Абылай Уәлибақыұлы, Қанiшер Абылай - XVII ғасырдың басында Сауран мен Түркiстанды билеген қазақ сұлтаны, батыр
Абылай Уәлибақыұлы — «Қанішер Абылай»
Абылай Уәлибақыұлы, тарихта «Қанішер Абылай» атымен белгілі, XVII ғасырдың басында Сауран мен Түркістанды билеген қазақ сұлтаны әрі батыр. Ол Үргеніш өңірінде дүниеге келіп, Жәдік әулетіне жатады.
Шоқан Уәлиханов оның даңқын былай сипаттайды:
«Батырлығымен, батылдығымен аты шығып, сол үшін де “қанішер” деген қаһарлы да, құрметті атаққа ие болған».
Билік жүргізген аймақтары мен ықпалы
Абылай Кіші жүз бен Орта жүздегі қазақ руларының бір бөлігіне билік жүргізген. Оның саяси ықпалы өңірлік қатынастарға тікелей әсер етіп, сыртқы күштермен байланыс орнату мәселесін күн тәртібіне шығарды.
Ресеймен келіссөздер және қайшылықты саясат
1614 жылы Ресей империясы Тобылдың дуанбасы И. С. Куракинге Абылаймен келіссөз жүргізуді тапсырады. Келісімнің өзегі — Сібірдегі орыс қамалдарына шабуыл жасаған қалмақтарға қарсы соғыс одағын құру ұсынысы болды.
Ұсынылған шарттар
- Қалмақтарға қарсы бірлескен әскери одақ құру.
- Оның есесіне қазақтарға Сібір қалаларындағы сауда-саттыққа қатысуға рұқсат беру.
Алайда Ресей тарапынан қалмақтармен де астыртын келіссөздердің жүргізілуі сенімге сызат түсірді. Осы себепті Абылай сұлтан мен орыс билігі арасындағы қарым-қатынас нәтижелі болмады.
Қайтыс болуы
Абылай сұлтан қанды шайқастардың бірінде қаза тапқан.