Қаланың балалары
Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырмалар жинағы
Қазақ тілі мен әдебиеті (оқыту тілі қазақ тілі емес) · 6-сынып
Құрметті мұғалім!
Бұл тапсырмалар жинағы білім беру мазмұнын жаңарту аясында мұғалімдерге көмек құралы ретінде әзірленді. Жинақ – мұғалімдердің ұжымдық жұмысының нәтижесі.
Бағалау критерийлері мен дескрипторлары берілген тапсырмалар қалыптастырушы бағалауды өткізуге, сабақты жоспарлауға, ұқсас тапсырмаларды құрастыруға және іріктеуге, оқу мақсатына жетуге қатысты сындарлы кері байланыс беруге арналған үлгі болып табылады.
Жинақ ұсынымдық сипатта. Бұл сізге білім алушының қажеттілігі мен мүмкіндігін ескере отырып, тапсырмаларға толықтырулар мен өзгерістер енгізуге және оларды бейімдеуге мүмкіндік береді.
Қосымша материалдарды (нұсқаулықтар, таныстырылымдар, жоспарлар және т.б.), форумдағы талқылауларды және бейненұсқауларды Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ-ның smk.edu ресми сайтынан таба аласыз.
Сізге жемісті жұмыс пен шығармашылық табыс тілейміз!
Мазмұны
1-тоқсан
Бөлімдер:
- Отан отбасынан басталады
- Қазіргі қазақ ауылы мен қаланың тыныс-тіршілігі
- Таулар сыры
2-тоқсан
Бөлімдер:
- Қуат көзін үнемдей білеміз бе?
- Астана – мәдениет пен өнер ордасы
- Қазақстан қорықтары
3-тоқсан
Бөлімдер:
- Болашақ мамандықтары
- Қазақстан және Ұлы Жібек жолы
- Жер байлығына аяулы көзқарас
- Олимпиада жеңімпаздары – Қазақстан мақтанышы
4-тоқсан
Бөлімдер:
- Абайды оқы, таңырқа!
- Қазақ ұлттық қолөнері
- Саяхат және туризм
1-тоқсанға арналған қалыптастырушы бағалау тапсырмалары
Бөлім: Отан отбасынан басталады
М.Әуезов, «Абай жолы» романы, «Қайтқанда» тарауы (үзінді)
Ойлау дағдылары
Білу және түсіну
Мәтін
Абайдың әжесі Зеренің азан шақырып қойған аты – Тоқбала екенін біле жүрген жөн. Ырғызбай әулетінің адамдары мен ауыл тұрғындары оны «кәрі әже» деп атаған. Қартайған шағында құлағы естімей қалған Зере немерелеріне дұға оқытып, үшкіртеді екен.
Ақылды, зейінді, мейірімді Зере немерелерінің ішінде Ибраһимді ерекше жақсы көріп, оны Абай деп еркелеткен. Ізгі жүректі, үлкенге қамқор, кішіге пана бола білген Зере әже Абайдың өміріне де, ақындығына да игі әсерін тигізген.
Дәйексөз «Е-е... Бұлдыр-бұлдыр күн өткен. Бұрынғыдан кім өткен?»
М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының «Қайтқанда» тарауында: «Абай биыл ғана анық бағалады. Бұның әжесі бір түрлі шебер әңгімеші екен. Қызық сөйлейді. Әңгімесінің барлық жерін дәмді етіп, қызықтырып айтады... Әжесі әуелде көп-көп ертегілер айтқан. Еділ – Жайық, Жұпар қорығы, Құламерген – бәрі де айтылды. Оның әңгімелерін түсте де, кешке де, тіпті көш бойы да Абай айтқыза беретін болды», – деп сипатталады.
Тапсырмалар
- 1) Мәтін үзіндісін мұқият тыңдаңыз. 5 тірек сөз бен сөз тіркесін анықтап, смарт-схеманы толтырыңыз.
- 2) Мәтін үзіндісін екінші рет мұқият тыңдаңыз. Мәтінге тақырып қойып, көтерілген мәселені анықтаңыз.
Мәтін тақырыбы
Әже өнегесі
Мәтіндегі көтерілген мәселе
Оқушы өз жауабын ұсынады.
Дескриптор
- Мәтін құрауға негіз болған 5 тірек сөзді анықтайды.
- Тірек сөздердің көмегімен мәтінге тақырып ұсынады.
- Мәтіндегі көтерілген мәселені анықтайды.
Негізгі ойды анықтау (эпизод бойынша)
Оқу мақсаты: 6.1.5.1 – тірек сөздер, жетекші сұрақтар, тақырып арқылы негізгі ойды анықтау
Ойлау дағдылары
Қолдану
Эпизод үзіндісі
Бала Абай көп ішінен ең алдымен анасын көріп, соған қарай жүре беріп еді. Анасы анадай жерде тұрып: «Әй, шырағым, балам! Арғы жағыңда әкең тұр... сәлем бер!» – деді. Абай жалт қарап еді, әкесін көрді. Алыстау жерде, қонақ үйдің сыртында, қасында екі-үш үлкен кісі бар – әкесі Құнанбай тұр екен. Ыңғайсызданып қысылып қалған бала шешесінің салқын сабырының мәнін ұқты да, әкесіне қарай тез бұрылды. Әкесі азғантай уақыт Абайға қарап алып: «Балам, бойың өсіп, ер жетіп қалыпсың-ау! Молда болдың ба? Бойыңдай болып білімің де өсті ме?» – деді.
Сұрақтар
| Сұрақ | Жауап |
|---|---|
| Абай алдымен кімге амандасты? | Оқушы өз жауабын жазады. |
| Құнанбай Абайдан не туралы сұрады? | Оқушы өз жауабын жазады. |
| Бұл эпизодтан қандай құндылықты аңғарасыз? | Оқушы өз жауабын жазады. |
Негізгі ой
Оқушы мәтін идеясын 1 сөйлеммен тұжырымдайды.
Дескриптор
- Мәтін мазмұнына қатысты 3 сұраққа жауап береді.
- Мәтіннің идеясын 1 сөйлеммен түсіндіреді.
Диалог құру
Оқу мақсаты: 6.2.2.1 – тақырып бойынша диалогті бастау, жалғастыру, аяқтау кезінде ұлттық сөз әдебі мен сөйлеу этикеті формаларын қолдану
Тапсырма
Төмендегі тақырыптардың бірін таңдаңыз. Жұппен диалог құрыңыз.
- Отан отбасынан басталады
- Отбасындағы тойланатын мерекелер
- Отбасындағы міндеттер
- Отбасы құндылықтары
Дескриптор
- Тақырып бойынша жұбына 3 сұрақ қояды.
- Жұбының сұрақтарына жауап береді.
Постер әзірлеу
Оқу мақсаты: 6.4.4.1 – мәліметтерді жинақтай отырып, тақырып бойынша постер, сызба, кесте жасау
Тапсырма
Жұппен таңдаған тақырыптарыңыз бойынша ақпарат жинақтап, постер жасаңыз. Талаптар: мазмұндылық, тақырыптың ашылуы, көркем безендіру, креативтілік.
Ұсынылатын тақырыптар
Дескриптор
- Отбасы туралы ақпараттарды қолданады.
- Постерді көркем безендіреді.
- Ерекше идеялар ұсынады.
Грамматика және жазылым тапсырмалары
Зат есімдер: деректі және дерексіз
Оқу мақсаты: 6.5.1.1 – мәтіндерден деректі/дерексіз зат есімдерді, көптік мәнді есімдерді ажырату және ауызша-жазбаша жұмыстарда қолдану
Тапсырма 1
Мәтінді мұқият оқыңыз. Мәтіндегі зат есімдерді мағынасына қарай кестеге топтап жазыңыз.
Дәстүрлі қазақ отбасында ата-баба тәрбиесі ерекше. Қазақ отбасында ата-әжені, әке-шешені айрықша құрметтеген. Олардың тікелей үрім-бұтақтары ата-аналарын қартайғанда қамқорлыққа алуға міндетті.
Қазақстан Республикасының Конституциясында ата-аналар мен олардан тараған балалардың құқықтық қарым-қатынастары заң жүзінде бекітіліп, өркениетті жолдармен қорғалады.
Ата-ана балаларының тәлім-тәрбиесіне қаншалықты жауапты болса, балалар да кейін әке-шешелері қартайғанда оларға қамқорлық жасауға міндетті. Қазақ отбасында әкенің орны ерекше: әке – отбасының тірегі. Ананың орны да бөлек. Әке де, балалар да ананы сыйлайды, құрметтейді.
Әке мен шеше ақылдасып, үйленген ұлдарына енші бөледі. Тұрмысқа шыққан қыздарына жасау береді.
| Деректі | Дерексіз |
|---|---|
| Оқушы жауап жазады. | Оқушы жауап жазады. |
Тапсырма 2
Берілген суреттердің бірін таңдап, ауызша мәтін құрастырыңыз. Мәтінге ат қойыңыз. Ауызша мәтінде деректі және дерексіз зат есімдерді қолданыңыз.
Дескриптор
- Мәтіннен 4 деректі және 4 дерексіз зат есімді анықтайды.
- Таңдаған сурет бойынша ауызша мәтін құрастырады және мәтінге ат қояды.
- Әңгімелеуде деректі және дерексіз зат есімдерді қолданады.
Көптік мәнді есімдермен мәтін құрастыру
Оқу мақсаты: 6.ТБ1.1 – көптік мәнді есімдерді жазбаша, ауызша жұмыстарда қолдану
Тапсырма
Төмендегі көптік мәнді есімдерді қолданып, мәтін құрастырыңыз. Мәтінге ат қойыңыз.
Көптік мәнді есімдер
жанұя, отбасы бақыты, ақыл, өмір, шындық, әдет, тәрбие, ақыл мен ой, ата-ана
Жауап орны
Дескриптор
- Көптік мәнді есімдерді қатыстырып, жазбаша мәтін құрастырады.
- Мәтін мазмұнына сай атау береді.
Тыңдалым және мәтінмен жұмыс
Қазіргі қазақ ауылы мен қаланың тыныс-тіршілігі
Оқу мақсаты: 6.5.2.1 – тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша ақпараттарды анықтау
Тапсырма
Мәтінді екі рет мұқият тыңдап, ақпараттардың дұрыс немесе бұрыс екенін белгілеңіз. Кейін мәтіннен 2 негізгі және 2 қосымша ақпаратты анықтап, өз сөзіңізбен жазыңыз.
Өскемен қаласы Алтай тауының бөктерінде 1720 жылы салына бастаған. Өскемен – еліміздің түсті металлургия орталығы. Қорғасын-мырыш және титан-магний комбинаттарының өнімдері бүкіл әлемге белгілі әрі сұранысқа ие.
Үлбі металлургия комбинатында Қазақстанда өндірілетін уранның 80 пайызы өңдеуден өтеді. Өскемен өңірі су қорына өте бай, тау өзендері көп. Алғашқы су электр станциясы 1953 жылы іске қосылған.
Алтай өңірі орманға бай, оны нағыз тайгамен теңестіруге болады. Қаладағы өндіріс орындарынан экологиялық зиянды қалдықтар да пайда болады. Үкімет пен қала әкімшілігі ауаның және жердің тазалығын сақтау үшін шаралар қабылдап жатыр. Дегенмен, экономикалық қиындықтардың қала халқы үшін қатерін азайту және табиғатты қорғау – күн тәртібіндегі өзекті мәселе.
| Ақпарат | Дұрыс/Бұрыс |
|---|---|
| Өскеменде көмір өндіріледі. | Оқушы белгілейді. |
| Өскеменде уранның 80 пайызы өңделеді. | Оқушы белгілейді. |
| Алтай ормандарын тайгамен салыстыруға болады. | Оқушы белгілейді. |
| Өскемен – Батыс Қазақстанның орталығы. | Оқушы белгілейді. |
Негізгі ақпарат (2)
Қосымша ақпарат (2)
Дескриптор
- Мәтін мазмұнына сай келетін 2 дұрыс ақпаратты анықтайды.
- 2 негізгі ақпаратты анықтап, өз сөзімен жазады.
- 2 қосымша ақпаратты анықтап, өз сөзімен жазады.
Күнделік мәтіні: жанрлық ерекшеліктер
Оқу мақсаты: 6.3.2.1 – мәтіннің стильдік және жанрлық ерекшелігін анықтау (күнделік)
Мәтін
20 тамыз
Қалаға көшіп келгелі бір апта болды. Ауылдың тып-тыныш тіршілігіне үйреніп қалған маған қаланың шулы өміріне үйрену қиындау сияқты. Бүгін анаммен киім алуға базарға бардым. Автобуспен бір сағатқа жуық жүргенше ішім пысып, зерігіп кеттім. Қаланың адамдары бәріне үлгеру үшін үнемі асығып жүретіндей көрінді. Биік ғимараттар мен ерсілі-қарсылы жүрген көліктерден басым айналды.
4 қыркүйек
Бүгін – дүйсенбі. Жаңа мектебім маған қатты ұнайды. Іші хан сарайындай кең әрі жап-жарық! Оқу бөлмелері соңғы технологиялармен жабдықталған. Тіпті зертханалар да бар. Түрлі үйірмелер жұмыс істейді. Спорт залы қандай керемет! Айтпақшы, бұл мектептің ашылу салтанатына Президент Нұрсұлтан Назарбаев қатысыпты.
10 қыркүйек
Сыныбымызбен қаладағы С.Сейфуллин атындағы театрдың қойылымына бардық. Жаңа үлгідегі театрға кіргенде, ауызым ашылып қалды. Төбедегі аспашамдардың үлкендігі соншалық, үстіме құлап кететіндей көрінді. Едені жалт-жұлт етіп, тайғанап құлап қалатындай болған соң, құрбымның қолын қысып алдым. Қойылым біткенше қозғалмай отырдым. Актерлердің ойнау шеберлігі мен сахнаның безендірілуі ерекше әсер қалдырды. Келесі жолы отбасыммен келу керек екен.
Тапсырма
Мәтінді түсініп оқып, күнделіктің жанрлық ерекшеліктерін анықтап, кластерге толтырыңыз.
Дескриптор
- Күнделік жанрына тән 4 ерекшелікті анықтайды.
- Анықталған ерекшеліктерді кластерге толтырады.
Күнделік жазу
Оқу мақсаты: 6.4.1.1 – мәтіннің стильдік ерекшелігін сақтай отырып, күнделік жазу
Тапсырма
Сіз отбасыңызбен қалада тұрасыз. Жазғы демалыста атаңыз бен әжеңіздің ауылына бардыңыз. Ауылда көрген қызықтарыңыз бен атқарған жұмыстарыңыз туралы үш күнге күнделік жазыңыз.
Дескриптор
- Күнделікте ауылдағы 3 күн туралы жазады.
- Күнделіктің 1–2 күнінде қызықты оқиға туралы жазады.
- 3-күні ата-әжесіне жасаған көмегі туралы жазады.
Екі мәтінді салыстыру
Мәтіндердің стилін, жанрын, тақырыбын және мазмұнын салыстыруға арналған тапсырма. Кестені толтыру арқылы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды дәлелдеңіз.
| Салыстыру аспектілері | 1-мәтін | 2-мәтін |
|---|---|---|
| Стилі | Оқушы жазады. | Оқушы жазады. |
| Жанры | Оқушы жазады. | Оқушы жазады. |
| Тақырыбы | Оқушы жазады. | Оқушы жазады. |
| Мазмұны (3 сөйлем) | Оқушы жазады. | Оқушы жазады. |
Дескриптор
- Мәтіндердің стилін және жанрын анықтайды.
- Мәтіндерге тақырып қояды.
- Әр мәтіннің мазмұнын 3 сөйлеммен сипаттайды.
Жазылым: ауыл мен қала айырмашылығы
Берілген суреттерге сүйеніп, ауыл мен қала айырмашылығы туралы мәтін құрастырыңыз. Мәтінде тәуелдік және септік жалғауларын орфографиялық нормаға сай дұрыс қолданыңыз, қосымшаларды жалғауда үндестік заңын ескеріңіз.
Ауыл көрінісі
Сипаттама бойынша мәтін жазыңыз.
Қала көрінісі
Сипаттама бойынша мәтін жазыңыз.
Ауылдың балалары
Салыстыруға дерек келтіріңіз.
Қаланың балалары
Салыстыруға дерек келтіріңіз.
Ауылдағы демалыс
Тәуелдік, септік жалғауларын қолданыңыз.
Қаладағы демалыс
Үндестік заңын сақтаңыз.
Дескриптор
- Суреттердің көмегімен ауыл мен қаланың айырмашылығы туралы жазбаша мәтін құрайды.
- Тәуелдік және септік жалғауларын үндестік заңын сақтай отырып дұрыс қолданады.
Ескерту: Берілген мәтін үзіндісі осы жерде аяқталады. Келесі бөлім (6.5.1.2) толық берілмегендіктен, мазмұн жалғасы енгізілмеді.