Адам өліміне әкеліп соғатын кез келген билер шешіміне мен қарсымын

Өлім жазасына бастайтын билік үкіміне қарсылық

Адам өліміне әкеліп соғатын кез келген би шешіміне қарсымын. Мұндай үкім адамдыққа да, адамгершілікке де жат. Еңлік пен Кебектің адал махаббатының соңы жан түршігерлік жазаға ұласып, билердің қатігез шешімі екі жастың өмірін қыршыннан қиды.

Қатігез үкімнің шегі

Автор суреттеген көрініс — адам жүрегін тітіркентетін трагедия: Еңлік пен Кебектің мойнына арқан салып, екі аттың құйрығына байлап, сүйретіп, “Матайлап” ұрандатып шауып-шауып, төбеге төмпешік жасап тынуы — жазаның ғана емес, қатыгездіктің шегі. Тіпті жыртқыш аңның өзі өз төлінің өлімін тілемейді. Ал адам баласының мұндай қадамға баруы — ақылға да, арға да сыймайтын қате шешім.

Себеп: менмендік пен жалған намыс

Осындай ауыр үкімге итермелеген түпкі себепті Қараменде дәл басып айтқан: мәселе — билердің менмендігі мен бозбалалардың (Матай жағы) жалған намысшыл кеудемсоқтығында. Терең ойланбай, асығыс шешім шығару — махаббатты қорғаудың орнына, оны құрбандыққа айналдырды.

Егер Қабанбай мен Тоқтамыс жау өтінде жүрмей, ел ішінде болғанда, бұл үкімге араша түсіп, екі жас ат құйрығына байланбас па еді — кім білсін? Ажалға араша болар адамдар жоқ кезде, қатыгез үкімнің жүгі әлсіздің мойнына түсті.

Надан салттың салдары

Матай мен Тобықты арасындағы жараға тұз сепкен күннің өзінде; Кебектің Еңлікті жар етуге бекінуі, алып қашуға мәжбүр болуы, екі елдің бәтуасын бұзуға себепкер болуы, тіпті атастырылған қалыңдығы бар екені белгілі болса да — осының бәріне Еңлікті кінәлі деуге тырыссақ та, әділ би өлім жазасын таңдамас еді. Мұндай шешім — тым артық, тым ақылсыздық.

Екі жастың опат болуына бір ғана билердің үкімі емес, бір шеңберден шыға алмайтын надан ұғымға сүйенген салт-дәстүрдің де ықпалы зор болды. Сол дәуірде “әмеңгерлік”, “бесік құда”, “атастыру” секілді адам санасына қонбайтын қағидалар талай жасты мезгілсіз ажалға аттандырды.

Бүгінгі күннің өлшемі: әділет пен саналы қоғам

Шіркін, шаңырағынан түтіні түзу ұшып, бақыттың бесігінде тербеліп, айрандай ұйып екі жастың тату өмір сүргеніне не жетсін. Бүгінде көгінде қыраны самғаған, бәйтерегі аспанмен сырласқан бейбіт те тәуелсіз елде өмір сүріп жатырмыз. Құдайға шүкір, ақты — ақ, қараны — қара деп айыра білетін әділ шешімге негіз болатын ата заңымыз бар.

Ең бастысы — қазір еркіндік пен махаббатты қадірлейтін, парасатпен ойлай білетін саналы қоғам қалыптасып келеді. Демек, кеше болған қателікті бүгін қайталамау — біздің жауапкершілігіміз.