Түс табушы

Патшаның түсі және мың ділдә

Ерте заманда бір патша бір күні халқын жиып алып: «Мен бір түс көрдім. Кімде-кім менің қандай түс көргенімді тапса, мың ділдә беремін. Ал менің беретін ділдәларымды алған соң түсімді таба алмаса, басын аламын», – дейді.

Ешкім патшаның түсін таба алмай бірнеше күн өтеді. Сол қалада бір адамның әйелі күйеуін жақтырмай, оның бір жаққа кетуін немесе мүлде жоғалуын тілеп жүреді. Бір күні ол күйеуіне: «Патшаның түсін табамын деп барып, мың ділдәсін алып алшы. Бәлкім табылып қалар. Табылмаса да бір амалын ойлармыз», – дейді.

Ері: «Түсін таба алмай, ажалды өзіміз сатып алып жүрмейік», – дегенде, әйелі: «Сақтаушы Құдай бар. Тәуекел демей, тау құламайды», – деп көндіреді.

Үш күндік мерзім

Әлгі адам патшаға келіп: «Тақсыр, түсіңізді табуға келдім. Тек маған үш күн мұрсат беріңіз», – дейді. Патша мың ділдәні санап беріп: «Төртінші күні келіп, түсімді айтып бересің. Таба алмасаң, басыңды аламын», – деп ескертеді.

Адам ақшаны үйіне әкеліп: «Мына мың ділдәні алдым. Енді Алла мені өлімнен құтқарар жол қайсы?» – дейді. Әйелі: «Енді бұл патшадан біржола қашқаннан басқа амал жоқ», – деп тұжырым жасайды.

Ері мың ділдәні екіге бөліп, бес жүзін әйеліне береді де, өзі қалғанын алып қаладан қашып шығады.

Жыланның алғашқы жәрдемі: қасқырлар

Жолда оған бір жылан кездесіп: «Ей, адам! Не үшін асығып барасың?» – дейді. Әлгі адам болған жайды түгел айтады. Сонда жылан: «Егер патшаның түсін тауып берсем, маған не бересің?» – деп сұрайды.

Адам: «Түсін тапсаңыз, патша берген мың ділдәнің бәрін сізге беремін», – дейді. Жылан: «Патшаң түсінде көп қасқыр көрді. Қасқырлар бірін-бірі жұлмалап, жеп жатыр екен», – деп жауап береді.

Бірақ адам ақы берудің орнына қаша жөнеледі. Жылан қайта алдынан шығып: «Ақымды беріп кет», – дегенде, ол жыланды ұрып жаралап, үйіне қарай тартады.

Үйіне келіп: «Патшаның түсін тауып келдім», – дейді. Әйелі ішінен ренжіп: «Ендеше патшаға барып айтып, құтыл», – деп шығарып салады. Ертеңіне ол патшаға түсін айтып береді, патша: «Дұрыс таптың. Азамат екенсің», – дейді.

Екінші түс: түлкілер

Біраз уақыт өткен соң патша тағы түс көріп, әлгі адамды шақыртып: «Тағы бір түс көрдім. Тапсаң — мың ділдә, таппасаң — басыңды аламын», – деп қайтадан мың ділдә береді.

Адам үйіне келіп: «Енді маған ажал жетті. Түсін айтып берген жыланды да жаралап кеттім. Қашудан басқа амал жоқ», – деп ақшаның жартысын әйеліне қалдырып, тағы қашады.

Жолда баяғы жылан тағы кездесіп: «Опасыз адам, енді неге сасып жүрсің?» – дейді. Адам: «Патша тағы түс көрді. Табуға шамам келмей қашып барамын», – дейді.

Жылан: «Ендеше, тауып берсем маған не бересің?» – дегенде, адам: «Мың ділдәнің бәрін беремін», – дейді. Жылан: «Патшаң түсінде көп түлкі көрді. Түлкілер бірін-бірі алдап, ауыздарын өтірік жаласып жүр екен», – дейді.

Ақы сұралғанда адам қалтасын сипап: «Ділдәләрім түсіп қалыпты. Үйден әкеп берейін», – деп тайып тұрады. Үйіне келіп, тағы да әйеліне: «Патшаның түсін тауып келдім», – дейді. Әйелі: «Онда барып айтып, құтыл», – деп қайта жібереді. Ол патшаға айтып береді, патша тағы да разы болады.

Үшінші түс: теңдік пен кең заман

Уақыт өте патша үшінші рет түс көріп, әлгі адамға тағы мың ділдә санап береді: «Тапсаң — аласың, таппасаң — басың кетеді», – дейді.

Түс табушы үйіне келіп: «Мені қуған ажал қояр емес. Жыланға екі мәрте опасыздық жасадым. Енді рақым жоқ. Мен бұл мың ділдәні түгел алып, жан сауғалайын», – деп, әйелімен қоштасып, тағы қашады.

Жолда жылан қайта алдынан шығып: «Тағы да неге сасып барасың?» – дейді. Адам болғанын айтады. Жылан: «Түсін тауып берсем, маған не бересің?» – дегенде, ол: «Қалтама салған мың ділдәнің бәрін беремін», – дейді.

Жылан: «Патшаң түсінде бала ұйықтап жатқан, байтал жусаған кең заман көрді. Біреудің біреуге зорлығы жоқ, бәрі тең заман көрді», – дейді де: «Енді ақымды бер», – деп тоқтатады.

Бұл жолы адам қалтасындағы мың ділдәні түгел төгіп береді.

Жыланның сыры: Қызырдың түсіндірмесі

Сонда жылан бір сілкініп, адам бейнесіне еніп: «Маған сенің ділдәңнің керегі жоқ. Мен — Қызырмын. Енді патшаңның түстерінің мәнін айтайын», – дейді.

Қызыр сөзін жалғап: «Патшасының бағыты қандай болса, оның елінің ниеті де соған ұқсайды. Патшаң қасқыр мінезді кезде сен де қасқырлықпен мені ұрып жараладың. Патшаң түлкі мінезді кезде сен де түлкіше алдадың. Ал енді патшаң әділдікке келгенде, қалтаңдағының бәрін бердің», – дейді де ғайып болады.

Ақиқат сөздің салдары

Түс табушы үйіне келіп, болған оқиғаны әйеліне айтады. Содан соң патшаға барып, үшінші түсті айтып қана қоймай, әр түстің патшаның халықты қалай ұстағанымен байланысты екенін де толық түсіндіреді.

Патша: «Бұл — шындық сөз. Маған мұны толық түсіндіргеніңе рақмет», – деп, әлгі адамды уәзір етеді. Өмірінің қалған бөлігін әділдікпен өткізеді.