Еңбекті қорғау
Еңбекті қорғау пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен (050604 — Физика)
Бұл құжат 050604 — «Физика» мамандығы бойынша кредиттік жүйеде оқитын студенттерге арналған. Ол оқу сабақтарының түрлері мен тақырыптары бойынша уақыт бөлінісін, аудиториялық және аудиториядан тыс өзіндік жұмыстардың мазмұнын, сондай-ақ білімді бекіту мен оқу және зерттеу үдерістерін байланыстыру тетіктерін анықтайды.
Басылым туралы
Дайындаған: Ж.К. Смағулов, Ү.С. Кубаева
Баспасы: ҚарМУ, Қарағанды
Жылы: 2009 (қайта басылым)
Көлемі: 83 бет
Сәйкестік
Оқу-әдістемелік кешен 2006 жылғы ҚР МЖБС 3.08 талаптарына және 2006 жылғы типтік оқу бағдарламасына сәйкес әзірленген.
Кімдерге арналған
Физика факультетінің 050604 — «Физика» мамандығы студенттеріне: дәріс, семинар, зертханалық сабақ және өзіндік жұмысты жоспарлау үшін.
Негізгі нәтиже
Студенттердің танымдық және шығармашылық әлеуетін күшейту, қауіпсіз еңбек жағдайларын ұйымдастыруға қажетті базалық құзыреттерді қалыптастыру.
1. Пәннің оқу бағдарламасы (Syllabus)
Оқу жүктемесі (күндізгі бөлім)
| Оқу мерзімі | Семестр | Несиелер | Дәріс | Семинар | Зертханалық | СОӨЖ | СӨЖ | Барлығы | Бақылау |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 жыл | 8 | 2 | 15 | 15 | — | 30 | 30 | 90 | Емтихан |
Ескерту: бастапқы мәтінде кейбір қысқартулар (СОӨЖ/СӨЖ) әртүрлі түрде берілген. Мұнда оқу үдерісінде жиі қолданылатын нұсқасы сақталды.
1.3. Пререквизиттер
Пән мазмұны адам өмірі барысында қауіпсіздікті, денсаулықты сақтауды және еңбек қабілетін қамтамасыз ететін әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық, техникалық, гигиеналық және емдеу-профилактикалық шаралар жүйесіне сүйенеді.
Негізгі дағды: еңбек жағдайларының қауіпсіздігі мен салауаттылығын ұйымдастыру бойынша өз бетінше жұмыс жүргізуге мүмкіндік беретін базалық білім қалыптастыру.
1.4. Постреквизиттер
- Құқық негіздері
- Адам анатомиясы және физиологиясы
- Метрология, стандарттау және техникалық өлшеу
- Өндірістік токсикология
- Инженерлік желілер және жүйелер
- Өлшеуді бақылау әдістері мен құралдары
- Жоспарлау және басқаруды ұйымдастыру
1.5. Пәннің қысқаша мазмұны
Пәнді оқытудың мақсаты — студенттерде өндірісте еңбек жағдайларының салауаттылығын және қауіпсіздігін ұйымдастыру бойынша өз бетінше жұмыс жүргізуге мүмкіндік беретін еңбекті қорғау саласындағы базалық білім қалыптастыру.
Білуі керек
- Еңбекті қорғау бойынша негізгі заңнамалық актілер мен нормалар
- Еңбек жағдайларын бағалау және өндірістік жарақат/кәсіби ауру себептерін талдау әдістері
- Өрт, апат, қауіпті және зиянды өндірістік факторлар туралы базалық мәліметтер
- Энерго- және радиоқондырғыларда қауіптермен күресу әдістері мен құралдары
- Төтенше жағдайларда қорғау және салдарын жою кезіндегі шешім қабылдау негіздері
Істей білуі керек
- Еңбек жағдайларын бағалау және оңтайландыру
- Өндірістік жарақаттану мен кәсіби ауру себептерін талдау және болжау
- Өрт қауіптілігін және зиянды фактор параметрлерін есептеу/өлшеу арқылы анықтау
- Қауіпті факторлардан қорғану шараларын әзірлеу және ұйымдастыру
1.7. Әдебиеттер тізімі
Негізгі әдебиеттер
- Қазақстан Республикасының Конституциясы.
- Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі.
- «Өрт қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының заңы.
- «Азаматтық қорғаныс туралы» Қазақстан Республикасының заңы.
- «Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туралы» Қазақстан Республикасының заңы.
- Скала В.И., Скала Н.В. Основы организации охраны и безопасности труда в Республике Казахстан. Алматы: LEM, 2007.
- «Коллективті келісімшарттар туралы» Қазақстан Республикасының заңы.
- 1000 В-қа дейінгі электрқондырғылар үшін техникалық пайдалану және техника қауіпсіздігі ережелерінен үзінділер. М.: Энергоатомиздат, 1990.
- Раздорожный А.А. Охрана труда и производственная безопасность. М., 2005.
- Алексив С.В., Усенко В.Г. Гигиена труда. М.: Медицина, 1988.
- Фролов А.В., Бакаева Т.Н. Безопасность жизнедеятельности. Охрана труда. Ростов-на-Дону: Феникс, 2005.
- Безопасность жизнедеятельности. Оқу құралы, 1–2 кітап. Алматы: ЧС және ГО республикалық курстары, 2002–2003.
Қосымша әдебиеттер
- Белов С.В. Безопасность жизнедеятельности. М.: Высшая школа, 2002.
- Павлов С.П., Губонина З.И. Охрана труда в приборостроении. М.: Высшая школа, 1986.
- Батенков В.А. Охрана труда: справочные материалы. Барнаул: Алт. ун-т, 2001.
- Козлов В.Ф. Справочник по радиационной безопасности. М.: Энергоатомиздат, 1987.
- Кобевников В.Ф. Оқу құралы. Киев: Высшая школа, 1990.
- Демиденко Г.П. Защита объектов народного хозяйства от оружия массового поражения. Киев: Высшая школа, 1989.
- ҚР ҚНжЕ (СНиП) В.1.2-498. Алматы, 1998.
- Кондратьев А.И., Местечкина Н.М. Охрана труда в строительстве. М.: Высшая школа, 1985.
- Сафонов В.В., Диденко Л.М. Охрана труда при изготовлении металлических конструкций. Л.: Стройиздат, 1990.
- Прихотько Н. Безопасность жизнедеятельности: курс лекций. Алматы: ВШП «Әділет», 2000.
1.8. Бағалау туралы ақпарат
Бақылау түрлері (100 ұпай)
- Мерзімдік бақылау (зертханалық жұмыстар)20
- Мерзімаралық бақылау (коллоквиумдар, бақылау жұмыстары)30
- Үй тапсырмалары (реферат)10
- Қорытынды бақылау40
Студенттердің білімін бағалауда КарМУ тәжірибесінде 100 ұпайлық деңгейлік жүйе қолданылады.
Әріптік бағалау шкаласы
| Әріп | GPA | % | Дәстүрлі баға |
|---|---|---|---|
| A | 4.0 | 100 | Өте жақсы |
| A- | 3.67 | 90–94 | Өте жақсы |
| B+ | 3.33 | 85–89 | Жақсы |
| B | 3.0 | 80–84 | Жақсы |
| B- | 2.67 | 75–79 | Жақсы |
| C+ | 2.33 | 70–74 | Қанағаттанарлық |
| C | 2.0 | 65–69 | Қанағаттанарлық |
| C- | 1.67 | 60–64 | Қанағаттанарлық |
| D+ | 1.33 | 55–59 | Қанағаттанарлық |
| D | 1.0 | 50–54 | Қанағаттанарлық |
| D- | 0.67 | < 50 | Қанағаттанарлықсыз |
| F | 0 | 0–49 | Қанағаттанарлықсыз |
Баға қоюда ескерілетін көрсеткіштер
- Сабаққа толық қатысу және сұрақтарға дәлелді, толық жауап беру
- Зертханалық жұмыстарды уақытында орындау және қорғау
- Үй тапсырмаларын орындау және жазба жұмыстарын мерзімінде тапсыру
- Пікірталасқа қатысу, тұжырымды дәлелдеу, баяндама жасау
1.9. Курстың саясаты мен процедурасы
Барлық студенттер бақылаудың барлық түрінен міндетті түрде өтуі керек. Сабақтан кешігу, себепсіз босату, жұмыстарды кеш тапсыру, аралық және қорытынды бақылауға қатыспау, үй тапсырмаларын орындамау сияқты жағдайлар семестрлік ұпайды 20%-ға дейін төмендетуі мүмкін.
Оқу тәртібі
- Дәрістерге, машықтану және (бар болса) зертханалық сабақтарға міндетті қатысу.
- Қатыспаған сабақ материалын конспектілеп, өңдеу.
- Өзіндік жұмыстарды белгіленген сұлба бойынша орындау.
- Коллоквиум, тест, семинар баяндамаларын уақытында тапсыру.
- Емтиханды бекітілген мерзімде тапсыру.
Талаптар және айып-ұпай
- Рефератты уақытында тапсырмау−5 ұпай
- Коллоквиумға қатыспау−5 ұпай
- Бақылау жұмысын орындамау−5 ұпай
- Сабақты жіберу немесе кешігуұпайдың төмендеуі
2. Пән бойынша оқу-әдістемелік материалдар
2.1. Тақырыптық жоспар (2 кредит)
| Тақырып | Дәріс | Семинар | СОӨЖ | СӨЖ |
|---|---|---|---|---|
| Кіріспе. Негізгі түсініктер және еңбекті қорғаудың мағынасы | 1 | 1 | 2 | 3 |
| Қазақстан Республикасындағы еңбекті қорғау заңдары | 1 | 1 | — | 3 |
| Электр тоғымен жұмыс істеудегі еңбекті қорғау | 1 | — | 2 | 3 |
| Сәулеленуден қорғану | 1 | — | 4 | 5 |
| Механикалық әсерден қорғану. Еңбекті қорғаудың психофизиологиялық негіздері | 2 | 2 | 4 | 3 |
| Шудан, инфрадыбыстан, ультрадыбыстан және дірілден қорғану | 2 | 2 | 4 | 3 |
| Жоғары қысымдағы жүйелермен жұмыс істеу қауіпсіздігі | 1 | 1 | — | 3 |
| Өндірістік жарық. Химиялық белсенді заттардың әсерінен қорғану | 2 | 2 | 4 | 3 |
| Шаңнан қорғану. ДК пайдаланушыларын қорғау | 2 | 2 | — | 3 |
| Өрт қауіпсіздігі | 2 | 2 | 4 | 3 |
| Барлығы (сағат) | 15 | 15 | 30 | 30 |
2.2. Дәріс тезистері (үзінді)
№1 тақырып: Кіріспе. Негізгі түсініктер және еңбекті қорғаудың мағынасы
ТезисЕңбекті қорғау өндірістегі технологиялық үдерістердің, қолданылатын материалдар мен конструкциялардың ерекшеліктерін талдауға негізделеді. Мұндай талдау кәсіпорынның ең қауіпті учаскелерін, ықтимал тәуекел жағдайларын анықтауға және алдын алу шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Негізгі анықтама
Еңбекті қорғау — еңбек барысында адамның қауіпсіздігін, денсаулығын және еңбек қабілетін сақтауды қамтамасыз ететін заңнамалық, әлеуметтік-экономикалық, техникалық, гигиеналық және ұйымдастырушылық шаралар мен құралдардың жүйесі.
Факторлар
- Қауіпті фактор — жарақатқа әкелуі мүмкін әсер.
- Зиянды фактор — денсаулыққа ұзақ мерзімді зиян келтіруі мүмкін әсер.
Негізгі ұғымдар
- Қайғылы оқиға — қауіпті фактормен байланысты оқиға.
- Зақым — қайғылы оқиға салдарынан денсаулықтың бұзылуы.
- Өндірістік жарақаттану — өндірістегі зақымдардың жиынтығы.
- Кәсіби ауру — зиянды еңбек жағдайлары әсерінен туындайтын ауру.
Негізгі принциптер (қысқаша)
- Өндірістік пайдадан адам өмірі мен денсаулығының басымдығы.
- Қауіпсіз еңбек жағдайына құқықтың мемлекеттік кепілдігі.
- Еңбекті қорғау талаптарының бірыңғайлығы және нормативтік реттеу.
- Қадағалау, ақпараттың ашықтығы және сенімділігі.
- Қаржыландыру және ғылыми зерттеулерді қолдау.
Қауіпсіз және зиянсыз еңбек жағдайларын жақсартудың экономикалық әсері жоғары: еңбек өнімділігі артады, апаттар мен кәсіби аурулар азаяды, емдеу және өтемақы шығындары төмендейді.
№2 тақырып: Қазақстан Республикасындағы еңбекті қорғау заңдары
ТезисҚР заңнамасына сәйкес, еңбекті қорғау — еңбек барысында адамның қауіпсіздігін және денсаулығын сақтауға бағытталған әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық, техникалық, гигиеналық және емдік-профилактикалық шаралар мен қорғаныс құралдарының жиынтығы.
Мемлекеттік басқару мен саясат бағыттары
- Нормативтік актілер, стандарттар және ережелерді әзірлеу және қабылдау.
- Салалық және аймақтық бағдарламалар әзірлеу.
- Мониторинг, статистикалық есеп және ақпараттық жүйені қамтамасыз ету.
- Қайғылы оқиғалар мен кәсіби ауруларды тіркеу, тергеу және алдын алу.
- Маман даярлау және біліктілікті арттыру.
Талаптардың міндеттілігі
Қауіпсіз және таза еңбек жағдайларының талаптары әкімшілікке де, жұмыскерлерге де міндетті. Ережелерді бұзу жауапкершілік түрлерін туындатады.
Жауапкершілік түрлері
- Әкімшілік — айыппұл және өзге санкциялар.
- Тәртіптік — ескерту, сөгіс, қызметін төмендету немесе жұмыстан шығару.
- Материалдық — келтірілген шығынды өтеу.
- Қылмыстық — заңда көзделген тәртіппен жауапқа тарту.
№3 тақырып: Электр тоғымен жұмыс істеудегі еңбекті қорғау (үзінді)
Бастапқы бөлімЭлектр энергиясы өнеркәсіптің барлық саласында кеңінен қолданылады. Қазіргі өндірістегі машиналар, механизмдер және аспаптар электрқозғалтқыштармен және қыздыру құрылғыларымен жабдықталған; қол электр саймандары да кеңінен пайдаланылады. Электр энергиясы пісіру, жарықтандыру және басқа да технологиялық үдерістер үшін қолданылады.
Ескерту: берілген мәтін осы бөлімде үзіліп аяқталғандықтан, тақырыптың толық мазмұны бастапқы құжаттың келесі беттерінде жалғасады.
Қысқаша қорытынды
Бұл оқу-әдістемелік кешен «Еңбекті қорғау» пәнін жүйелі меңгеруге бағытталған: оқу жүктемесі мен бақылау логикасын айқындайды, негізгі ұғымдарды бекітеді және нормативтік-құқықтық базамен жұмыс істеуге бағдар береді. Нәтижесінде студент өндірістегі қауіптерді анықтап, бағалап, алдын алу шараларын ұйымдастырудың базалық тәсілдерін игереді.