Құлпытас жаны
Сынып сағатының мақсаты
Елжандылықты қалыптастыру
Оқушылардың бойында патриоттық сезімді қалыптастырып, туған елі мен жеріне деген сүйіспеншілігін нығайту.
Тіл мен тарихқа құрмет
Мемлекеттік тілге, ұлттық құндылықтарға және тарихқа құрметпен қарауға тәрбиелеу.
Жад пен тағзым
Желтоқсан оқиғасының мәнін ашып, жазықсыз құрбандарды еске алу мәдениетін қалыптастыру.
Көрнекіліктер
- «Желтоқсан жаңғырығы» тақырыбындағы плакат.
- Нақыл сөздер жазылған плакаттар.
- Желтоқсан оқиғасының құрбандарына арналған буклеттер.
- Аудиожазба (магнитофон), күй мен әндерге сүйемел.
Сынып сағатының барысы
Кіріспе: Әнұран және күй
Сабақ Қазақстан Республикасының Әнұранын орындаудан басталады. Сахнада С. Тұрысбековтің «Көңіл толқыны» күйі баяу ойнап тұрады. Жүргізушілер ортаға шығады.
1-жүргізуші:
Ерлерді ұмытса да ел, сел ұмытпас,
Ерлерді ұмытса да ел, жел ұмытпас.
Ел үшін жанын қиып, жауды қуған
Ерлерді ұмытса да ел, бел ұмытпас.
Ел үшін төккен ерлер қанын жұтып,
Ерлерді ұмытса да ел, жер ұмытпас.
Арқаның селі, желі, шөлі, белі —
Ерлерді ұмытпаса ел ұмытпас.
Мағжан Жұмабаев айтқандай, дүниені дүр сілкіндіріп, қазақ елінің бостандық туын көтерген ерлердің есімі мәңгі сақталады.
Рубрика: «Ұлы таулар аласармайды, ұлы есімдер ұмытылмайды».
Осы ұстаныммен өтетін «Желтоқсан жаңғырығы» атты тәрбие сағаты ашық деп жарияланады.
2-жүргізуші:
Құрбандарым, жазықсыз құрбандарым,
Бет бағдарын бақиға бұрғандарым.
Қаралы жылдардай боп қарауытып,
Халқымның мәңгі есінде тұрғандарым.
Құрбандарым, жазықсыз құрбандарым,
Кеудемдегі қоламта қоздатқаным.
Тұншықса да түрмеде тозбапты әнім.
Жазықсыз жапа шегіп бұл жалғаннан,
Жалтақтап кете барған боздақтарым.
Көрініс: Ана және Қайрат рухы
«Көңіл толқыны» күйі баяу орындалады. Ортада Ана отырады. Сахна сыртынан Қайраттың рухы сөйлейді:
Елбең, елбең жүгірген,
Ебелек отқа семірген.
Арғымақ мінген жаратып,
Ақсауыт киген темірден.
Алатаудай бабалар,
Аруағыңмен жебей көр!
Ана толқиды: бұл үн — тоқыраудың тоғышарлары тобықтан қағып құлатқан Қайраттың үні екенін сезеді.
Тарихи шындық: 1986 жылғы 16 желтоқсан
1986 жылғы 16 желтоқсанда таңғы сағат 10-да бар болғаны 18 минут ішінде Қазақстанды 26 жыл басқарған Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев қызметінен алынып, оның орнына Геннадий Васильевич Колбин халық пікірін ескермей тағайындалды. Бұл шешім жастардың жанайқайын оятты.
Көрініс: Алаңға шыққан жастар
Ортаға бір топ жастар шығады. Ашына сөйлейді: «Естідіңдер ме? Бұл не масқара? Неге халықпен санаспайды? Қашанғы шыдаймыз? Ең болмаса ішімізден неге сайламаған? Ел қамын біз ойламағанда кім ойлайды?»
1-жігіт:
Дүр сілкінді қайдан да қоңыр аймақ,
Бағы жана ма, қала ма соры қайнап?
Ұран жазып, қып-қызыл ту көтерген,
Біз де шықтық алаңға — Елім-ай!
2-жігіт (Ербол Сыпатаев):
Демократияны бұғаудан босатыңдар, әр халыққа өзінің көсемі керек.
1-қыз (Сәбира Мұхамеджанова):
Бұл — ҚКП-да беделдің қалмағаны. Құрып барады емес пе?
3-жігіт:
Ескерусіз дін жатыр сүресінде,
Қақпақ қойып ауызға, көзді байлап.
Санаспайды-ау, бұлар тегі ешкіммен,
Жариялылық дегенің — елес, білем.
2-қыз (Ләззат):
Сүрмейтұғын болдық қой күймей ғұмыр,
Көлеңке күннен де тимейді нұр.
Колбин деген кім екен, қайдан келген,
Уа, сыртымыздан қашанғы билейді бұл?
3-қыз (Гүлнәр):
Өгей қозы біз болдық енемізге,
Келімсектер шықты ғой төбемізге.
Ақиқат жоқ, маңайың толған аңыз,
Жүр екенбіз тұманды жолда нағыз.
Осы кезде милиция мен солдаттар қоршап, өктем бұйрық беріледі: «Тараңдар, әйтпесе күш қолданамыз!» Ешкім қозғалмайды. Артынша күш қолданылып, сойыл, тепкі, шаштан сүйреу, айқай-шумен алаң қанға боялады.
Жігіт:
Бар болғаны осы еді — қылмыссыз,
Савицкийді көрген жоқ бір кісіміз.
Кейін соның қазасы таңылғанда,
Аң-таң болып, қан жылап тұрды ішіміз.
Қыз:
Темір құрсау біздерді бүргені шын,
Мұң шағады қапаста кімге құсың?
Ақ-қараңды тексерер түрме деген —
Концлагерь болды ғой біздер үшін.
Құрбандарды еске алу: тағдырлар мен деректер
Тарихта «Құйын-86» деген атпен қалған жойқын қысымның салдарынан қазақтың талай қыз-жігіті жазықсыз құрбан болды. Төрт оқушы Сәбира, Ләззат, Қайрат, Ерболдың суреттерін ұстап шығады.
Ербол Сыпатаев
19 желтоқсанда ауруханаға энергетика институтының екінші курс студенті Ербол Сыпатаев ауыр жарақатпен жеткізілді. Бас сүйегі мен миынан зақым алған ол 23 желтоқсанда есін жимастан қайтыс болды. Ербол — жалғыз ұл еді.
Ләззат
Сол бір ерте түскен қыста тапталған ар-намыстың ышқынған үні әлі де құлақта жаңғырады. Сол үннің ішінен қызғалдақтай нәзік те қайсар Ләззаттың да үні естіледі: тірі болса, қазақ мәдениетінің дамуына зор үлес қосар еді.
Еліңнің сен намысы үшін
Құрбан еттің жаныңды.
Мазақ етіп қорлай алмас
Ешкім сенің арыңды.
Сәбира Мұхамеджанова
Сәбира Мұхамеджанова бар болғаны 16 жаста еді. Алматыдағы дүрбелеңге үн қосқаны үшін ар-намысына тиіп, жала жауып, балағаттап, училищеден жазықсыз шығарылғанына шыдамай, Өскемен педучилищесінің 1-курс студенті жатақхананың 5-қабатынан құлап қаза тапты.
Желтоқсанда шындық жырын шырқаймын деп шарқ ұрдың,
Желтоқсанда егеменді ел болсақ деп талпындың.
Айналайын, айналайын, жас өркені халқымның —
Ерте айтылды, сондықтан да келте айтылды бұл әнің.
Қайрат Рысқұлбеков
Қайрат 1987 жылдың 1 қаңтарында үйінде Жаңа жылды қарсы алып отырған сәтте тұтқындалды. Тергеуде оған Савицкийді өлтірді деген айып тағылды.
Тергеуші: Сен Савицкийді өлтіргеніңді мойындайсың ба?
Қайрат: Жоқ. Мен Савицкийді өлтіргенім жоқ!
Күнәдан таза басым бар,
Жиырма бірде жасым бар.
Қасқалдақтай қаным бар,
Бозторғайдай жаным бар —
Алам десең алыңдар!
Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
Еркек тоқты — құрбандық,
Атам десең атыңдар!
Ән бөлімі: М. Мансұрдың орындауындағы «Желтоқсан желі» әнін Желтоқсан құрбандарын еске алып, тағзым ете отырып, бірге шырқайық.
Халықаралық үн және үкімнің өзгеруі
Пешенесіне жазылған аз ғана ғұмырдың соңғы сәтіне дейін Қайрат рақым күтіп отырды. Сол тұста оның тағдырына бүкіл әлем құлақ түрді.
1987 жылдың шілдесінде КСРО Жоғарғы Кеңесінің төрағасы А. Громыконың атына Венгриядан 41 адам қол қойған хат келді. Чехословакияда 77 адам үндеу көтерді. Варшава да үн қосты. Лех Валенса бастаған 70 адам қол қойған хат кешірім беруді талап етті. Германияда 1987 жылдың 31 тамызында ГХДП жастар бөлімінің төрағасы Христоф Боркет Қайрат Рысқұлбековты босатуды талап етті. Америкада Рональд Рейган 1987 жылдың 19 шілдесінде М. Горбачев пен бас прокурор А. Рекуновқа телеграмма жолдады.
Халықаралық пікір өлім жазасының 20 жылға ауыстырылуына ықпал етті. Алайда 500 күннен астам өлім камерасында отырған Қайрат 20 жылға айдалуға жөнелтілгенде, кенеттен Семейде қаза тапты: 21 мамырда Семей түрмесінің 21-камерасында қастандықпен өмірден өтті.
Көрініс: Республика алаңы, құлпытас жанындағы сөз
Сахнада — алаң, құлпытас маңы. М. Шаханов, қыз бен жігіт, Ана және оқушы көрінеді.
Жігіт:
Алматыға жолым түссе, міндетті түрде Республика алаңына соғамын. Алаңға кірген сәтте денем түршігіп,
жүрегім шымырлайды. Марғау дүниені дүр сілкіндірген қасіретті де қасиетті Желтоқсан оқиғасы еске түседі.
Себебі егемендік үшін құрбан болған Қайратпен бірге мен де алаңда болдым.
Қыз:
Бұл алаңға келсем, бәрі маған «Не айтар едің?» дегендей болады.
Ақтық сөз, армандар хатта қалды,
Көріп жүрміз қиып ап сақтағанды.
Қайрат! Қайрат! Сен мені естисің бе?
Есін жиған халқымыз — зерек халқымыз,
Лагерде шірітпей, ақтап алды!
М. Шаханов:
Иә, дұрыс айтасыңдар!
Әр дәуірдің еркіне сай нарқы өзгерген алтынның...
Айналайын, айналайын, жас өркені халқымның,
Желтоқсанда шындық жырын шырқаймын деп шарқ ұрдың,
Желтоқсанда егеменді ел болсақ деп талпындың,
Кеудеңде әлі сызы жатыр сол кездегі салқынның,
Айналайын, айналайын, жас өркені халқымның!
Ана ақырындап келіп, Тәуелсіздік монументіне гүл шоғын қояды. Қасында немересі.
Ана:
Иә, айналайын балапандарым!
Өсер елдің қай сәттерде бірлік болмақ қалауы —
Лаула, лаула, Желтоқсанның мұзға жаққан алауы!
Өздеріңдей ар-намысты жас өркені бар елдің
Ешқашанда тиісті емес еңкеюге жалауы.
Желтоқсан құрбандарын еске алып, 1 минут үнсіздік жарияланады. Одан кейін барлық оқушылар мен қатысушылар «Менің Қазақстаным» әнін орындайды.
Дереккөз
http://wwwsynyp680-synyp_16.html