Райымбектің үнемі Ұлы жүз қолының атақты батырларымен тізе бүктіре отырып, ата мекенді жаудан тазартудағы ерліктері - ұрпаққа үлгі боларлықтай

Райымбектің атасы Хангелді батыр XVIII ғасырдың алғашқы жартысында жоңғарларға қарсы күресте аты шыққан тұлға. 1733 жылы ол Төле, Қодар билермен және Сатай, Бөлек батырлармен бірге Ұлы жүз қазақтары атынан Ресей патшайымы Анна Иоанновнаға елші жіберуге қатысқан.

Бұл кезең — ел тағдыры шешілген, шапқыншылық пен көші-қон, қорғаныс пен ұйымдасу қатар жүрген ауыр дәуір. Райымбек батырдың есімі дәл осындай алмағайып заманда халық жадында ерлік пен жігердің символына айналды.

Райымбек 17 жасында жоңғар басқыншыларына қарсы шайқаста ерекше көзге түсіп, батыр атанады. Аңыз-әңгімелер мен дерек желілерінде оның қалмақтың Бадам, Қорын, Ағанас, Секер секілді хан, ноян, батырларымен жекпе-жекте жеңіске жеткені айтылады.

Ол Қаратау өңірі мен Жетісуды жаудан азат етуге басшылық жасағандардың бірі ретінде танылады. Райымбек жауға қарсы жорықта тек батылдығымен ғана емес, соғыс жүргізудегі тактикасымен де ерекшеленген: шағын топпен жау шебіне өтудің, тосын шабуылмен қарсы жақты бытыратып жіберудің үлгісін талай мәрте көрсеткен.

Райымбек өз заманында сарбазын жігерлендіріп, әскердің бағытын дәл таба білетін білікті қолбасшылардың қатарында болған. Жорық үстінде тосын қиындық туып, қалың қол тығырыққа тірелген сәттерде оның сабырмен жол тауып, әскерді аман алып шыққаны ел есінде сақталған.

Ақтабан шұбырынды жылдарында жау қолын бөгеп, босқан елдің қырғынға ұшырамай аман кетуіне мүмкіндік жасаған батырлардың ерлік жолы кейін Жетісу жерін азат етуге ұласқан. Райымбек те осы күрестің алдыңғы шебінде жүріп, жоңғарларды Тұрпаннан асыра қуған жеңісті кезеңдерге дейін үздіксіз ат үстінде болғаны айтылады.

Ол қарулас серіктерімен бірге сан шайқасты бастан өткеріп, туған жерді жаудан тазарту ісінде Ұлы жүздің атақты батырларымен тізе қоса қимылдаған.

Райымбек батырдың айрықша қадір-қасиетін оның көзі тірісінде көріпкел, әулие атанғаны туралы деректерден де аңғаруға болады. Сонымен бірге ол тек соғыс ісімен шектелмей, елдің тұрмысын түзетуге де үлес қосқан.

Алматы алқабында, Шілік пен Жалаңаш өңірінде тоған қаздырып, су шығарып, егін ектіргені жөніндегі мәліметтер оның халыққа қызмет еткен қырын аша түседі.

Райымбек батырдың тұлғасы әдебиетте де көрініс тапқан: жазушы Ж. Тұрлыбайұлы роман жазып, ақын М. Мақатаев «Райымбек, Райымбек» поэмасын дүниеге әкелген.

Алматы облысында Райымбек есімімен аталатын жер-су атаулары жиі кездеседі. Торайғыр тауындағы Айырлы асуының маңында «Райымбек бастауы» бар. Нарынқол мен Кеген аудандары бірігіп, қазір Райымбек ауданы аталады; мұнда батырға арналған ескерткіш те орнатылған.