Қазақша рефераттар

Бейбітшілік кіндігі

Тәуелсіздік, мойындалу және әлемдік ықпалдастық

Кез келген ел тәуелсіздікке қол жеткізгенімен, оны әлем мойындамайынша дамудың даңғыл жолына толық түсе алмайды. Бұл — уақыт талабы. Томаға тұйық өмір сүру дәуірі өтті: әлемдік интеграцияға қосыла отырып қана мемлекет экономикасын ілгерілетіп, қауіпсіздігін нығайтып, ішкі тұрақтылықты қамтамасыз ете алады. Мұның бәрі ең алдымен сыртқы саясаттың сапасына байланысты.

Бейбітшілік — адамзаттың асыл құндылықтарының бірі. Адам баласы үнемі тыныштық пен мәңгілік бейбіт өмірді армандағанымен, шынайы өмірде оған толықтай қол жеткізе алған жоқ.

Дерек

Соңғы 5,5 мың жылда — 292 жыл ғана бейбіт

Зерттеушілердің мәліметіне қарағанда, қалған уақыттың басым бөлігінде адамзат соғыс қаупін ойлап, қақтығыстарға дайын күйде өмір сүрген.

Дерек

15 мыңнан астам қантөгіс шайқас

Тарихи кезеңдерде жер бетінде мыңдаған соғыс пен ұрыстар өтіп, адамзатқа орны толмас шығын әкелді.

Дерек

Соңғы 40 жылда — 250 соғыс, 354 млн құрбан

XX ғасырдың соңында да қақтығыстар тоқтамады: соғыс, қарулы жанжал, терроризм жиіледі.

Сондықтан бейбітшілікті сақтау, соғыстың алдын алу және бейбіт өмір үшін күресу — XXI ғасырда да өзекті мәселе. Халықаралық қауымдастық бейбітшілікті жалпыадамзаттық құндылық ретінде тануы да содан.

Тарих сабақтары: ерлік пен жады

Әрбір саналы азамат бір сәт ата-бабамыз жүріп өткен жолға ой жүгіртіп көргені жөн. Қазақ халқының ұлт ретінде жойылып кету қаупі талай мәрте қайталанды. Дегенмен жұдырықтай жұмылып, ел мен жерді қорғау жолында ерен ерлік көрсетіп, ақыры бүгінгі тәуелсіздікке жетті.

Бұрынғы КСРО халықтарымен бірге қазақстандықтар да Ұлы Жеңіске сүбелі үлес қосты. Жүздеген мың жерлесіміз қолына қару алып, Отанның намысы мен бостандығы үшін шайқасты. Олардың ерлігі мен жанқиярлығы соғыс тарихындағы жарқын беттерге айналды.

Майдан жолындағы қазақстандықтардың үлесі

  • Брест қамалын қорғауға қатысты.
  • Мәскеу түбіндегі шайқастарда жанқиярлық танытты.
  • Сталинград, Курск маңындағы ұрыстарда және Днепрден өту кезінде ерекше көзге түсті.
  • Еуропаны нацистік өктемдіктен азат етуге қатысып, Берлинге дейін жетті.

Жерлестеріміздің ондаған мыңы жоғары әскери наградаларға ие болды. Шамамен 500 қазақстандыққа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Солардың қатарында жерлесіміз Тәйімбет Көмекбаев та бар.

Ауылымызда соғыс сұрапылын көріп, бүгінгі бейбіт өмірге үлес қосқан санаулы ардагерлер ғана қалды: Әбішев Ермұрат, Дүйсенбиев Әубәкір. Бірақ ештеңе де, ешкім де ұмытылмауы тиіс. Бұл — біздің тарихымыз, мақтанышымыз, даңқымыз.

Қазақ дүниетанымындағы бейбітшілік мәдениеті

Бейбітшілікке, тыныш өмірге ұмтылу — қазақ халқының болмысына сіңген асыл қасиет. «Сырт көз — сыншы» дегендей, әр дәуірде қазақ жеріне келген саяхатшылар, ғалымдар, дипломаттар халқымыздың меймандос, сабырлы, кеңпейіл екенін, қазақ елінің ежелден бейбітсүйгіш болғанын сүйсіне жазған.

Тәуелсіздік кезеңінде де еліміз бұл ұстанымын нақты істерімен дәлелдеді. Соның ең елеулісі — Семей ядролық полигонының жабылуы.

Семей полигонын жабудың тарихи мәні

Ядролық қару пайда болғаннан бері ешбір мемлекет ядролық полигонды өз еркімен жабу тәжірибесін көрсетпеген еді. Қазақстанның бұл қадамын БҰҰ мен әлемдік қауымдастық жоғары бағалады.

Қазақстанның бейбіт бастамалары

Еліміз қуаты жағынан әлемдегі төртінші ядролық арсеналдан өз еркімен бас тартып, ең ірі ядролық сынақ полигонын жабу арқылы халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға теңдессіз үлес қосты.

Негізгі кезеңдер (қысқаша хронология)

  1. 1992 23 мамыр — Лиссабон хаттамасына қол қойылды: ядролық қаруды таратпау және ракеталарды кезең-кезеңімен жою/көшіру бағыттары айқындалды.
  2. 1994 Қазақстан ТМД елдерінің ішінде алғашқылардың бірі болып Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа қосылды; желтоқсанда ядролық державалар қауіпсіздік кепілдіктері туралы меморандумға қол қойды.
  3. 1996 Ядролық сынақтарға толық тыйым салу жөніндегі шартқа қосылды.
  4. 1997 БҰҰ Бас Ассамблеясы ядролық сынақтан зардап шеккен өңірлерге көмек көрсету туралы қарар қабылдады.
  5. 2000 Семей полигонындағы ядролық сынаққа арналған соңғы штольня жойылды.

Қауіпсіздік және лаңкестікке қарсы іс-қимыл

Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі Орталық Азия өңірінің қауіпсіздігімен тығыз байланысты. Қазіргі таңда лаңкестікке қарсы тұру — ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің басым бағыттарының бірі.

Институционалдық және құқықтық қадамдар

  • БҰҰ-ның лаңкестікпен күрес жөніндегі 12 конвенциясына қосылды.
  • Ұлттық Антитеррористік орталық құрылды.
  • Экстремизмге қарсы іс-қимылға қатысты заңнама жүйелі түрде жетілдірілуде.

Алдын алу және қаржылық қауіпсіздік

  • Лаңкестік ұйымдардың белсенді қызметін бейтараптандыруға бағытталған алдын алу жұмыстары жүргізіледі.
  • БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі шешімдеріне сай «лас ақшаны» заңдастыруға және терроризмді қаржыландыруға қарсы жүйе жолға қойылды.

Дәйексөз (мазмұны бойынша)

Қазақстан халықаралық лаңкестікке қарсы күрес саласындағы ықпалдастықтың нақты бағыттары бойынша барлық қатысушылар арасында белсенді диалог орнайды деп есептейді.

— ҚР Президенті Н. Назарбаевтың БҰҰ ҚК Антитеррористік комитетінің арнайы отырысындағы сөзінен (Алматы, 26–27 қаңтар)

«Қазақстан – 2030»: бейне, бағдар және сыртқы саясат

Талай зобалаңды бастан өткеріп, «мың өліп, мың тірілген» халқымыз бүгінде егемен ел болып, көк байрағы әлемнің көптеген мемлекеттерімен қатар биікте желбіреп тұр.

Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасында елдің әлеуеті мен жетістіктері айқындалып, халықтың төзімділігі ерекше атап өтіледі. Сондай-ақ Қазақстанның «Орта Азия барысына» айналу идеясы да ұсынылды.

Байлыққа теңеу: табиғи әлеует

Барыстың қуаты мен айбаты — Қазақстанның ішкі байлығымен сабақтастырылады. Жер қойнауындағы қазына соның дәлелі: Менделеев кестесіндегі 109 элементтің басым бөлігі Қазақстан аумағынан табылғаны жиі айтылады.

Тектілікке теңеу: бейбітсүйгіш ұстаным

Барыстың тектілігі мен маңғаздығы — Қазақстанның сыртқы саясатымен байланыстырылып түсіндіріледі: ешкімге себепсіз тиісіп соғыс ашпау, бірақ елдің тұтастығы мен қауіпсіздігін берік сақтау.

Ел тұтастығы — ортақ жауапкершілік

Қазақстан Республикасының Ата заңында: «Қазақстан Республикасының жері біртұтас, ол бөлінбейді және оған қол сұғылмайды» деген қағида бекітілген. Бұл — елдің егемендігі мен қауіпсіздігінің іргетасы.

Қаз дауысты Қазыбек бидің толғауынан

Біз қазақ деген халық мал баққан елміз,

Бірақ ешкімге тиіспей жай жатқан елміз.

Жерімізді жау баспасын деп,

Елімізден құт-береке қашпасын деп,

Найзамызға үкі таққан елміз.

Ешбір дұшпан басынбаған елміз,

Басымыздан сөз асырмаған елміз.

Туған өлке, ұлттық сана және жауапкершілік

Ұлан-байтақ қазақ жері талай тарихи сыннан өтті. Қоқан, Хиуа, Жоңғар хандықтарының шапқыншылығы, ірі империялардың ықпалы сияқты күрделі кезеңдерден өте отырып, халқымыз елдігін, жерін, салт-дәстүрін, ұлттық болмысын сақтап қалды.

Үш жүздің басын қосқан, ұлтымызға баспана да, астана да болған, рухани тірекке айналған Сыр өңірі — қасиетті мекен. Туған өлкені тану — өзіңді тану.

М. Шахановтың «Отырар элегиясы» поэмасындағы ой

Поэмада Отырар қақпасын ашқан сатқын Қарашаның әрекеті арқылы елге, жерге адалдық мәселесі терең қозғалады. Сатқынның әкесі өз қателігін мойындап, баланың туған өлкесінің қасиетін ерте сезінуі, сол жердің ауасымен тыныстауы керек екенін өсиет етеді.

Әр нәресте қашан есі кіргенше,

Жер қадірін, ер қадірін білгенше,

Өзі туған қасиетті өлкенің

Ауасымен дем алуы тиіс ол…

Әрбір жас азамат өз елінің тарихын, тарихи тұлғаларын, олардың өнегелі істерін танып-білуі керек. Ұлттық дәстүр мен әдет-ғұрыпты, мәдениетті ұғынып, туған өлкенің тау-тасын, өзен-көлін, қазба байлығын «өзімдікі» деп сезініп, оны қорғауға дайын болуы — азаматтық парыз.

Өткенді білу — құр мақтан үшін емес, бүгінгі жауапкершілікті терең сезіну үшін қажет. Қасиетті Отанды оттан да ыстық көру — ұлтжандылықтың өлшемі.

Қ.И. Сәтбаев туралы айтылатын тағылым

Шетелдіктер Қ.И. Сәтбаевтан: «Қазақ халқы сіз сияқты сымбатты да ірі ме?» деп сұрағанда, ол: «Халқым менен де биік, менен де сымбатты» деген екен. Бұл сөз — ұлттың әлеуетін, халықтың рухани биіктігін қадірлеуге шақыратын өнеге.

Ендеше, осындай тұлғаларға лайық ұлтжанды, білімді ұрпақ болуға ұмтылайық.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. 1. Н.Ә. Назарбаев. «Қазақстан–2030» стратегиялық бағдарламасы.
  2. 2. Н.Ә. Назарбаев. «Бейбітшілік кіндігі».
  3. 3. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл.
  4. 4. «Егемен Қазақстан» газеті. «Ерлікке тағзым». 22 қаңтар, 2005 жыл, №12.
  5. 5. «Егемен Қазақстан» газеті. М. Төлепберген. «Әлем лаңкестікке қарсы күреске көтерілді». 28 қаңтар, 2005 жыл, №18.
  6. 6. «Қазақстан тарихы» журналы. С. Дүйсенов. «ҚР-ның ядролық қарудан бас тарту және таратпау саласындағы саясат». 2004 жыл, №9.
  7. 7. «Қазақтың би-шешендері» (жинақ). 1985 жыл.
  8. 8. М. Шаханов. «Отырар элегиясы».