Тақырып өзектілігі
Кіріспе
XX ғасырдың орта шенінде әлемді гитлерлік Германия мен фашистік Италияның агрессиялық саясаты дүр сілкіндірді. Германияның әлемді жаулап алуға ұмтылған экспансиясы, нәсілшілдік ұстанымдары және террорлық сипаттағы режимі көптеген мемлекеттерге ауыр зардап әкелді. Германияның агрессиясы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына түрткі болған негізгі себептердің бірі ретінде қарастырылады.
Түйін: Соғыс барысында және соғыстан кейін АҚШ, Ұлыбритания және КСРО сияқты ұлы державалардың келісімге келуі әлсіреген елдердің тағдырын шешуде шешуші рөл атқарды.
Соғыс жылдарында антигитлерлік коалиция құрылды, алайда үш держава арасында қайшылықтар да күшейе түсті. Көптеген келіспеушіліктер мен құпия келіссөздерге қарамастан, нәтижесінде КСРО, АҚШ, Ұлыбритания және Қытайдың жетекші рөлімен халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдауға бағытталған ұйым — Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) қалыптасты.
Ялта, Потсдам және Тегеран конференцияларында қабылданған шешімдер әлемдік саясатқа ұзақ мерзімді ықпал етіп, соның ішінде Польшаның тағдырын айқындады: поляк халқының болашағы, аумақтық мәселелер, шекаралар және соғыстан кейінгі үкіметті жаңарту сияқты түйінді сұрақтар талқыланды. Бұл процестер қазіргі Польшаның қалыптасуына тікелей үлес қосты. Сондықтан тақырып қазіргі халықаралық жағдаймен де тығыз байланысты.
Зерттеудің мақсаты
Тақырыпты жан-жақты қамтып, Ялта, Потсдам және Тегеран конференцияларындағы поляк мәселесінің мәнін терең түсіну. Сонымен қатар бұл конференциялардың пайда болуына және ұлы державалар басшыларының бірлесіп шешім қабылдауына әкелген алғышарттарды айқындау.
Зерттеудің міндеттері
- 1939 жылғы 1 қыркүйекте Германияның Польшаға шабуылынан бастап, соңғы конференцияға дейінгі кезеңді ашып көрсету.
- Оқиғаларды қазіргі уақытпен байланыстыра отырып, тарихи сабақтастықты көрсету.
- Поляк мәселесінің шешілу логикасын: аумақ, шекара және саяси құрылым тұрғысынан түсіндіру.
Дереккөздер мен әдебиеттерге шолу
Әдебиеттерді іздестіру барысында антигитлерлік коалицияның құрылуына тікелей қатысқан Кеңес Одағы басшыларының аудармашысы В.М. Бережковтың қазақша аударылған еңбектері — «Коалицияның тууы» және «Потсдамнан Тегеранға апарар жол» — ерекше назар аудартты. Автордың пайымы кеңестік идеология шеңберінен толық шыға алмағанымен, еңбектерде көптеген қызықты әрі құнды деректер берілген. Материалдар негізінен коалицияның қалыптасуы мен оның ішкі қайшылықтарына басымдық беріп, Польша мәселесіне кей тұстарда ғана тоқталады.
Сондай-ақ А.А. Рощиннің «Послевоенное урегулирование в Европе» атты еңбегі тақырыпқа тереңірек бойлауға көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына арналған мерейтойлар қарсаңында шыққан «Ялтинская конференция. 1945. Уроки истории» жинағы және А.Ю. Борисовтың «Незыблемые договоренности (к 40-летию Ялтинской и Потсдамской конференции)» еңбегі де зерттеуді мазмұнды етуге ықпал етті. Жұмыста басқа да тарихшылардың зерттеулері пайдаланылды.
Жұмыстың құрылымы
Бірінші тарау
Антигитлерлік коалицияның құрылуы, мақсаты мен себептері, сондай-ақ коалиция ішіндегі қайшылықтар қарастырылады. Алғашқы конференцияларда АҚШ, Ұлыбритания және КСРО басшылары ұсынған негізгі шешімдер мен ұстанымдар талданады.
Екінші тарау
Ялта мен Потсдам конференцияларынан бастап, қабылданған қорытынды шешімдерге дейінгі мәселелер жүйеленеді. Негізгі назар поляк мәселесінің шешілу барысына, оның нәтижелеріне және тарихи салдарына аударылады.
Көлемі
Жұмыс компьютерде терілген 30 беттен тұрады; құрылымы кіріспе, екі тарау (әр тарауда 2–3 бөлім), қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімін қамтиды.