Қазақша рефераттар

Негіздердің химиялық қасиеттері

Негіздердің жіктелуі, алынуы және қасиеттері

Бұл материалда негіздер (гидроксидтер) туралы негізгі түсініктер жүйеленеді: анықтамасы, жіктелуі, алыну жолдары, сондай-ақ физикалық және химиялық қасиеттері тәжірибелермен және теңдеулермен бекітіледі.

Білімділік
Жаңа тақырыпты меңгеру, білімді жетілдіру
Дамытушылық
Бұрынғы тақырыппен байланыстырып, түсінікті тереңдету
Тәрбиелік
Ұқыптылық, тазалық, шыдамдылыққа баулу

Үй тапсырмасын тексеру: сәйкестік тапсырмасы

Төмендегі ұғымдарды тиісті анықтамаларымен сәйкестендіріңіз.

Анықтамалар

  1. 1) Екі элементтен тұратын, оның біреуі міндетті түрде оттек болатын күрделі заттар.
  2. 2) Металл атомы және бір немесе бірнеше гидроксо-топтан тұратын күрделі заттар.
  3. 3) Металл атомдары мен қышқыл қалдықтарынан құралған күрделі заттар.
  4. 4) Сутек атомдары және қышқыл қалдықтарынан тұратын күрделі заттар.

Ұғымдар

  • Оксидтер — …
  • Негіздер — …
  • Тұздар — …
  • Қышқылдар — …

Ескерту

Бұл тапсырма негізгі ұғымдарды (оксид, негіз, тұз, қышқыл) ажыратуды бекітеді.

Формулаларды сәйкестендіру

Топтар

  1. 1) Оксидтердің формулалары
  2. 2) Негіздердің формулалары
  3. 3) Тұздардың формулалары
  4. 4) Қышқылдардың формулалары

Жауап нұсқалары

  • A) Al2O3, ZnO, CaO
  • B) KOH, Ca(OH)2, Cu(OH)2
  • C) H2SO4, HNO3, H2CO3
  • D) MgSO4, Na2SO4, Ca(NO3)2

Негіздер: анықтама және жіктелуі

Негіздер — молекуласы металл атомынан және бір немесе бірнеше гидроксо-топтан (OH) тұратын күрделі заттар.

Суда еритін (сілтілер)

Мысалдар:

  • LiOH
  • Ca(OH)2
  • Ba(OH)2
  • Sr(OH)2

Суда ерімейтін

Мысалдар:

  • Cu(OH)2
  • Fe(OH)2
  • Fe(OH)3

Екідайлы (амфотерлі) гидроксидтер

Мысалдар:

  • Zn(OH)2
  • Al(OH)3
  • Be(OH)2
  • Cr(OH)3
  • Pb(OH)2

Негіздердің құрылымы (қысқаша)

Негіздердің құрамында O–H байланысы бар гидроксо-топ болады. Мысалы: NaOH (Na–O–H), KOH (K–O–H), Ca(OH)2 құрамында екі OH-топ бар.

Негіздерді алу жолдары

1) Белсенді металдардың сумен әрекеттесуі

Суда еритін негіздер (сілтілер) белсенді металдарды сумен тікелей әрекеттестіру арқылы түзіледі.

2Na + 2H2O → 2NaOH + H2

Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2

Тәжірибе (кальций мен су)

  1. Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2
  2. Алынған ерітіндіге фенолфталеин қосқанда таңқурай (малина) түске боялады — бұл орта сілтілі екенін көрсетеді.

2) Негіздік оксидтердің сумен әрекеттесуі

Белсенді металл оксидтері сумен қосылғанда сілті түзеді.

Na2O + H2O → 2NaOH

CaO + H2O → Ca(OH)2

3) Ерімейтін және амфотерлі гидроксидтерді тұнбаға түсіру

Ерімейтін немесе амфотерлі гидроксидтерді алу үшін металдардың ерігіш тұздарына сілті қосады.

CuCl2 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + 2NaCl

FeSO4 + 2NaOH → Fe(OH)2↓ + Na2SO4

AlCl3 + 3NaOH → Al(OH)3↓ + 3NaCl

Негіздердің физикалық қасиеттері

  • Негіздер көбіне қатты күйде кездеседі, түстері әртүрлі болуы мүмкін.
  • Суда еритін негіздердің (сілтілердің) ерітінділері қолға тигенде сабын тәрізді тайғанақ сезіледі.
  • Сілтілер теріні және матаны күйдіреді, сондықтан оларды күйдіргіш сілтілер деп атайды.
  • Сілтілер индикаторлардың түсін өзгертеді: қызыл лакмус көгереді, метилоранж сарыға айналады, фенолфталеин таңқурай түске боялады.

1-тәжірибе: NaOH және индикаторлар

Лакмус

NaOH + лакмус → көк

Метилоранж

NaOH + метилоранж → сары

Фенолфталеин

NaOH + фенолфталеин → малина

Негіздердің химиялық қасиеттері

1) Қышқылдық оксидтермен әрекеттесуі

Сілтілер қышқылдық оксидтермен әрекеттесіп, тұз және су түзеді.

2NaOH + SiO2 → Na2SiO3 + H2O

Натрий силикаты

2NaOH + CO2 → Na2CO3 + H2O

Натрий карбонаты

2) Қышқылдармен әрекеттесуі (бейтараптану)

Негіз бен қышқыл арасында бейтараптану реакциясы жүреді: тұз және су түзіледі.

2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O

Fe(OH)2 + 2HNO3 → Fe(NO3)2 + 2H2O

3) Металл тұздарымен әрекеттесуі

Сілті ерігіш металл тұздарымен әрекеттесіп, жаңа тұз және ерімейтін негіз (тұнба) түзеді.

3NaOH + FeCl3 → Fe(OH)3↓ + 3NaCl

Екідайлы (амфотерлі) гидроксидтердің қасиеті

Амфотерлі гидроксидтер негіздік те, қышқылдық та қасиет көрсете алады: қышқылдармен де, сілтілермен де әрекеттеседі.

Al2(SO4)3 + 6NaOH → 2Al(OH)3↓ + 3Na2SO4

Al(OH)3 — ақ тұнба

Al(OH)3 + 3HCl → AlCl3 + 3H2O

Al(OH)3 + 3NaOH → Na3AlO3 + 3H2O

Натрий алюминаты

Қосымша: Al2O3 сумен тікелей әрекеттеспейді.

Тәжірибелік байқау (идея)

Түзілген Al(OH)3 тұнбасын екі сынауыққа бөліп, біріне HCl қосқанда тұнба ериді; екіншісіне NaOH қосқанда да ериді. Бұл — амфотерлі қасиеттің айқын дәлелі.

Сабақты қорытындылау: қысқа сұрақтар

  1. 1) NaOH ерітіндісіне лакмус қосқанда қандай түс пайда болады? Көк.
  2. 2) NaOH ерітіндісіне метилоранж қосқанда қандай түс береді? Сары.
  3. 3) NaOH ерітіндісіне фенолфталеин қосқанда қандай түс береді? Таңқурай (малина).

Үй тапсырмасы

124-бет: 1, 2, 3 сұрақтарға жауап беру; 4–10 есептерді шығару.