Сему, атрофия (грекше atropheo - ашығу, сему) - организмдегі белгілі бір орган немесе тін қызметінің бұзылуынан олардың көлемінің кішіреюі
Сему (атрофия) (грекше atrophéo — «ашығу», «сему») — организмде белгілі бір органның немесе тіннің қызметі бұзылғанда, олардың көлемінің кішіреюі. Сему физиологиялық және патологиялық түрлерге бөлінеді.
Негізгі белгі
Орган немесе тін көлемінің азаюы және соған байланысты қызметінің төмендеуі.
Түрлері
Физиологиялық (жасқа байланысты) және патологиялық (ауру салдарынан).
Маңызы
Клиникалық мәні қай органда және қандай дәрежеде дамуына тәуелді.
Физиологиялық сему
Физиологиялық сему — адамның жасына байланысты табиғи түрде пайда болатын өзгерістер.
Жаңа туған нәрестелер
Кіндік қан тамырлары семіп, соның нәтижесінде кіндігі түседі.
Жасөспірімдер (13–15 жас)
Айырша бездің (тимус) қызметі тоқтауға жақындаған сайын ол біртіндеп семіп қалады.
Қарт адамдар
- Тері жұқарып, әжімдер пайда болады.
- Сүйек тіні жұқарып, морт сынғыш келеді.
- Ішкі секреция бездерінің қызметі төмендейді.
Патологиялық сему
Патологиялық сему белгілі бір аурудың немесе зиянды жағдайдың салдарынан дамиды. Ол негізінен екі түрге бөлінеді: жалпы және ішінара (жергілікті) сему.
1) Жалпы сему
Қатерлі ісіктер, жүйке және эндокрин жүйесінің аурулары, сондай-ақ ұзақ ашығу нәтижесінде дамуы мүмкін. Мұндай жағдайда адам дене салмағының 40–50%-ын жоғалтып, көтерем күйге түседі.
Көріністері
- Теріасты майы, шарбы және шажырқайдағы май қоры толыққа жуық жойылады.
- Тері жұқарып, қатпарланып, қоңырқай тартады.
- Ішкі органдардың көлемі кішірейеді; науқас «тері мен сүйек» болып қалғандай әсер береді.
2) Ішінара (жергілікті) сему
Жеке органдардың қан тамырлары қысылып қалғанда, тіндердің трофикалық қоректенуі бұзылғанда немесе орган өз қызметін толық атқара алмаған кезде дамиды.
Мысалдар
- Гипертония және атеросклероз кезінде бүйрекке қан келуі азайып, бүйрек көлемі кішірейіп, бүрісіп қалады. Соның салдарынан бүйрек қызметі бұзылады.
- Жұлынның қозғалтушы нейрондары қабынғанда аяқ-қол бұлшықеттері семіп қалады.
Клиникалық маңызы және ағымы
Қайтымды болуы мүмкін
Егер сему ұзаққа созылмаса, себептері дер кезінде анықталып, дұрыс ем жүргізілсе, организм қалыпты жағдайына қайта келе алады.
Мысал
Ғарышкерлерде салмақсыздық пен әрекетсіздік салдарынан қаңқа бұлшықеттері семиді, алайда Жерге қонғаннан кейін күнделікті жаттығулар арқылы толық қалпына келуі мүмкін.
Қайтымсыз болуы ықтимал
Кей жағдайда семуге әкелген себеп ұзақ сақталып, процесс қайтымсыз сипат алса, орган қызметі толық тоқтауы мүмкін.
Клиникалық жағдай
Несеп ағар таспен бітеліп қалғанда, бүйректе несеп жиналып, ол біртіндеп кеңейеді де бүйрек тіні семи бастайды. Егер операция жасап тасты алып тастамаса, бүйрек қызметі толық тоқтап, несепке толы «қалтаға» айналуы мүмкін.
Нені есте ұстау керек
- Сему — көлемнің кішіреюімен қатар қызметтің төмендеуін білдіреді.
- Себепті ерте анықтау — қайтымды қалпына келудің басты шарты.
- Ұзаққа созылған жағдайларда қайтымсыз өзгерістер және орган жеткіліксіздігі дамуы мүмкін.