К. май және тері бездерінің өзегіне, сондай - ақ жарақаттанған теріге (немесе шиқанды қысып өзегін шығарғанда) микробтың енуі салдарынан пайда болады
Көршиқан (карбункул) деген не?
Көршиқан, яғни карбункул (лат. carbunculus — «шоқ») — түк қаптары, май бездері және оған жақын орналасқан тері мен тері асты тіндерінің іріңдеп қабынуы. Бұл — ауыр өтетін, назарды талап ететін жұқпалы-қабыну үдерісі.
Неге маңызды?
Әсіресе бет аймағында пайда болған көршиқан қауіпті: қабыну асқынған жағдайда инфекция бас сүйек арқылы миға таралып, өмірге қауіп төндіретін іріңді менингитке әкелуі мүмкін.
Пайда болу себептері
Көршиқан микробтың май және тер бездерінің өзегіне, сондай-ақ жарақаттанған теріге енуінен пайда болады. Кейде бұл шиқанды қысып, өзегін шығару кезінде де орын алуы мүмкін.
Күнделікті факторлар
- Терінің немесе терімен жанасатын іш киімнің таза болмауы
- Қажалу, қасу, жеңіл жарақаттар
- Химиялық заттардың әсері
Денсаулыққа байланысты факторлар
- Зат алмасудың бұзылуы
- Кейбір аурулар, әсіресе қант диабеті
- Егде жас (жиі кездесетін топ)
Көбіне қай жерде шығады?
Көршиқан көбіне мойынның артқы бөлігінде, арқада және бетте пайда болады.
Ескерту
Бет аймағындағы көршиқанды өз бетіңізше қысып, тесуге немесе «өзегін шығаруға» болмайды. Бұл инфекцияның таралу қаупін күшейтеді.
Аурудың даму кезеңдері
1) Бастапқы кезең (инфильтрат)
Алғашқы сатысында қабынған аймақ қызарады, тері қатаяды, ісінеді. Дене қызуы көтерілуі мүмкін, ұйқы бұзылады.
2) Іріңдеу кезеңі (шамамен 7–9 тәулік)
Ісік ұлғайып, терінің жоғарғы қабаты астынан іріңді «тамырлар» тәрізді жолақтар білінеді. Олар жарылып, өзегі шығып, қанды ірің ағады. Осы кезде ошақтың беті ұсақ тесіктерге толып, елеуіш тәрізді көрінуі мүмкін.
3) Сауығу немесе асқыну (шамамен 18–20 тәулік)
Асқынбаса, ошақ өлі тіндерден тазартып, біртіндеп жазылады. Жиі жағдайда орнына көлемді тыртық қалады.
Мүмкін асқынулар
- Ісіктің көлемінің айқын ұлғаюы
- Қан тамырларының қабынуы (тромбофлебит)
- Организмнің жалпы іріңдеп улануы (сепсис)
Кейбір жағдайларда көршиқан өмірге үлкен қауіп төндіріп, тіпті өлімге әкелуі мүмкін.
Алдын алу
Көршиқанның алдын алу үшін күнделікті өмірде жеке бас гигиенасын сақтау маңызды: денені және іш киімді таза ұстау, теріні жарақаттап алмауға тырысу қажет.
Практикалық әдеттер
- Теріні таза ұстау, терлегеннен кейін уақытында жуыну
- Қышынған жерді тырнамау, қажалуды дер кезінде күтімге алу
- Киім мен іш киімді жиі ауыстыру
Емдеу
Белгілері байқалған бойда дәрігерге қаралған жөн, өйткені көршиқанды емдеу күрделі болуы мүмкін. Өзін-өзі емдеу және ошақты қысып ашуға тырысу асқыну қаупін арттырады.
Дәрілік ем
Антибиотиктер дәрігер тағайындауымен қолданылады.
Жергілікті құралдар
Майлы дәрілер, соның ішінде таза ихтиол қолданылуы мүмкін.
Қосымша әдістер
Физиотерапия тағайындалуы мүмкін; асқынған жағдайда хирургиялық операция жасалады.