Ауыспалы мағына
Сабақ туралы мәлімет
Сынып
5-сынып
Тақырыбы
Сөздің тура және ауыспалы мағынасы
Сабақ түрі
Дәстүрлі
Сабақ типі
Жаңа сабақ
Мақсаты
- 1 Оқушыларға сөздің тура және ауыспалы мағыналарының ерекшеліктерін түсіндіріп, жаттығулар орындау.
- 2 Ойлау және сөйлеу дағдыларын дамыту; түрлі тапсырмалар арқылы есте сақтау мен шығармашылық қабілеттерін жетілдіру.
- 3 Дұрыс сөйлеуге, ұқыптылыққа, байқағыштыққа, жылдамдыққа, ойын ашық әрі еркін жеткізуге және өз білімін бағалай білуге тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер және көрнекіліктер
Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру
- Жаттығу
- Ой жинақтау
- Сұрақ-жауап
Көрнекіліктер
Тірек сызба (Венн диаграммасы).
Ескерту: Венн диаграммасы арқылы мәтін мен сөздің ұқсастықтары мен ерекшеліктері салыстырылады, сондай-ақ тура және ауыспалы мағына ажыратылады.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабақ үдерісіне дайындау.
2) Үй тапсырмасын тексеру
40-жаттығу
- Мәтінді көшіріп жазу.
- Сөздікті пайдаланып, қарамен берілген сөздердің мағынасын анықтау.
Сөздік жұмысы
Ой шақыру
Венн диаграммасы арқылы мәтін мен сөздің ұқсастықтары мен ерекшеліктерін ажырату.
Мәтін
Мағынасы кең, ойды толық жеткізетін бірлік.
Ұқсастықтары
Екеуі де мағына береді, тілдік бірліктер.
Сөз
Мағынасы нақтырақ, сөйлем құраудың негізі.
3) Жаңа сабақ
Оқушылар тақтадағы мысалдарды оқып, қай сөздің тура мағынада, қайсысы ауыспалы мағынада қолданылғанын анықтайды.
Мысалдар
- Көздің жасы Тура мағына
- Жас адам Ауыспалы мағына
- Жасы үлкен Ауыспалы мағына
4) Жаттығу жұмыстары
41-жаттығу (ІІ тапсырма)
Берілген сөздердің тура және ауыспалы мағыналарын тауып жазыңдар.
| Сөздер | Тура мағына | Ауыспалы мағына |
|---|---|---|
| Бет | Адамның беті | Бетімен кету |
| Құлақ | — | — |
| Қабырға | — | — |
| Дүние | — | — |
| Кілт | — | — |
| Ақ | — | — |
| Өту | — | — |
| Келу | — | — |
| Терең | — | — |
Ескерту: Қалған сөздерге мысалдарды оқушы өз бетінше толықтырады.
41-жаттығу (ІІІ тапсырма)
Берілген сөздердің деректі және дерексіз екенін анықтаңдар.
Деректі сөздер
Қымыз, құрт, …
Дерексіз сөздер
Сұрау, турашылдық, …
42-жаттығу
Өлеңді көшіріп жазып, ауыспалы мағынада қолданылған сөздер мен сөз тіркестерін тауып, астын сызыңдар.
Үлгі
«Сөздің патшасы, …»
Графикалық диктант
Тіркестерді тура немесе ауыспалы мағынасына қарай белгілеңдер.
Қисық мінез
Тура / Ауыспалы
Жақсы бала
Тура / Ауыспалы
Ақ көңіл
Тура / Ауыспалы
Терең су
Тура / Ауыспалы
Қара ниет
Тура / Ауыспалы
5) Бекіту
Венн диаграммасы арқылы тура мағына мен ауыспалы мағынаны салыстырып, қорытынды жасаңдар.
Тура мағына
Сөздің негізгі, бастапқы мағынасы. Затты, құбылысты дәл атайды.
Ауыспалы мағына
Ұқсастық пен бейнелеу арқылы туған мағына. Ойды әсерлі жеткізеді.
6) Үйге тапсырма
- Жаттығуларды толық орындау және мысалдарды көбейту.
- Тура және ауыспалы мағынаға кемінде 5 мысалдан келтіру.