Саша уайымдаған пішінмен
Қонақ үй дәлізіндегі түн
Павлодар қалалық қонақ үйінің әкімшісінің алдында тұрмын. Ол — көзәйнек киген, мұрны үлкен, бойы аласа сұр кемпір. Қолдан тоқылған ескілеу жүн бөкебайын арық мойнына иегімен тұтастыра орап алған.
Мен орын сұрағанымда ол мезі болған қатқыл үнмен қысқа ғана қайырды: — Орын жоқ.
— Енді қалай ету керек? — дедім. Кемпір құлағына да ілмеді. Столыпин тартпасынан қысқыш темір алып, қағаздардың шетін бекітіп, тынымсыз қимылға басты.
«Жазушымын» деген уәж
Іштей ашуым келсе де, биязы сөйлеп көрдім: — Кешіріңіз, мен тыңға келген жазушы едім. Жазушылық қоңыр билетімді алдына тостым.
Кемпір билетке емес, суық көзін қадап, бетіме тесіле қарады да: — Мына отырғандарды көрдіңіз бе! — деді. — Бәрі тыңға келгендер. Әне, бірнеше күннен бері бала-шағасымен дәлізде ілмиіп жатқандары бар. Орын болса, әуелі соларды орналастырмас па едім?
Не дерімді білмей қалдым. Дәліздің екі қапталына қойылған диван мен орындықтарда әйел-еркегі аралас он шақты адам түйіншек, чемодандарын үйіп қойып, манаурап отыр екен. Соларды елемей, «жазушымын» деп килігіп келгеніме өзім-ақ ыңғайсыздандым.
Жылы бөлмеден шыққың келмейтін кеш
Астыңғы қабатқа түсіп, жүгімді сақтық қоймасына тапсырдым да, ресторанға кірдім. Кешкі сағат тоғыз шамасы. Сыртта қар аралас жаңбыр сабалап, суық жел ұйтқып тұр. Ауа дымқыл, жер лайсаң. Есіктен бас сұғудың өзі жиіркенішті.
Асықпай, үзіп-созып тамақтануым екі сағатқа созылды. Тек мен ғана емес, өзгелер де тамақты сылтау етіп, мына жарық әрі жылы бөлмеден шыққысы келмей отырғаны анық еді. Бірақ ұзақ отыра беруден де жалығасың.
Ақыры официанткамен есептесіп, орнымнан тұрдым. Барар жерім болмаған соң қайтадан екінші қабатқа көтеріліп, дәліз бойымен әрі-бері сенделе бастадым.
Түн ортасы және күтпеген шақыру
Бұрын манаурап отырған жұрт енді сол орындарында-ақ жайғасып, ұйқыға бет қойған. Біреулердің басы тізесіне салбырап түсіп кеткен. Біреулер шалқасынан кегжие қор етіп, өз үнінен өзі шошып оянып қояды.
Бір кезде қабырға сағат сыңғырлап, он екіні соға бастады. Сол сәтте әкімші кемпір саусағымен ымдап: — Азамат! — деп шақырды.
Бір жақсылық боларын сезіп, қасына жақындадым. — Жүріңіз, мен сізді бүгінше орналастырайын.
Екі кісілік бөлмедегі «бүгінше»
Кемпір мені бұрыштағы бір бөлмеге ертіп келіп, есігін ашты. Шам жақты. Ұзынша келген, екі адамдық шағын бөлме екен. Төсектің бірінде сары шашы ұйпаланып, біреу қабырғаға қарап ұйықтап жатыр. Орта тұсы ашылған күйі тұмсығына тіреліп жатқан «Новый мир» журналы оның оқып отырып мүлгіп кеткенін аңғартқандай.
Кемпір маған екінші бос төсекті нұсқап: — Бүгінше мынада ұйықтап шығыңыз. Иесі келе қоймас, — деді.
Таңғы шошу
Бірдеңе бүйрегіме солқ етіп тигендей болып, шошып оянып кеттім. Көзімді ашсам, бөлме жап-жарық — таң атыпты. Үстіме бес-алты жастағы, торсық шеке, әдемі сары бала мініп алыпты.
Оқыс қозғалғанымнан ол құлап кете жаздады. Қолыммен сүйеп ұстай беріп: — Әй, кімсің сен? — дедім таңырқап.
Баланың көзі менің көзіме түскенде, жаңағы масайраған жүз әп-сәтте бұзылып кетті. Тура үрейлі жыртқышпен бетпе-бет келгендей көзі шарасынан шығып, шегіншектей берді. Үстімнен түсіп қашпақ болғанда, білегінен ұстап қалдым. Бала бақырып жылап жіберді.
— Әй, неге жылайсың? Жылама, — дедім дауысымды жұмсартып. — Кімнің баласысың? Атың кім?
Саша және күлкіге айналған түсінбеушілік
Сол сәтте сырттан түкті орамалмен жалаңаш мойнын қызарта ысқылап, қасымдағы екінші төсектің иесі кіріп келді. Баланы көріп, абыржып: — Саша, бұл не, неге жылайсың? — деді.
Мен оған баланың мені шошытып оятқанын айтып бердім. Ол мәз болып күліп: — Мына төсекте бұрын оның әкесі жататын. Күнде таңертең келіп, үстіне мінетін. Сізді сол кісі екен деп қалыпты ғой, — деді.
Мен де рақаттанып күлдім. Екеуміз Сашаны тез жұбаттық. Ол көз жасын сүртіп, енді: — Папам қайда? — деп сұрай берді.
Тыңға жол тартқан отбасы
Көрші жігіт сабырмен түсіндірді: — Папаң кеше совхозға кетті. Жұмысқа орналасып, пәтер дайындаған соң машина әкеліп, сендерді — мамаң екеуіңді — көшіріп әкетеді.
Саша дереу сергіп: — Жоқ, біз совхозға емес, тыңға барамыз! — деді.
Мен қызықтап: — Сен де тың көтеруге келдің бе? — деп сұрадым.
— Мен әлі кішкентаймын ғой. — деді ол. — Үлкейгенде тракторшы болам.
Анасының ескертуі
Осы кезде ашық тұрған есік жаққа аяғын дік-дік басып, сұңғақ бойлы, әдемі жас келіншек келді де: — Саша, папаң келмеген бе? Бөгде ағайларды мазаламай бері жүр, — деді.
— Жоқ, Саша бізді мазалап жатқан жоқ. — дедім мен. — Қайта әңгімешіл, жақсы бала екен.
Анасы: — Байқа, Саша, тентектік істеме, — деп ескертіп, өз бөлмесіне кіріп кетті.
«Маршаксыз ба?»
Мен киініп жатқанда Саша тағы сұрақтың астына алды: — Сіз кімсіз? Сіз де тыңға келдіңіз бе?
— Иә, мен де тыңға келдім. — дедім. — Мен жазушымын.
— Балалар жазушысысыз ба?
— Иә, балалар жазушысымын.
— Маршаксыз ба?
— Жоқ, Маршак емеспін.
— Ендеше кімсіз?
Мен өз аты-жөнімді айттым. Саша «балалар жазушысы» дегеннің өзі міндетті түрде Маршак болуы керек сияқты, таңғалған кейіппен ұзақ қарап қалды.
Болашақ тракторшы туралы кітап
Саша шынында да үйірсоқ, әңгімешіл бала екен. Жанымнан шықпай, төсегімнің қасындағы орындыққа келіп отырды да: — Тыңда сіз не істемексіз? — деп сұрады.
— Кітап жазамын.
— Қандай кітап?
— Тыңға жан-жақтан көп адам келіп жатқанын өзің көріп отырсың ғой. Сенің папаң да тың игеруге келді. Міне, солар жайлы — олардың қалай еңбек еткені туралы — жазамын.
Саша жалт етіп: — Менің папам туралы да жазасыз ба? — деді.
— Реті келсе, сенің папаң туралы да, өзің туралы да жазамын.
Саша туралы бір сөйлем
— Мен туралы не жазасыз? — деді ол.
— «Тың игеруге келгендердің ішінде Саша деген әңгімешіл, ақылды бір бала бар. Үлкейгенде ол әкесінің орнын басып, тракторшы болмақ. Кеудесінде оты бар баланың қиялы жүзеге асатынына мен кәміл сенемін» — деп жазамын.
Саша бірден уайымға салынып: — Менің сіздің үстіңізге мініп алғанымды жазбайсыз ба? — деп сұрады.
— Жоқ, оны жазбаймын, — деп уәде бердім.
Бұл әңгімеде түнгі дәліздің салқындығы мен жылы бөлмеге деген аңсар, ал таңертең — кішкентай баланың аңғал сенімі мен үлкендердің үміті қатар көрінеді.