Киік - даланың киесі, символы
Үндеу хат
Ақбөкен (киік) — жұптұяқтылар отрядына, бөкендер туысына жататын, тұлғасы ірі, қойға ұқсас, дөңес тұмсықты, күйіс қайыратын түз жануары. Қазақ халқы киікті киелі жануар деп есептейді. Ел арасында «киікті атқан адам бақытсыздыққа ұшырайды» деген сенім де бар.
Киіктің қаншалықты киелі екендігін әркім әрқалай пайымдар, алайда оның өте ақылды әрі қандай табиғи ортада да тез бейімделетін жануар екені анық.
Тарихи дерек және адам ықпалы
1921 жыл
Қазақстанда ақбөкенді аулауға тыйым салынды.
1957–1958 жылдар
Жалпы саны 2 миллионнан асқаннан кейін кәсіптік жолмен аулауға рұқсат берілді.
Пайдалану тәжірибесі
Мүйізінен пантокрин дәрісі алынады. Тұяғын күйдіріп, алынған күлді теміреткіге жағады, сондай-ақ сусамыр дертіне қатысты халықтық ем ретінде қолданған.
Бүгінгі ахуал: браконьерлік қаупі
Өкінішке қарай, қазіргі кезде браконьерлік мәселесі ушығып тұр. Мамандардың айтуынша, Қазақстандағы киік саны небәрі 102 мың басқа әрең жеткен.
Аймақтар бойынша айтылатын деректер
- Қытай мен Түрікменстанда киік мүлде жойылғаны айтылады.
- Шамамен 5 мыңға жуығы Қазақстан мен Өзбекстан аралығында көшіп жүреді деген мәлімет бар.
- Он мыңдайы Қалмақия қорықтарында, 3,5 мыңы Моңғолияда кездеседі делінеді.
Ескерту: бұл деректердің бір бөлігі бейресми мәлімет ретінде келтіріледі.
Неге киік аталады: мүйізге деген сұраныс
Браконьерлер киікті көбіне мүйізі үшін аулайды. Олар әсіресе мүйізі ірі киік текесін нысанаға алады. Қатыгездікке барған қаскөйлер көп жағдайда киіктің басын ғана кесіп алып, денесін далада қалдырады.
Бейресми баға деректері
- ₸ Аңшылар мүйізді 35–40 мың теңгеге сатады деген ақпарат бар.
- ₸ Алматыда бағасы бұдан да жоғары болуы мүмкін: мүйіздің келісі 200 мың теңгеден асады делінеді.
- $ Қытайда шамамен 4 мың доллар төңірегінде бағаланатыны айтылады.
Дәстүрлі медицина нарығы
Қытайда дәстүрлі медицинада киік мүйізі дәрілік шикізат ретінде жоғары сұранысқа ие. Медицина индустриясының мүйізге деген жылдық сұранысы 8 тоннаға дейін жетеді деген мәлімет бар.
Көрші елдегі жинақталған қор 80 тонна шамасында екені де айтылады. Осы деректер браконьерліктің негізгі ынтасын айқын көрсетеді.
Үндеу: жазаны қатаңдату, заңды күшейту
Ақшаға құныққандар киіктің киесін де, табиғат алдындағы жауапкершілікті де ойлап жатқан жоқ. Сондықтан осы хатты жазып отырмын: киікті аулау үшін қолданылатын жазаларды күшейтіп, бұдан да қатаң заң қабылдауымыз керек.
Негізгі ой
Киік — даланың киесі, символы. Ал дала азып бара жатқан жоқ па?