Қостанай - Қостанай облысының әкімшілік, экономикалық, мәдени орталығы
Қостанай: өңірлік орталық ретінде қалыптасуы
Қостанай — Қостанай облысының әкімшілік, экономикалық және мәдени орталығы. Қала Қазақстандағы ірі теміржол, әуе және автомобиль жолдары тораптарының бірі ретінде өңірдің логистикалық тірегіне айналған. Ол Қостанай жазығының орталық бөлігінде, Тобыл өзенінің биік жарқабақты, террасалы жағасында орналасқан.
Іргетасы және алғашқы атауы
Қостанай — осы аймақтағы байырғы елді мекендердің бірі. Қаланың негізі 1897 жылы Ресей патшасының жарлығына байланысты жергілікті қазақ руларынан тартып алынған Қостанай қонысында қаланды. Мұнда Еділ бойы мен Орынбор губерниясынан көшіп келген орыс шаруалары қоныстанды. Алғашында елді мекен Николаевка деп аталды.
Әкімшілік мәртебесінің артуы
1893 жылы (сол кезеңдегі әкімшілік-аумақтық бөлініске сәйкес) елді мекенге Қостанай атауы беріліп, Қостанай уезінің орталығына айналды. 1917–1919 жылдары Кеңес өкіметі орнап, 1920 жылы өзімен аттас округтің, 1925 жылы губернияның, ал 1936 жылы жаңадан құрылған Қостанай облысының орталығы болды.
Теміржол және сауда байланыстары
1912–1913 жылдары Оңтүстік Сібір теміржол магистралінің Челябинск – Троицк – Қостанай тармағы салынды. Бұл Қостанайға Ресейдің өнеркәсіптік дамуы жоғары Орталық аудандарымен тікелей сауда-саттық байланыстар орнатуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде қала Солтүстік Қазақстандағы ірі сауда орталықтарының біріне айналды.
Жеңіл және тамақ өнеркәсібі
Қалада жеңіл және тамақ өндірістері қалыптасып, нарыққа бағытталған кәсіпорындар көбейді.
Өңдеу инфрақұрылымы
Бу және дизель отынымен жұмыс істейтін диірмендер, қасапханалар, тері өңдеу өндірістері пайда болды.
Қазіргі экономикасы мен өндірістік әлеуеті
Бүгінде Қостанайда жеңіл, тамақ, құрылыс материалдары, машина жасау және металл өңдеу, химия, электр энергетикасы, жиһаз өндірісі сияқты салалар жұмыс істейді. Қаланың өнеркәсіп құрылымында әртүрлі меншік нысанындағы кәсіпорындар шоғырланған: салалық 10 АҚ, 9 ЖШС, 4 МҚК. 2000 жылғы дерек бойынша, қалада 30 ірі кәсіпорын және басқа да өндірістік бірлестіктер қызмет еткен.
Жеңіл өнеркәсіп
- Комвол-шұға комбинаты
- «Большевичка» тігін фабрикасы
- Аяқ киім фабрикалары
Тамақ өнеркәсібі
- Ет комбинаттары
- Сүт өндірісі
- Ұн-жарма және нан комбинаттары
Өнеркәсіп және энергия
- Темір-бетон комбинаттары
- Қызыл және силикатты кірпіш өндірістері
- Жылу электр орталығы
Машина жасау
- Авиақозғалтқышқа қатысты өндірістер
- Автомобиль жөндеу зауыттары
- Ауыл шаруашылық техникасын жөндеу зауыттары
Химия
- Химиялық талшық зауыты
Қызмет және өндіріс
- Жиһаз жасау өндірісі
- Тұрмыстық қажеттілікке бағытталған комбинаттар
- Құрылыс-монтаж құралымдар комбинаты
Білім, ғылым және мәдениет инфрақұрылымы
Қостанайда Солтүстік Қазақстанның геология басқармасы және оның орталық лабораториясы, А. Байтұрсынов атындағы мемлекеттік педагогика университеті, ауыл шаруашылық институты, мемлекеттік ауыл шаруашылық және егіншілік жобалау институттары мен су құрылысын жобалау институтының бөлімшелері жұмыс істейді. Сондай-ақ кооперативтік, автомобиль және құрылыс колледждері, қалалық кәсіптік-техникалық және медициналық мекемелер қызмет көрсетеді.
Мәдениет және ақпарат
- Облыстық тарихи және геология музейі
- Облыстық драма театр
- Филармония
- Облыстық радио және телестудиялар
- 13 кітапхана
Білім беру желісі
- 59 мектеп
- 2 мәдениет үйі
- Гидрометеорология бюросы
Денсаулық сақтау және спорт
Қалада денсаулық сақтау және сауықтыру бағытындағы инфрақұрылым кең дамыған. Тұрғындарға 12 аурухана, 6 акушерлік пункт және 131 дәріхана қызмет көрсетеді. Сонымен қатар стадион қала тұрғындарының спортпен айналысуына мүмкіндік береді.
Медициналық мекемелердің құрамы
- Облыстық және қалалық клиникалық ауруханалар
- Теміржолшылар клиникалық ауруханасы
- Балалар клиникалық ауруханасы
- Облыстық және қалалық емханалар
- Онкология диспансері
- Туберкулез диспансері
- Психиатриялық диспансер
- Венерология диспансері
- Сүйек туберкулезі санаторийі
- Қалалық трахомоз ауруханасы
Қорытынды
Қостанай — географиялық орны, көлік тораптары, өндірістік базасы және әлеуметтік инфрақұрылымы үйлескен, Солтүстік Қазақстандағы ірі өңірлік орталық. Тарихи қалыптасу кезеңдері қалаға сауда мен өнеркәсіпті дамытуға жол ашып, бүгінгі күні білім, мәдениет және медицина салаларының тірек нүктесіне айналуына ықпал етті.