Қазақша рефераттар

Шылым шегу барысында не нәрсе болады

Шылым шегу барысында ағзада не болады?

Шылым шеккен кезде темекінің бір бөлігі жанады, ал қалғаны түтін түрінде өкпеге түседі. Жұтылатын түтіннің құрамында никотин, көміртек тотығы, синил қышқылының бөлшектері және басқа да химиялық заттар бар.

Ең қауіпті зат — никотин

  • Алдымен ағзаны тітіркендіріп, кейін жүйке жүйесіне әсер етеді.
  • Қан тамырларын тарылтады.
  • Сілекейлі қабатты зақымдайды.
  • Никотин көп мөлшерде түскен жағдайда дене тырысып, өлімге әкелуі мүмкін.

Түтіннің тыныс жолдары арқылы өтуі

Шылым шегуші түтінді ауыз арқылы жұтады. Сол сәтте зиянды заттар темекі түтінімен бірге жоғары тыныс жолдарына түседі. Бастапқыда ағза бөтен затқа жауап ретінде жөтел арқылы қорғануға тырысады.

Алайда шылым шегу тұрақты әдетке айналса, тыныс жолдарына түсетін ауаны сүзгіден өткізіп, шаң-тозаң мен тітіркендіргіштерді сыртқа шығаратын кірпікшелі эпителий біртіндеп өледі. Нәтижесінде зиянды заттар тыныс жүйесін үнемі тітіркендіріп, көп жағдайда бронхиттің асқынған түріне әкеледі. Түтін бронхтарға қарай жылжыған сайын никотиннің зиянды әсері күшейе түседі.

Негізгі ой

Тыныс жолдарының табиғи «сүзгісі» әлсіреген сайын, түтін құрамындағы уытты қосылыстар өкпеге тереңірек өтіп, қабыну мен созылмалы зақымдану қаупін арттырады.

Көрнекі тәжірибе: «Шылым шегушінің өкпесі» моделін жасау

Қажетті құралдар

  • Қақпағы бар пластикалық бөтелке
  • Ұзындығы шамамен 5 см резеңке түтік
  • Шиыршықталған мақта
  • Шылым, шырпы
  • Пластилин

Тәжірибені орындау қадамдары

  1. 1 Бөтелке қақпағын түтік диаметріне сәйкес етіп тесіңіз.
  2. 2 Түтіктің бір ұшын саңылауға енгізіп, айналасын пластилинмен герметикалап бітеп тастаңыз.
  3. 3 Түтіктің бір жақ шетіне шиыршықталған мақта салыңыз, екінші шетіне де мақта қойыңыз.
  4. 4 Қақпақты жауып, бөтелкенің ішіндегі ауаның шамамен жартысын шығарыңыз.
  5. 5 Темекіні жағып, бөтелкедегі қысымды біртіндеп азайтыңыз — темекі түтіндей бастайды.
  6. 6 Бөтелке қабырғасы мен мақта бетінде смола жиналғанын бақылаңыз.

Талқылауға арналған сұрақтар

  • Тәжірибеден кейін мақта қандай күйге келеді?
  • Бөтелке қабырғасындағы смола сіздің ойыңызша шылым шегушінің өкпесіне нені меңзейді?
  • «Шылым шегуші адам» туралы сөздік бейне (қысқаша сипаттама) құрастырыңыз.

Ойын: «Өкпеңізді бүлдіру қаупі бар ма?»

Сынып 3 топқа бөлінеді. Капитандар кезекпен сұрақ қояды. Дұрыс жауап үшін — 10 ұпай. Егер топ жауап бермесе, жауап беру құқығы келесі топқа өтеді.

Сұрақтар

  1. Шылым шегу кезінде өкпеге түсетін газ жеңіл көлік түтінінің құрамындағы улы газбен бірдей. Ол газ қалай аталады?
  2. Өкпемен қатар шылым шегуден ең көп зақымданатын екінші мүше қайсы?
  3. Тұрмыстық өрттердің басты себептері қандай? Адам өліміне әкелуі мүмкін электр бұйымдарын атаңыз.
  4. Пассивті шылым шегу дегеніміз не?
  5. Жасөспірімдердің шылым шегуден бас тартуының негізгі 3 себебін атаңыз.

Қорытынды: шылым шегудің теріс салдары

  • Тіл мен еріннің сілекейлі қабаттарын зақымдайды.
  • Құрғақ жөтелді күшейтеді.
  • Ауыз қуысынан жағымсыз иіс шығарады.
  • Ауыз қуысы инфекцияларының қаупін арттырады.
  • Иіс сезу қабілетін төмендетеді.
  • Бетке ерте әжім түсіреді.
  • Тістерді сарғайтады.
  • Қалыпты тыныс алуды бұзады.
  • Ағзаның түрлі ауруларға қарсы тұру қабілетін төмендетеді.

Нәтижесінде шылым шегу адамды сырт келбеттен де, денсаулықтан да айырып, өмір сапасын төмендетеді.