Ертеде Ақ ниет пен Қара ниет жолдас болыпты

Сапардағы сатқындық

Бірнеше апта өткеннен кейін Қара ниет: «Азығым таусылып қалды» деп, Ақ ниеттен тамақ сұрайды.

Ақ ниет: «Өле жегенше, бөле жейік» деп, өз азығын аямай бөліседі. Екі адамға бөлінген ас көпке созылмай, көп ұзамай Ақ ниеттің де азығы таусылады. Қоржынның түбін қағып, қалғанын бөліп жейді де, келесі күні аш қалады.

Арада бір күн өткенде Ақ ниет серігінің өз алдына тамақтанып отырғанын көреді. Сөйтсе, Қара ниет «таусылды» деп өтірік айтып, өз азығын кейінге сақтап қойған екен. Ақ ниет «бұрын менің азығымды жегенде, маған да береді ғой» деп үміттенеді. Бірақ Қара ниет міз бақпай, теріс қарап отырып, азығын жалғыз өзі жей береді.

Бағаға сатылған мейірім

Осылай бірнеше күн өтеді. Ақ ниет қатты ашығып, әлсірейді: көзі қарауытып, буыны босап, жүре алмайтындай халге жетеді. Сонда ол: «Не алсаң да, бір тойғызшы!» деп Қара ниетке жалынады.

Қара ниет болса: «Бір көзіңді ойып берсең — бір тойғызамын» деп шарт қояды. Көзін қимаса аштан өледі. Ақ ниет амалсыз келіседі.

Бір тойғаны көпке жетпейді: келесі күні тағы ашығады. Ақ ниет қайта жалынғанда, Қара ниет тағы да дәл сондай шарт қояды. Ақ ниет екінші көзін де береді. Содан кейін Қара ниет оны иен далаға тастап, өзі озып кетеді.

Негізгі ой

Қайырымды жан кейде сенімін теріс пайдаланғанның кесірінен ең қымбатынан айырылуы мүмкін. Бірақ адалдықтың жолы түбінде ақталады.

Ғажайыптың араша түсуі

Ақ ниет енді азықты емес, жарық дүниені көруді аңсайды. Күндіз де оған қара түндей болып, зар еңіреп отырады.

Сол сәтте сырт жақтан сылдырлап келе жатқан жаяудың аяқ дыбысы естіледі. Біреу: «Көзіңді аш!» деп ақырып, қасына жетеді.

Ақ ниет көзін ашып қалса, айнала жарқ ете түседі. Көздері сау қалпына келген екен. Бірақ әлгі адам көрінбей, ғайып болады. Қуаныштан есі шығып, төңірегіне көз жүгіртсе, алыстан аса сәулетті көпір көрінеді.

«Иен далада қаңғырып жүре бергенше, көпірге барып өзен суын ішіп, тынығып алайын» деп солай бет бұрады. Су ішіп, көпірдің астына жатып ұйықтап кетеді.

Түнгі кеңес: үш аңның сыры

Түн ортасы ауғанда, тосын дүбірден оянады. Көпірдің үстінде арыстан, қасқыр және түлкі үшеуі дуласып, кеңес құрып отыр екен.

Арыстан қасқырдан: «Неге жүдеп кеткенсің?» деп сұрайды. Қасқыр: «Қойлы байдың тайыншадай төбеті қой жегізбейді, аштан жүдеп жүрмін» дейді де, тағы бір сыр ашады: «Сол төбеттің өті ем. Патшаның өлім аузындағы қызына соны езіп ішкізсе, дертіне дауа болар еді».

Сосын арыстан түлкіге қарап: «Сен қалай семірдің?» дейді. Түлкі: «Мен жылан патшасының алтынын күзетемін: күндіз күнге қақтаймын, түнде қоймасына апарып қоямын. Жұмысым жеңіл, ұйқым тыныш» деп жауап береді.

Көпірдің астында жатқан Ақ ниет бұл сөздердің бәрін көкейіне тоқиды.

Алтын, төбет және ем

Таң атпай, Ақ ниет түлкінің алтын қақтайтын жеріне барып, үлкен тастың түбіне тығылады. Түлкі алтынды жер астындағы қоймадан шығарып, күнге тегіс жайып болған сәтте Ақ ниет қатты дауыстап айқай салады.

Ит келді деп шошыған түлкі алтынды тастай салып, жан сауғалап қашып кетеді. Ақ ниет далада иесіз қалған алтынды жинап алып, қабаған қара төбеті бар байдың үйіне барып, алтын беріп итті сатып алады.

Сосын оны сойып, өтін күнге кептіріп, қалтасына салып, қызы ауырып жатқан патшаға барады. Патша небір бақсыны ойнатып, небір емшіні емдеткенімен, ешқайсысынан шипа болмаған екен.

Ақ ниет патшадан: «Қызыңды емдеп жазсам, не бересің?» деп сұрайды. Патша: «Қалағаныңды ал!» дейді. Ақ ниет: «Қалауым — қызыңның өзі» деп шарт қояды. Патша қызы аман қалса болды деп келіседі.

Ақ ниет кепкен өтті езіп, қызға ішкізеді. Қыздың маңдайы тершіп, манаурап ұйықтап кетеді. Бір-екі күннен соң орнынан тұрып, жүре бастайды да, ақыры құлан-таза айығып кетеді.

Уәде орындалған бақыт

Патша уәдесінде тұрып, отыз күн ойын, қырық күн тойын жасап, қызын Ақ ниетке қосады. Отау тігіп береді. Айдатқан үйірлі жылқы, қоралы қой береді. Ақ ниет бала сүйіп, дәулеті мен берекесі жыл сайын арта береді.

Жемісі

Сабыр мен адалдық түбінде ырысқа жеткізеді.

Сынағы

Мейірімнің бағасын түсінбеген жан өз түбіне өзі жетеді.

Қара ниеттің қайтып келуі

Бір күні Ақ ниетке баяғы серігі Қара ниет кездеседі. Ол тым жүдеу екен: әлі күнге жұтқаны жұғым болмай, тұрмысы түзелмепті.

Ақ ниет оның зұлымдығын бетіне басып табаламайды. Қайта үйіне қонаққа шақырып, қойын сойып, сый-құрмет көрсетеді. Екеуі оңаша отырып, ұзақ әңгімелеседі.

Ақ ниет серігінен айырылғаннан кейінгі көрген-білгенін түгел айтып береді. Мұны естіген Қара ниет іштей: «Мен де солай істейін» деп ойлайды.

Жамандықтың қайтарымы

Қара ниет Ақ ниет айтқан көпірге келеді: өзенге шомылып, күн бата көпірдің астына барып жатады. Түн ортасында баяғы арыстан, қасқыр, түлкі тағы да көпірдің үстінде кездеседі.

Түлкі кенет: «Кеңсірігімді адамның қоңырсық иісі жарып барады!» деп тіміскілей бастайды. Арыстан мен қасқыр да иісті сезеді.

Үшеуі көпірдің үстінен қарғып түсіп, Қара ниетті жатқан жерінде бас салып, талап жеп қояды.

Түйін

Осыдан: «Адалдық арымайды, жамандық жарымайды, қудың құйрығы бір-ақ тұтам» деген сөз қалған екен.