Конституция

1993 жылғы 28 қаңтарда тәуелсіз, егемен Қазақстанның алғашқы Конституциясы қабылданды. Ол жаңа мемлекеттің құрылуы мен республикалық заңнаманың қалыптасуында маңызды тарихи рөл атқарды.

Алайда қоғамдағы терең өзгерістер жаңа Конституцияны қажет етті. Осыған байланысты 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қазіргі Конституция қабылданды.

1998 жылғы 8 қазанда Президенттің ұсынысымен Парламент Конституцияға жиырмаға жуық өзгерістер мен толықтырулар енгізіп, Парламенттің өкілеттіктерін және қоғамдық өмірдің демократиялық негіздерін кеңейтті.

Конституцияға сәйкес Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады. Мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары танылады.

Қазақстан Республикасы президенттік басқару нысанындағы унитарлық мемлекет.

Мемлекеттік билік Конституция мен заңдар негізінде, биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну қағидатына сәйкес жүзеге асырылады. Бұл тармақтар бір-біріне ықпал ете отырып, өзара байланыста қызмет етеді.

Конституция идеологиялық және саяси көптүрлілікті жариялап, түрлі саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктердің құрылуына жол ашады.

Мемлекеттік және жеке меншіктің танылуы мен тең қорғалуының мәні зор. Жер, оның қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі және басқа да табиғи ресурстар мемлекеттік меншікте болады.

Қазақ тілі — мемлекеттік тіл. Мемлекет Қазақстан халықтарының тілдерін үйрену мен дамытуға жағдай жасап, қамқорлық көрсетеді.

«Адам және азамат» тарауында азаматтық алу және оны тоқтату тәртібі, азаматтардың жеке, экономикалық, саяси, әлеуметтік және мәдени құқықтары мен бостандықтары, сондай-ақ олардың міндеттері туралы нормалар жинақталған.

Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын іске асырудың материалдық, саяси және құқықтық кепілдіктеріне, сондай-ақ ұлтаралық келісімді қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлінеді.

Үшінші, төртінші, бесінші, алтыншы және жетінші тараулар Президенттің, Парламенттің, Үкіметтің, Конституциялық кеңестің және соттардың мәртебесіне арналған.

Жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқаруға арнайы тарау арналған. Жергілікті мемлекеттік басқару органдарына мәслихаттар (жергілікті өкілетті органдар) және әкімдіктер (жергілікті атқарушы органдар) жатады.

2001 жылғы 24 қаңтарда «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» жаңа Заң қабылданып, мәслихаттар мен әкімдіктердің құзыреттері және олардың қызмет тәртібі бекітілді.

Қазақстан Республикасы Конституциясы жоғары заңдық күшке ие. Бұл — барлық заңдар, Президент жарлықтары, Үкімет қаулылары және мемлекеттік органдардың өзге де нормативтік құқықтық актілері оның нормаларына негізделуі және оған қайшы келмеуі тиіс дегенді білдіреді.

Конституция республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Демек азаматтар сотта және басқа органдарда Конституцияның тиісті қағидаларын негізге ала отырып, өз құқықтары мен бостандықтарын қорғауға құқылы. Сонымен бірге мемлекеттік органдар даулы мәселелерді шешу кезінде Конституция нормаларын қолдана алады.

Қазақстанның халықаралық шарттары Конституцияға қайшы келмеуі тиіс.