Қазақша рефераттар

Тарихи педагогикалық зерттеу әдістері

Мақсаты

Теориялық және тарихи педагогикалық зерттеудің әдістері, олардың түрлері мен деңгейлері туралы жалпы мағлұмат беру.

Жоспар

1) Теориялық зерттеу әдістерінің мәні

Жоспар

2) Теориялық деңгей әдістері

Жоспар

3) Тарихи педагогикалық зерттеу әдістері

Теориялық зерттеу әдістерінің мәні

Теориялық талдау педагогикалық құбылыстың жекелеген қырларын, белгілерін, ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіну және қарастыру үшін қажет. Жеке деректерді талдай отырып, оларды жүйелі топтарға біріктіреміз; әр деректегі жалпылық пен даралықты ескере отырып, ортақ қағидалар мен ұстанымдарға келеміз. Талдауды біріктіру (синтез) үдерісімен қатар жүргізу зерттеліп отырған құбылыстың мән-жайына терең енуге мүмкіндік береді.

Индукция және дедукция

Индуктив әдіс — ойдың жекеден жалпыға қарай өтуі; эмпирикалық деректерді жинақтап, жалпылама қорытынды жасауға көмектеседі.

Дедуктив әдіс — жалпы пікірден жекеге қарай қисынды қорытынды шығару; теориялық қағидаларды нақты жағдайларға қолдануға мүмкіндік береді.

Теориялық әдістің не үшін қажет екені

  • Зерттеу проблемасын нақтылау;
  • Гипотеза ұсыну және негіздеу;
  • Жинақталған деректерді бағалау және түсіндіру;
  • Эмпирикалық деректерден теориялық қорытындыға көшу заңдылықтарын ашу.

Әдебиеттермен жұмыс: негізгі дереккөздер

Ғылыми және оқу әдебиеттері

  • Жалпы адамтану және педагогика классиктерінің еңбектері
  • Жалпы және арнайы педагогикалық әдебиеттер
  • Оқулықтар мен әдістемелік қолданбалар
  • Педагогикаға жақын пәндер бойынша материалдар

Қосымша дереккөздер

  • Педагогикалық мерзімді басылымдар
  • Мектеп, мұғалім және тәрбие туралы көркем шығармалар
  • Педагогикалық анықтама құралдары

Әдебиеттермен танысу зерттеушіге қай тақырыптардың жақсы зерттелгенін, қай мәселелердің даулы екенін және қандай бағыттардың әлі тың екенін анықтауға көмектеседі.

Әдебиеттермен жұмыс істеудің кең тараған тәсілдері

Библиография құрастыру

Зерттелетін мәселеге қатысты іріктелген әдебиеттер тізімін жасау.

Реферат жазу

Бір немесе бірнеше еңбектің қысқаша мазмұнын жүйелеп беру.

Конспектілеу

Негізгі идеялар мен тұжырымдарды мұқият қамтитын жазба жүргізу.

Аннотациялау

Кітап немесе мақаланың мазмұнын қысқаша сипаттайтын ақпарат жазу.

Цитата келтіру

Автордың ойы, пікірі немесе сандық деректерін өзгертпей мәтінге дәл енгізу.

Теория, әдіснама және практикалық өлшем

Теория — таным үдерісінің нәтижесі; ал әдіснама — сол танымға жетудің және оны құрудың тәсілдері мен қағидаларының жүйесі.

Теория зерттелген фактілер арқылы кеңейеді және педагогикалық тәжірибені қорытындылап, тұлғаның тәрбиеленуі мен дамуына қатысты болашақ бағдарды айқындауға көмектеседі.

Теориялық білім зерттеушіге нені білуге болатынын көрсетсе, практикалық білім не істеу керектігін бағдарлайды. Кез келген теорияның ақиқаттылығының маңызды белгісі — оның практиканы өзгертуге ықпалы.

Ғылыми танымдағы жалпы ғылыми әдістер

Нақты ғылымдарға тән әдістермен қатар, көптеген ғылымдарда қолданылатын жалпы ғылыми әдістер бар: бақылау, салыстыру, анализ және синтез, сипаттау, өлшеу, эксперимент, абстрактіден нақтыға өрлеу, индукция және дедукция. Ғылыми әдістер шартты түрде эмпирикалық және теориялық деңгей әдістеріне бөлінеді.

Теориялық деңгей әдістері

1) Әдебиет көздерін зерттеу

Әдебиет көздерін зерттеу — кез келген ғылыми жұмыстың бастапқы кезеңі. Бұл қадам зерттеу мәселесінің бұрынғы және қазіргі жай-күйін анықтауға, тақырыпқа қатысты көзқарастарды түсінуге және ғылыми адалдық пен нәтижелер құндылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

  • қажетті әдебиеттерді іздеу;
  • материалдарға алдын ала талдау жасау;
  • оқу және жазып алу техникасын қолдану;
  • тақырып белгілері бойынша картотека құру;
  • әдебиеттерді жүйелеу және зерттеу.

2) Анализ және синтез

Анализ эмпирикалық материалды бөліктерге ажыратып, элементтер арасындағы байланыстарды, білім құрылысының логикасын, объектінің сипаты мен динамикасын айқындайды. Синтез бөлшектерді қайта біріктіріп, тұтастықтың мәнін ашады.

Зерттеу нәтижелерін бағдарламалар, кестелер, жоспарлар мен жүйелер түрінде жинақтау тиімді. Қажет жағдайда бірнеше пайымдауды бір күрделі тұжырымға біріктіру арқылы ойды ықшам әрі нақты беруге болады.

3) Абстракциялау және дәріптеушілік

Абстракциялаудың екі түрі жиі қолданылады:

  • Талдап қорыту — біртекті құбылыстардың ортақ белгілерін анықтау;
  • Жекелеп бөлу — объектіден зерттеуге қажет бір қасиетті бөліп алып қарастыру.

Дәріптеушілік — зерттеушінің ойша нақты қасиеттердің бір бөлігінен бас тартып, объектіні теориялық түрде қайта құруы. Бұл тәсіл күрделі шынайы объектілерді түсіндіруді жеңілдетеді.

4) Индуктивті және дедуктивті тұжырым жасау

Бұл әдістер эмпирикалық деректерді қорытындылап, жекеден жалпыға және керісінше жалпыдан жекеге қарай қисынды салдарлар шығаруға мүмкіндік береді.

5) Ұқсастыру (аналогия) әдісі

Заттар мен құбылыстар арасындағы ұқсастықты табу арқылы олардың ортақ қырларын айқындауға көмектеседі.

6) Модельдеу

Модельдеу — түпнұсқа объектіні оған ұқсас басқа объектімен (модельмен) алмастырып зерттеу әдісі. Модельді зерттеу нәтижелері ұқсастық пен үйлестік заңдылықтарына сүйене отырып түпнұсқаға көшіріледі.

Қашан қолданылады?

  • түпнұсқаны зерттеу қиын немесе мүмкін емес болғанда;
  • түпнұсқаны зерттеу үлкен шығынды талап еткенде;
  • үрдісті басқару, жетілдіру, қайта құру туралы білімді нақтылау қажет болғанда.

Модельдеу түрлері: ауызша, логикалық, физикалық, математикалық, заттық және белгілік. Модель түрі зерттеу объектісінің күрделілігіне қарай таңдалады.

7) Болжау

Болжау әдісі педагогикалық немесе білім беру жүйесінің қозғалысын, даму бағытын зерттеушінің тікелей ықпалынсыз сипаттау және негіздеу үшін қолданылады. Нәтижелерді сандық көрсеткіштерге, кестелерге, графиктерге, диаграммаларға, формулаларға және ұғымдар жүйесіне айналдыру жоғары деңгейдегі абстракциялық ойлауды талап етеді.

8) Математикалық және статистикалық әдістер

Педагогикалық құбылыстар мен олардың сапалық өзгерістері арасындағы сандық тәуелділікті анықтауға қолданылады. Бұл әдістер зерттеу деректерін өңдеу, орташа арифметикалық қате мен оның мөлшерін есептеу, ауытқу және әртүрлілік коэффициенттерін анықтау сияқты міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.

Әдістер жүйесі туралы қысқаша қорытынды

Зерттеу әдістері — таным операцияларының орындалу тәртібін белгілейтін тәсілдер жиынтығы. Олар зерттеу объектісін жүйелі түсінуге, құрылымдық-қызметтік талдау жасауға және эмпирикалық деректерден теориялық түсіндірмеге өтуге жағдай жасайды. Педагогикалық ғылымның дамуы зерттеу әдістерінің даму деңгейімен тікелей байланысты: зерттеу — бұрынғы білімді қайталау емес, жаңа білім табу үдерісі.

Тарихи педагогикалық зерттеу әдістері

Тарихи педагогикалық зерттеу әдістері — білім беру процесін ұйымдастырудың қалыптасқан тәжірибесін зерттеудің жолдары. Олар педагогикалық үдерістегі қиындықтарды түсіндіруге және туындаған немесе туындауы мүмкін проблемаларды шешудің тиімді бағыттарын табуға көмектеседі.

Әдіснамадан айырмашылығы

Тарихи педагогикалық зерттеу әдістері педагогикалық құбылыстар туралы ғылыми ақпаратты жинақтап, олардың заңдылықты байланыстарын және нәтижелерін анықтауға бағытталады.

Топтастыру

1) Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдістері

Топтастыру

2) Теориялық зерттеу әдістері

Топтастыру

3) Математикалық әдістер

Тарихи зерттеудегі әдебиеттер мен дереккөздер

Тарихи педагогикалық зерттеу де кең ауқымды әдебиеттер мен деректерді қамтиды. Оларды жүйелі қарастыру қай мәселелердің зерттелгенін, қайсысы даулы екенін және қандай бағыттардың әлі тың екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Негізгі дереккөздер

  • педагогика классиктерінің еңбектері және жалпы адамтану әдебиеті;
  • жалпы және арнайы педагогикалық әдебиеттер;
  • ресми тарихи-педагогикалық деректер мен құжаттар;
  • педагогикалық мерзімді басылымдар.

Қолдаушы материалдар

  • мектеп, мұғалім, тәрбие туралы көркем шығармалар;
  • педагогикалық анықтама құралдары;
  • оқулықтар мен әдістемелік қолданбалар;
  • сыбайлас пәндер бойынша оқу материалдары.

Даму шарты: ғылым мен практиканың бірлігі

Педагогика ғылымында әлі де нақтылауды қажет ететін құбылыстар байланысы мен тәуелділіктері көп. Педагогиканың нәтижелі дамуының басты шарты — ғалымдар мен педагог-практиктердің бірлескен іс-әрекеті. Теориялық және тарихи зерттеу әдістер жүйесін терең меңгеру педагогтың өз тәжірибесін де, басқа педагогтардың ұсыныстарын да мақсатты түрде талдауға мүмкіндік береді; нәтижесінде оқу-тәрбие үдерісіндегі жаңалықтар мен табыстардың ғылыми негізде орнығуы қамтамасыз етіледі.

Бақылау сұрақтары және тапсырмалар

  1. Теориялық талдау дегеніміз не?
  2. Индуктивті және дедуктивті әдістерді сипаттаңыз.
  3. Теориялық деңгей әдістеріне қандай әдістер жатады?
  4. Абстракциялау дегеніміз не?
  5. Анализ және синтезді түсіндіріңіз.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Асқаров Е.С., Балапанов Е.Қ., Қойшыбаев Б.А. Ғылыми зерттеулердің негіздері. Оқу-әдістемелік құрал. Алматы, 2005. (5–15-бет).
  2. Қасқабаева Ф. Ғылыми жұмыстарды жазуға жаднама. Қазақстан тарихы, 2007, №2.
  3. Загвязинский В.И., Атаханова Р. Методология и методы психолого-педагогического исследования. Мәскеу, 2003.
  4. Методология педагогических исследований (ред. Г.А. Пискунов, Г.В. Воробьев). Мәскеу, 1980.
  5. Тотанова А.С. Методика научно-педагогического исследования. Алматы, 2005.