Қызды үйінен ұзатып салу ата - ана үшін өте үлкен бақыт
Қыз ұзату: мәні және дайындық
Қызды үйінен ұзатып салу — ата-ана үшін үлкен бақыт. Әр ата-ана қызын таңдаған жарына және құда-құдағиларына аманаттап, абыроймен шығарып салуды қалайды. Сол себепті бұл күнге барлығы мұқият дайындалады.
Жігіт пен қыз келісімге келген соң, екі жақтың ата-аналары алдын ала танысып, той барысындағы жоралғыларды келісіп алғаны дұрыс. Әсіресе киіт, көрімдік, қоржынға қатысты мәселелер алдын ала нақтыланса, той үстінде түсініспеушілік пен реніштің алдын алуға болады.
Салттың мақсаты
Екі әулетті таныстырып, сыйластықты күшейту және жас жұпқа ақ жол тілеу.
Тәртіптің маңызы
Жоралғылардың реті айқын болса, той сәнді өтеді әрі көңілге кірбің түспейді.
Келінмен таныстыру
Құдалар келе жатқанда, үйдің есік алдына екі адам арқан тартады. Арқан тартқан адамдарға құдалар жағы жоралғы ретінде орамал, мата немесе ақша береді.
Құдалар үйге кіріп, амандасқаннан кейін қыздың екі жеңгесі жігітті отқа май құйғызу рәсіміне алып барады. Рәсімнен соң жігіт өз жоралғысын береді (көбіне ақша, моншақ немесе ұсақ сыйлықтар).
Құдалар жайғасқаннан кейін болашақ келінді таныстырады. Бұл жерде құдағи көрімдік беруге міндетті. Әдетте жастарға бөлек, үлкендерге бөлек дастархан жайылады.
Қысқаша реті
- 1 Арқан тарту және жоралғы беру
- 2 Отқа май құю және жігіттің жоралғысы
- 3 Келінді таныстыру және көрімдік
Сырға салу және қоржын ашу
Дастархан басындағы ас ішіліп болған соң, қоржын ашу басталады. Алдымен «өлі разы болмай, тірі байымас» деген ниетпен босағаға ер адамға арналған киім іледі.
Одан кейін қызға әкелінген сырға салынады. Сырғаны әдетте енесі немесе қайын әпкелері тағады. Қыздың «өлі-тірісі» деп бір мал аталады: көбіне қой немесе жылқы әкелінеді.
Әкелінген киіттер табыс етіледі. Егер алдын ала келісілген болса, киіттің атауы мен кімге арналғаны атап беріледі. Көбіне алтын әшекейлер сыйланады.
Ана сүтінің ақысы
Қыздың анасына «ана сүтінің ақысы» ретінде көбіне жеке алтын әшекей беріледі.
Құдағи қоржын
Қоржынның ішіне піскен ет, тәттілер, сусындар салынып, сырты сақина, білезік, моншақтармен әсемделеді. Ашылған соң, қыз жақтың адамдары бөлісіп алады.
Соңында қыздың анасына қыздың қалыңы ретінде ақша беріледі. Бұрын бұл «қалың мал» деп аталған. Одан әрі той жалғасады.
Дастархан дәстүрлері: төс тарту, құйрық-бауыр
Ет тартылғанда күйеу балаға сыбаға ретінде төс ұсынылады. Төс келген табақ қайтарылғанда, жігіт ішіне ақша салып береді.
Бауыр асату
Үлкендер жағына «құйрық-бауыр» асатылады: бауыр мен құйрық майдың ортасына қатық жағып, құдалардың бәріне бір-бірден таратады. Бауырдан ауыз тиген құдалар табаққа ақша салады.
«Құда, құда дегізген,
Құйрық-бауыр жегізген.
Айналайын баладан,
Құдасы бар дегізген…»
Қызды шығарып салу
Дастархан басындағы отырыс аяқталған соң, қыз жағы құдаларына киіттерін кигізеді. Қызды алып кетерде қыздың аяқ киімін жеңгелері жасырып қояды. Оны күйеу бала жеңгелерінен «сатып» алуы керек — бұл да көңілді жоралғылардың бірі.
Бұдан кейін той көбіне той залында жалғасады. Жастарға ақ бата беріліп, ізгі тілектер айтылады. Қыз ұзатарда кейбір қыздар қоштасу ретінде сыңсу айтады — бұл ата-ана, туған-туысқа арналған қоштасу жыры. Қазір көп жағдайда арнайы орындаушы шақырылып, сыңсу сол кісінің орындауында айтылады.
Соңында үлкендер ақ мата жайып, батасын беріп шығарып салады. Қызды артына қаратпай алып кету керек деген ырым бар. Қыз ұзату тойы көбіне түнгі 00:00-ге дейін созылады.
Қоштасудың өзегі
Бұл сәт — жаңа өмірге қадам. Дәстүрдің әр бөлігі екі жақтың сыйластығын арттырып, жас жұпқа ақ жол тілеуге бағытталады.