасу
Аяз Ата балаларды ақылды, білімді, өнерлі деп мақтап, мерекелік киімдерінің әдемілігін атап өтеді. Баршаға сыйлыққа риза болуды тілеп, басқа балалардың да өнерін тамашалауға жолға шығатынын айтады.
«Өсе беріңдер! Аспандарың ашық болсын! Қош болыңдар!»
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы