Әкең қайда, қыз ханым
Ертегідегі уәде мен тапқырлық
Ертеде бір ғарып шал болыпты. Оның жан дегенде жалғыз қызы, мал дегенде бір көк сиыры ғана бар екен. Бір күні шал көк сиырын өзенге суарып, жағасында тынығып отырыпты.
Өзен жағасындағы қауіп
Өзеннің жанында шалдан бұрын келген үш таз отыр екен. Шал қасына келіп отыра бергенде, олардың бірі «өлтіремін» деп жабыса кетеді. Байғұс шал жалынып: «Көк сиырымды берейін, қоя бер», – дейді.
Бірақ әлгі таз көнбейді: «Қызыңды берсең, қоя беремін», – дейді. Қорыққанынан шал келісуге мәжбүр болып, соларға уәде беріп үйіне қайтады.
Бұл тұста ертегі қысымға көнген әлсізді ғана емес, қорқыныш үстінде берілген уәденің қандай ауыр салмақ әкелетінін де аңғартады.
Үйдегі мұң және қыздың сабыры
Үйіне келген соң шал ас ішпей, күрсініп отыра береді. Сонда қызы: «Әке, неге ас ішпей күрсінесіз?» – деп сұрайды.
Шал болған жайды баяндайды: өзен жағасында үш таз жұмбақ айтысып отырғанда, ол байқамай жақындап қалып, әлгілердің біреуі «жұмбағымның құйрығын үздің» деп кінә таққанын, содан қорыққанынан қызын беремін деп уәде еткенін айтады.
Қызы болса саспай: «Оның несіне уайымдайсыз? Асыңызды ішіңіз де, ұстаға барып келіңіз», – дейді.
Тапқыр жауап — түйінді шешім
Шал ұстаға кеткеннен кейін көп ұзамай қыз бастары жалтырап, жүгіріп келе жатқан үш тазды көреді. Қыз бөркін жүктің үстіне қойып, ұршығын қолына алып, есіктің алдына шығып тұра қалады.
Сөз сайысы
Қыз олардың сөзін өздеріне қарсы бұрып, жұмбақтың қисынын әшкерелейді.
- Таздар: «Есікке неге тұра қалдың, қыз ханым?»
- Қыз: «Етектеріңді неге түрдіңдер, таз ханым?»
- Таздар: «Бөркің қайда, қыз ханым?»
- Қыз: «Шашың қайда, таз ханым?»
- Таздар: «Әкең қайда, қыз ханым?»
- Қыз: «Әкем тышқанның мүйізінен пышақ соқтыруға кетті, таз ханым!»
- Таздар: «Тышқанның мүйізі бола ма екен, қыз ханым!»
- Қыз: «Жұмбақтың құйрығы бола ма екен, таз ханым!»
Сөйтіп таздың өзі қисынсыз сөзінің шетінен ұсталып, жеңіліп қалады. Ашуға булыққан таз: «Ой, тіліңді тәңірі кессін!» – деп сырт айналып кетеді.