Қазақша рефераттар

Төтенше жағдайларда зақымдану кезінде дәрігерлік көмек көрсету

І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті

Мәдениет және өнер факультеті · Дене тәрбиесі теориясы мен әдістемесі кафедрасы

Құжат

Оқу-әдістемелік кешен (Силлабус)

Пән: «Өмір сүру қауіпсіздігі негіздері»

Оқыту форматы

Қашықтықтан оқыту

Талдықорған, 2011

Құрастырушы

Галиева Г. Б.

Дене тәрбиесі теориясы мен әдістемесі кафедрасының доценті

Материал «Өмір сүру қауіпсіздігі негіздері» пәнінің мақсаттарын, мазмұнын, бағалау жүйесін және дәрістердің күнтізбелік-тақырыптық жоспарын жинақтап ұсынады.

Пән туралы қысқаша мәлімет

Бұл курс студенттерде өз қауіпсіздігіне және қоршаған адамдардың қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастырады. Табиғи апаттар, қираулар, ауыр зардаптар туындаған жағдайларда дұрыс қорғану, қауіп-қатерді бағалау, сауатты шешім қабылдау және салдарын болжау дағдылары дамытылады.

Теориялық білім қауіпсіздік шараларын тәжірибеде қолданумен ұштасады. Арнайы дайындықтан өткен адам экстремалды жағдайда тез бағдарланып, дұрыс шешім қабылдай алады. Қазіргі әлемде қауіп-қатерлер әртүрлі сипатта кездесетіндіктен, алынған білім төтенше жағдайларда нақты қолдануға бағытталады.

Негізгі идея

Қауіпті жағдайдың алдын алу, қауіп кезінде дұрыс әрекет ету және алғашқы медициналық көмекті көрсету.

Нәтиже

Өмірді сақтауға бағытталған практикалық дағдылар: эвакуация, құтқару, автономды тіршілік ету.

Оқытушы туралы мәлімет

Аты-жөні

Галиева Гүлнұр Бақытқызы

Доцент, Дене тәрбиесі теориясы мен әдістемесі кафедрасы

Байланыс

Тел.: 27-05-55

Ұялы: 8 (777) 764-96-87

Консультация: кафедра кестесіне сәйкес

Курс параметрлері

Курс

1

Семестр

1

Кредит

1

Жалпы сағат

45

Аудиторлық жұмыс

Барлығы
9 сағат
Дәрістер
2 сағат
Кеңес беру (F2F)
7 сағат

Дистанциондық жұмыс

Барлығы
36 сағат
СӨЖ
21 сағат
Лекция
13 сағат
СР
8 сағат
Кеңес (online/offline)
15 сағат

Аралық бақылаулар

2

Емтихан

1 семестр

Пререквизиттер және постреквизиттер

Пререквизиттер

  • Анатомия
  • Медициналық білімдер негіздері
  • Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс
  • Әскери-медициналық дайындық және т.б.

Постреквизиттер

Бұл пән кейінгі оқу пәндерін игеруге негіз болады: анатомия, медициналық білімдер негіздері, төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс, әскери-медициналық дайындық.

Мақсаты мен міндеттері

Пәннің мақсаты — студенттерге төтенше жағдайларда әрекет етудің теориялық негіздерін және практикалық дағдыларын меңгерту: қауіп-қатерді бағалау, салдарын болжау, дұрыс шешім қабылдау және халыққа уақытылы көмек ұйымдастыру.

Оқыту міндеттері

  • Бейбіт және соғыс уақытындағы төтенше жағдайларда дұрыс әрекет етуге үйрету.
  • Құтқару, шұғыл және кідіртуге болмайтын қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастыру.
  • Апат салдарын жоюға белсенді қатысу дағдыларын қалыптастыру.
  • Автономды тіршілік ету жағдайында (ыстық/суық, орман/тау) дұрыс әрекет ету.

Алғашқы медициналық көмек

  • Жарақаттану және әртүрлі зақымданулар кезінде дәрігерге дейінгі көмек көрсету.
  • Химиялық улы заттармен улану және радиациялық зақымдану кезінде алғашқы көмек көрсету.
  • Тыныс алдыру әдістерін және реанимациялық іс-шараларды меңгерту.

Бағалау жүйесі

Қорытынды баға формуласы

Қорытынды баға: I = R × 0.6 + E × 0.4

Мұнда R — академиялық кезеңдегі рейтинг, E — емтихан нәтижесі.

Рейтинг есептеу

  • Кіру рұқсаты рейтингісі 1 R1 = (ӨЖ1 + ӨЖ2 + АБ1) / 3 8-апта
  • Кіру рұқсаты рейтингісі 2 R2 = (ӨЖ3 + ӨЖ4 + АБ2) / 3 15-апта
  • Академиялық рейтинг R = (R1 + R2) / 2 15-апта

Әріптік баға шкаласы

Баға Цифрлық эквивалент Пайыз
A 4.0 95–100
A− 3.67 90–94
B+ 3.33 85–89
B 3.0 80–84
B− 2.67 75–79
C+ 2.33 70–74
C 2.0 65–69
C− 1.67 60–64
D+ 1.33 55–59
D 1.0 50–54
F 0 0–49

Дәрістердің күнтізбелік-тақырыптық жоспары

Төменде негізгі тақырыптар мен апта бойынша бөлінісі берілген (жалпы: 15 сағат).

№ Тақырып Сағат Апта
1 Тіршілік ету қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ұйымдастыру негіздері 1 1
2 Ядролық және радиациялық зақымдану ошақтарының сипаты 1 2
3 Химиялық және биологиялық зақымдану ошақтарының сипаты 1 3–4
4 Күшті әсер ететін улы заттардың адам ағзасына әсері 1 5
5 Төтенше жағдайларда пайда болатын аралас зақымдану ошақтары 1 6
6 ТЖ салдарын жою: шұғыл құтқару және ұйымдастыру шаралары 2 7
7 Ядролық факторлардан қорғайтын қорғаныс ғимараттарын жабдықтау және пайдалану 2 8
8 Бейбіт және соғыс уақытындағы төтенше жағдайлар: эвакуация және көшіру жұмыстарын ұйымдастыру 1 9
9 Ядролық және химиялық қару қолданылғанда зақымдану дәрежесін бағалау 1 10–11
10 Жеке қорғаныс құралдарын сақтау және үлестіру тәртібі 2 12–13
11 Судағы экстремалды жағдайлар 1 14
12 Сұрапыл табиғи апаттар: ықтимал салдары және халықтың іс-әрекеті, көмек ұйымдастыру 1 15

Дәріс конспектілерінен: ұйымдастыру негіздері және гигиеналық тәсілдер

Гигиенаның басты мақсаты — қоршаған ортаны сауықтыру арқылы бастапқы профилактиканы жүргізу, яғни адамға қолайсыз әсерлердің алдын алу. Бұл бағыт еңбек гигиенасы, коммуналдық гигиена, балалар мен жасөспірімдер гигиенасы, тағам гигиенасы сияқты бөлімдерде жалғасады.

Кез келген гигиеналық және әлеуметтік зерттеу, әдетте, санитарлық сипаттамадан басталады. Зерттеу әдістері қоршаған орта факторларын әр қырынан бағалауға мүмкіндік береді.

Зерттеу тәсілдері (қысқаша)

  • Физикалық: температура, ылғалдылық, қысым, сәулелену, шу, діріл.
  • Химиялық: ауа, су, топырақ, тағам құрамын және ластануын анықтау; улы заттар мен ауыр металдар деңгейін бағалау.
  • Биологиялық: су қоймаларының биологиялық көрсеткіштері (өсімдіктер, жәндіктер құрамы).
  • Бактериологиялық: ауа/су/топырақ/тағамдағы бактериялық ластану деңгейі.
  • Клиникалық: зиянды әсерге ұшыраған адамдардың денсаулығын жүйелі бақылау және профилактика.

Негізгі ой

«Денсаулық — зор байлық». Халық денсаулығын сақтау — медициналық қана емес, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық жауапкершілік.

Денсаулық сақтау жүйесінің міндеті — аурудың алдын алу, еңбек пен тұрмыс жағдайын жақсарту, халыққа қолжетімді медициналық көмекті қамтамасыз ету.

Экология және атмосфералық ауаның ластануы

Атмосферада табиғи және антропогендік көздерден пайда болатын қосындылар кездеседі. Табиғи көздерге шаң (өсімдіктер тозаңы, вулкандық бөлшектер, эрозия өнімдері), өрт түтіндері мен газдар жатады. Антропогендік көздердің негізгісі — өнеркәсіп, автокөлік және жылу энергетикасы.

Қалаларда автокөлік шығарындылары ауаны ластауда үлкен үлеске ие: көптеген ірі қалаларда 60–80% дейін, ал Алматыда 90% дейін жетеді. Ең жиі кездесетін ластағыштар: көміртегі оксиді (CO), күкірт диоксиді, азот оксидтері, көмірсутектер және қатты бөлшектер (шаң). Бұдан өзге фтор қосындылары, хлор, қорғасын, сынап, бенз(а)пирен сияқты аса улы заттар да бөлінеді.

Смог (қысқаша)

Смог — ірі қалаларда байқалатын ауаның өте қатты ластануы. Ол көрінуді төмендетеді, металдардың тотығуын күшейтеді және денсаулыққа зиян келтіреді.

  • Түтінді смог: өндірістік газдар мен түтіннен құралған қалың тұман.
  • Фотохимиялық смог: күннің ультракүлгін сәулесі әсерінен газдар мен аэрозольдер реакцияға түсіп түзілетін өте улы қоспа.

Қышқыл жаңбыр (қысқаша)

Қышқыл жаңбыр күкірт және азот қосындыларының атмосферада химиялық реакцияға түсуінен пайда болады. Нәтижесінде күкірт және азот қышқылдары түзіліп, жауын-шашынмен жерге түседі.

Адам қызметі (өнеркәсіп, көлік, энергетика) күкірт пен азот шығарындыларын көбейтіп, бұл құбылыстың жиілеуіне ықпал етеді.

Алғашқы медициналық көмек: үсу, қату, күн өту

Жалпы мұздау (қату) белгілері

  • Қалтырау, шаршау, ұйқышылдық (ұйықтап кету қаупі).
  • Тыныс алу мен жүрек жұмысының әлсіреуі.
  • Миға қан келудің азаюы, ауыр жағдайда өлімге әкелуі мүмкін.

Алғашқы көмек

  • Жылы бөлмеге орналастыру; оттың/ыстық пештің жанында бірден жылытуға болмайды.
  • Жылы сусын беру, жылы етіп қымтау.
  • Ес-түссіз болса — тынысын бақылау; тыныс тоқтаса жасанды тыныс алдыру.
  • Клиникалық өлім белгілері болса — реанимациялық іс-шаралар.

Жергілікті үсу дәрежелері

  • I дәрежелі: тері бозарады, сезімталдық төмендейді; жылытқанда ауырып, қызарып ісінуі мүмкін.
  • II дәрежелі: өзгерістерге қосымша ішінде сұйықтығы бар күлдіреуік пайда болады.
  • III дәрежелі: терең зақым, сезімталдық жоғалады, тіндер қарайып, өліеттену белгілері байқалады.
  • IV дәрежелі: тіндердің терең өліеттенуі, сезімталдық толық жойылады.

Маңызды ереже

Үсіген жерді қармен ысқылауға болмайды. Күлдіреуік пайда болса немесе домбығып іссе — ысқылауға тыйым салынады.

Күн өту (ыстық өту) және алғашқы жәрдем

Күн өту — тікелей күн сәулесінің ұзақ әсерінен немесе ыстық, нашар желдетілетін ортада жоғары температурада жұмыс істеуден болатын дененің қызып кетуі.

  • Белгілері: әлсіздік, бейжайлық, жүрек айну, құсу, есінен тану, дене қызуының көтерілуі.
  • Кейде: мұрыннан қан кету, жүрек қызметінің әлсіреуі, ауыр жағдайда кома.

Алғашқы көмек алгоритмі

  • Зардап шегушіні көлеңкеге немесе таза ауаға шығару, артық киімін шешу.
  • Салқын сусын беру, басына суық компресс қою, салқындату шараларын қолдану.
  • Тыныс бұзылса — жасанды тыныс алдыру және мүмкін болса оттек беру.
  • Жағдайы тұрақтанғаннан кейін медициналық мекемеге жеткізу.

Ескерту: күн өтуде қызудың көтерілуімен қатар күн сәулесінің тікелей әсері де болады (тері қызаруы, күйік белгілері, уытты заттардың түзілуі ықтимал).

Қорытынды

«Өмір сүру қауіпсіздігі негіздері» курсы — төтенше жағдайларда адам өмірін сақтауға бағытталған қолданбалы білім мен дағдының жинағы. Ол қоршаған орта қауіптерін түсіндіруден бастап, ұйымдастыру шаралары мен алғашқы медициналық көмек алгоритмдеріне дейінгі маңызды тақырыптарды қамтиды.

Дұрыс әрекет ету — дайындықтан басталады: қауіптің алдын алу, дер кезінде шешім қабылдау және көмек көрсету.