Қазақша рефераттар

Англия, Нидерланды, Испаниядағы бухгалтерлік есеп

Заңдық бағыттағы бухгалтерлік ойдың қалыптасуы

Заңдық бағыттар бухгалтерлік есеп теориясында ғалым, математик әрі заңгер Диего Дель Кастилла есімімен байланысты. Ол шаруашылық өмірдің негізгі құбылыстарын — сатып алу, сату және жинақтауды — келісім-шарттар арқылы талдап, есепті құқықтық қатынастардың жүйесі ретінде қарастырды.

Кастилла есепті ұйымдастырушылар мен контрагенттер арасындағы қатынас ретінде түсіндіріп, агенттерді нақты тұлғалар ретінде қарастырды. Бухгалтерлік есепті келісім-шарт ретінде қабылдау арқылы ол есеп объектілерінің ауқымын кеңейтті: бухгалтер тек тауардың келіп түсуін тіркемей, келісім-шарт талаптарының орындалуын да бақылауға тиіс болды.

Келісім-шарт логикасы және бақылау

Тіркеу ғана емес — орындауды қадағалау

Кастилла үлгісінде есеп жүргізу тауар қозғалысын жазумен шектелмейді. Бухгалтер келісім-шарттағы құқықтар мен міндеттерді сақтауды, жеткізілім көлемі мен мерзімдерінің орындалуын және өзара есеп айырысудың дұрыстығын жүйелі түрде тексереді.

Баланс — құқықтық байланыстардың көрінісі

Басқа тұлғалармен келісім-шарт бекітілген кезде, баланс тауарлардың келіп түсу көлемін ғана емес, сондай-ақ сол келісім-шартта белгіленген талаптар мен құқықтардың сақталуын көрсететін бақылау құралына айналады.

Кастилла бойынша есепке енгізу техникасының үш кезеңі

  1. 1) Кассалық кезең

    Есептің кірісі мен шығысы бір кітапта немесе екі бөлек кітапта жүргізілді: біреуі кіріс үшін, екіншісі шығыс үшін.

  2. 2) Ресконтро кезеңі

    Кассалық есептен бөлек пайда болған міндеттемелер қарастырылып, оларды өтеу мүмкіндігі талданды.

  3. 3) Толық кезең

    Бас журналдан журналға екі жақты жазу жүргізілді, яғни толыққанды жүйеге өту іске асты.

Тексадо мен Эскобор: бақылау және есептің құқықтық реттелуі

Тексадо: басқару арқылы бақылау

Тексадо бухгалтерлік есепті шоттарды қатаң басқару арқылы бағынышты тұлғаларды бақылау тәсілі ретінде түсіндірді. Шоттар қойылған талаптар мен заңдық нормаларға сәйкес, шаруашылық операциялар айналымында жүргізілуі керек деп есептеді.

Заңды регламенттеу есеп беруді дамытуға әсер етті: Тексадо өз қарамағындағы адамдардан жыл сайын есеп беруді талап етті. Дегенмен, Испанияда есеп беру процедурасы ұзақ уақыт бойы төмен деңгейде қалып қойды.

Эскобор: дебет, кредит және калькуляция

Эскобордың түсінігінде есеп дебет пен кредит шоттарында материалдар айналымын міндеттемелерді калькуляциялау арқылы жүргізуге сүйенді.

Бұл бағыттағы авторлардың енгізген жүйесі көбіне қарапайым бухгалтерия деңгейінде қалды. Ал екі жақты бухгалтерияны шын мәнінде жүйелі түрде енгізген тұлға ретінде Соллозано аталады.

Нидерланды мектебі: екі жақты жазу және баланстық логика

Яков Ван Шуллер (1625): дебитор мен кредитор ұғымдары

Нидерландыда Яков Ван Шуллер (1625) еңбектерінде екі жақты жазудың логикасын нақтылап, дебитор мен кредиторды қатынастар жүйесі ретінде түсіндірді.

Дебитор

  • Кім алады немесе кімге жіберіледі
  • Кім сатып алады
  • Кімге сатады
  • Кімнен ақша алуға сенеді
  • Кім төлеуге міндетті

Кредитор

  • Кім береді
  • Кіммен есеп айырысады
  • Кімнен алады
  • Кім сатады
  • Кімнен сатып алады
  • Кімге төлеуге міндетті

Ван Шуллер капитал шоты түгендеу шотымен байланысады деп түсіндірді. Кредиттік сальдо табыстар мен шығыстардың өзгерісіне қарай түгендеу операцияларына енгізіліп отырды.

Түгендеу арқылы балансты жеңілдету

Жалпы алғанда, нидерландық авторлардың түгендеу есебін балансқа тірек етуі балансты жүргізуді жеңілдетті.

Импин: нәтиже негізінде құрастыру

Импин балансты түгендеу нәтижелеріне сүйене отырып құруды ұсынды.

Ван Стевин: бастапқы сальдо мәселесі

Ван Стевин бастапқы сальдо «бірінші күн» немесе «отыз бірінші күн» сияқты шартты межелермен шектелмеуі керек деген ой айтты.

Баланс теңдеуі және Карделия ережесі

Карделия ережесіне сәйкес, баланс бастапқы қалдықтан жазылады. Баланс теңдеуі мына түрде берілді:

A − K = D (A — актив, K — капитал, D — кәсіпорынның қарызы)

Осыдан активтердің жалпы сомасынан меншікті капитал шегеріліп, қалған бөлігі кредиторлық қарыздармен байланыстырылды. Қорытынды баланс та алынған нәтижеге сүйеніп құрылды: нақты капиталдың өсуі кәсіпорын нәтижелеріне тәуелді болып, міндеттемелермен арақатынаста қарастырылды.