Қазақша рефераттар

Шал есекке

Кедей шал, уәде берген қаз және үш ғажайып бұйым

Бұрынғы өткен заманда бір шал мен кемпір болыпты. Екеуі кедей болып, күнін тұзақ құрып көріпті. Бір күні шал тұзағын келіп қараса, оған бір қаз түсіп қалыпты.

Оқиғаның түйіні

Шал қазды босатып, бауыздамақ болады. Сонда қаз тіл қатып: «Мені босат. Бір жылдан кейін менен не сұрасаң, соны аласың» дейді.

Шал келісіп, қазды жібереді. Үйіне келіп айтқанда, кемпірі ұрсады. Бірақ шал тыңдамайды.

Бір жыл өткен соң

Бір жыл өтеді. Шал қазды іздеп жолға шығады. Жүре-жүре бір жерге келсе, өңкей түйе жайылып жүр екен. Түйешіден: «Бұл кімнің түйесі?» деп сұраса, «Бұл Қазбайдың түйесі» дейді. Шал ойланып: «Қазбай — баяғы қаз екен ғой» деп түсінеді.

Сәл кейінірек қойға тап болып, қойшыдан сұраса, ол да: «Қазбайдың қойы» деп жауап береді. Шал қойшы баладан Қазбайдың тағы несі барын сұрағанда, бала үш ғажайып нәрсені айтып береді.

Қазбайдың үш ғажайыбы

  • 1) Сиқырлы қазан

    «Піс, қазаным, піс!» десе, әртүрлі тағам өзінен-өзі пісіп шығады.

  • 2) Алтын құсатын есек

    «Құс, есегім, құс!» десе, есек алтын құсады.

  • 3) Ұратын тоқпақ

    «Ұр, тоқпағым, ұр!» десе, тоқпақ адамдарды ұра береді.

Алдану

Шал Қазбайдың ауылына барып, қонақ болады. Сосын сиқырлы қазанды сұрап алып, үйіне қарай жол тартады. Жолда асық ойнап жүрген балалар: «Ата, асқа түсіңіз!» деп шақырады.

Шал үйге кірерде: «Шырақтарым, “Піс, қазаным, піс!” демеңдер» деп ескертеді.

Бірақ балалар тыңдамайды. «Піс, қазаным, піс!» деп айқайлаған сәтте-ақ түрлі тағам дайын болып шығады. Олар қазанды ауыстырып, шалды алдап жібереді.

Үйіне келген шал қазанды қайталап шақырса да, ештеңе піспейді. Амалсыз Қазбайға қайта барады. Қазбай да көріп, қазанның ауысқанын аңғарып, бұл жолы шалға алтын құсатын есек береді.

Алайда жолдағы сол балалар қайтадан: «Ата, асқа түсіңіз!» деп шақырып, шал үйге кірерде: «“Құс, есегім, құс!” демеңдер» деп ескерткеніне қарамастан, сөзін айтқызбай қоя ма? Олар есекті алтын құстыртып, тағы да ауыстырып қояды.

Шал үйіне жеткенде, кемпірі: «Қаздан барып алып келгенің осы ма?» деп кейиді. Шал есекке бұйрық берсе де, ештеңе шықпайды. Ол тағы да Қазбайға қайтып барып, болған жайды айтады.

Тоқпақтың төрелігі

Бұл жолы Қазбай шалға: «Ұр, тоқпағым, ұр!» дейтін тоқпақты береді. Шал тоқпақты алып, баяғы жерден өтеді. Балалар тағы да шақырады.

Шал тағы да ескертіп үлгереді: «Шырақтарым, “Ұр, тоқпағым, ұр!” демеңдер».

Бірақ әдеттегідей тыңдамай, балалар сөзді айтып жібереді. Тоқпақ сол сәтте-ақ әрқайсысын қуып жүріп ұрады. Балалар жанұшыра: «Ойбай! “Піс” қазаныңды да, “Құс” есегіңді де қайтарып береміз!» деп жалбарынады.

Шал сырттан естіп келіп, балалардан қазан мен есекті түгел қайтаруды талап етеді. Олар келісіп, екеуін де әкеліп береді. Сонда ғана шал тоқпақты тоқтатады.

Қорытынды

Шал сиқырлы қазанды, алтын құсатын есекті және ұратын тоқпақты алып, үйіне аман-есен қайтады. Осылайша ол мұратына жетеді.