Қазақша рефераттар

Таза ауа мен күн сәулесінің жеткіліксіздігі

Мешел (рахит) туралы

Мешел (рахит) — Д витаминінің жетіспеушілігіне байланысты кальций‑фосфор алмасуының бұзылуымен, сүйектердің минералдануы мен сүйек түзілуінің төмендеуімен және негізгі ағзалар мен жүйелер қызметінің өзгерістерімен сипатталатын ауру.

Атауы гректің «rachis» («омыртқа жоны») сөзінен шыққан, себебі мешелмен ауырған балаларда омыртқа зақымдануы ертеден-ақ белгілі болған.

Этиологиясы

Мешелдің негізгі себебі — Д витаминінің тапшылығы. Бұл витаминнің тағамда аз болуы немесе сәби организмінде жеткілікті мөлшерде түзілмеуі нәтижесінде дамиды. Әсіресе ультракүлгін сәуленің (күн сәулесінің) жеткіліксіздігі маңызды рөл атқарады.

Дамуына ықпал ететін факторлар

  • Таза ауа мен күн сәулесінің жеткіліксіздігі.
  • Сәбидің жедел өсуі.
  • Полигиповитаминоз.
  • Шала туу және егіз туу.
  • Нәрсіз немесе бірізді жасанды тамақтандыру.
  • Диарея, ішек дисбактериоздары.
  • Перинаталдық энцефалопатиялар, құрысуға қарсы дәрілердің әсері және дене қимылының аздығы.
  • Ішектен қоректік заттардың сіңуінің бұзылу синдромдары.
  • Экологиялық қолайсыз әсерлер.

Клиникасы (4 кезең)

1) Бастапқы кезең

Бұл кезең вегетативті жүйке жүйесінің бұзылыстарымен және сүйектердегі алғашқы өзгерістермен сипатталады. Әдетте 2–3 айлық балада үлкен еңбектің аумағы ұлғайып, босаң болады, желке аймағында бас сүйек жіктері жұмсарады (краниотабес).

Бас сүйектің жұмсаруы желке сүйегінің жалпаюына әкелуі мүмкін. Вегетативті бұзылыстар тершеңдікпен, мазасыздықпен, үрейленумен, ұйқы кезінде селк ете түсумен байқалады. Бала жастыққа басын жиі үйкейтіндіктен желке шашы сиреуі мүмкін.

Зертханалық өзгерістер: қанда сілтілік фосфатаза белсенділігінің жоғарылауы; зәрде аммиак, аминқышқылдары және фосфор мөлшерінің артуы (зәрдің иісі өткірлеуі мүмкін).

2) Өршу (дер) кезеңі

Бұл кезең сүйек жүйесіндегі айқын өзгерістермен сипатталады.

а) Бас сүйегі

Сүйек талшықтарының шамадан тыс өсуіне байланысты төбе мен маңдайдың дөңестенуі, үлкен еңбектің кеш жабылуы, тістердің кеш шығуы байқалады.

б) Кеуде қуысы

5–8-қабырғалар деңгейінде «мешелдік таспих» пайда болады. Қабырғалар жұмсарып, иілгіш болады; көкірек қуысының шет жақтары жалпайып, төменгі апертурасы кеңейеді. Көкеттің бекітілу жолағына сәйкес қабырға ішке майысып, Гаррисон сайы қалыптасуы мүмкін. Төс «құс төс» немесе «етікші төс» тәрізді деформациялануы ықтимал.

в) Аяқ-қол және жамбас

Аяқтары О немесе Х тәрізді майысады; жамбасы тарылып («қушық жамбас») көрінуі мүмкін; табаны жалпақ («түйе табан»). Түтікше сүйектердің ұштары қалыңдап, білек пен балтырда «мешелдік білезік», саусақ буындарының жалпаюы («інжу жіптері») анықталады.

г) Бұлшықет және дамуы

Бұлшықет күші төмендеп, сіңірлер әлсірейді. Құрсақ қабырғасы мен ішек тонусының нашарлауынан іш көлемі ұлғаяды («құрбақа іші»). Баланың басын ұстауы, отыруы, тұруы, жүруі кешігеді; отырғанда денесі алға бүгіліп қалуы мүмкін.

3) Айығу (реконвалесценция) кезеңі

Нерв жүйесі зақымдануының белгілері бәсеңдейді, сүйек тіні қатая бастайды, тістер шығады. Баланың тұруы мен жүруі біртіндеп қалпына келеді.

4) Қалдық өзгерістер кезеңі

Рахит процесі аяқталады. Бұлшықет гипотониясы, анемия сияқты өзгерістер толық жойылуы немесе азаюы мүмкін. Алайда кейбір сүйек деформациялары өмір бойы сақталуы ықтимал.

Емі

Ем кешенді, жүйелі және жеке жүргізілуі керек. Витаминдер мен минералдарды толықтыру, әсіресе кальцийге бай тағамдарды беру, таза ауада жеткілікті серуендеу, массаж және емдік гимнастика маңызды.

  • Ультракүлгін сәуле (УФ) — мешелді емдеудің тиімді тәсілдерінің бірі.
  • Цитраттарды тағайындаудың клиникалық мәні болуы мүмкін.
  • Сауығу кезеңінде немесе қалдық құбылыстар кезінде тұзды, қылқанжапырақты, құмды ванналар, УФ сәулесі, бұлшықет пен сүйек диатермиясы, массаж, гимнастика, теңіз және күн ванналары пайдалы.
  • Кальций және фосфор препараттары арнайы ем ретінде, негізінен, тым шала туған сәбилерге беріледі.

Алдын алу

Антенаталдық алдын алу (жүктілік кезіндегі)

Жалпы (арнайы емес) шаралар

Жүкті әйелдің режим сақтауы, сүт өнімдерін, жеміс‑жидекті тағамдарды жеткілікті қабылдауы, құнарлы әрі теңгерімді тамақтануы және таза ауада көбірек болуы.

Арнайы шаралар

Жүктіліктің 28–30 аптасынан бастап 6–8 апта бойы күн сайын 400–500 ХБ Д витаминін беру ұсынылады. Жүктіліктің соңғы 3–4 айында гендевит поливитаминін күніне 1–2 драже қабылдауға болады.

Ескерту: жасы 35-тен асқан, сондай-ақ жүрек‑қантамыр жүйесі аурулары бар жүкті әйелдерге Д витаминімен профилактиканы дәрігер бақылауынсыз жүргізуге болмайды.

Постнаталдық алдын алу (туылғаннан кейін)

Жалпы (арнайы емес) шаралар

Табиғи факторларды дұрыс пайдалану (күн, ауа, су), уқалау мен гимнастика. Табиғи тамақтандыру, қосымша тағамдарды уақтылы енгізу, дұрыс күтім және режим сақтау да маңызды.

Арнайы шаралар (Д витамині)

1 айдан бастап қыс‑күз айларында аптасына 2 рет, тәуліктік есеппен 500 ХБ мөлшерінде 1 жасқа дейін беру.

Қолданылатын ерітінділер

  • 0,0625% және 0,125% эргокальциферолдың майлы ерітіндісі.
  • 0,5% эргокальциферолдың спиртті ерітіндісі.

Тамшыдағы мөлшер

  • 0,125% майлы ерітіндінің 1 тамшысында — 1250 ХБ Д витамині.
  • 0,5% спиртті ерітіндінің 1 тамшысында — 4000 ХБ Д витамині.

Д витаминінің дозалары

Профилактикалық доза: қыс және күз айларында 500 ХБ/тәулігіне.

Рахит дәрежесі Курстық доза Тәуліктік доза Ұзақтығы
I дәрежелі 500 000–600 000 ХБ 15 000 ХБ 35–40 күн
II дәрежелі 600 000–700 000 ХБ 20 000 ХБ 30–35 күн
III дәрежелі 700 000–800 000 ХБ 25 000 ХБ 30–35 күн

Ескерту: Д витаминінің нақты дозасы баланың жасына, клиникалық ауырлық дәрежесіне және қатар жүретін жағдайларға байланысты дәрігермен жеке анықталады.