Қанжығалы Ніпенбет бидің баласы
Есен (Есентай): батыр әрі ұста
Есен, Есентай (туған және қайтыс болған жылдары белгісіз) — батыр, ұста. Ол Қанжығалы Ніпенбет бидің баласы.
Қанжығалы Ніпенбет бидің баласы
Батыр, ұста
«Ер Едіге» жырында аталады
Тоқтамыс хан жорықтары және көш
Есен Есік еліне (қазіргі Башқұртстан аумағына) көршілес қоныстанған. Үлкен ұлы Құдайберді батырмен бірге Тоқтамыс ханның жорықтарына қатысқан. Бұл деректер «Ер Едіге» жырында да айтылады.
Тоқтамыс ханның қызы Жәникеге үйленген Едіге қайын атасына қастандық жасамақ болып, Әмір Темірге жансыздар жібергенде, бұл әрекет Есен мен Құдайбердінің наразылығын тудырады.
Осыдан кейін олар Ұлытауды тастап, Сарысу бойына көшіп қоныстанады.
Қонысы және ұстаханасы
Есен Ақтау мен Ор тау аралығын қоныс еткен. Оқшаутас деген жерде оның ұстаханасы болғаны айтылады.
Қоныс аймағы
Ақтау — Ор тау аралығы
Сарысу өңірімен байланысты тарихи қоныс.
Ұстахана
Оқшаутас
Есеннің ұста ретіндегі беделін айқындайтын орын.
Ұрпақ сабақтастығы
Есеннің балалары мен кейінгі ұрпақтары арасынан елге белгілі батырлар, шешендер, билер мен ақындар шыққан.
Батырлар
- Құдайберді
- Қайқы
- Бөгембай
- Үмбетей
Шешендер, билер, ақындар
- Киікбай
- Саққұлақ
- Асаубай
- Шәңгі
Осы есімдер Есен әулетінің тек әскери ерлікпен ғана емес, сөз мәдениеті мен ел басқару дәстүрімен де танылғанын аңғартады.