Ата – аналық құқықты қалпына келтіру туралы
Ата-ана мен бала арасындағы құқықтық қатынастардың негізі
Ата-аналар мен балалар арасындағы құқықтық қатынастардың пайда болуының басты негізі — баланың белгілі бір әке мен шешеден туатыны және бұл мән-жайдың заңда белгіленген тәртіппен куәландырылуы. «Неке және отбасы туралы» заңда баланың туу тегін куәландырудың бірнеше әдісі қарастырылған.
Некеде туған баланың туу тегі
Негізгі қағида
Ең дәстүрлі әрі кең тараған тәсіл — некеде тұрған ата-аналардан туған баланың туу тегін анықтау. «Неке және отбасы туралы» заңның 46-бабына сәйкес, некеде тұрған адамдардан туған баланың туу тегі ата-анасының неке туралы жазбасымен куәландырылады.
Тіркеу тәртібі
Бұл — некеден туған баланың азаматтық хал актілерін жазу органында (АХАЖ) әкесі немесе шешесінің бірі неке туралы куәлікті көрсетіп, өтініш беруі арқылы солардың атына жазылатынын білдіреді.
Әкелік презумпциясы
Некелі әйелден туған баланың әкесі ретінде сол әйелдің күйеуі танылады.
Маңызды мерзім: 270 күн
Егер неке бұзылған немесе жарамсыз деп танылған күннен бастап, не анасының жұбайы қайтыс болғаннан кейін екі жүз жетпіс күн ішінде бала дүниеге келсе, өзгеше дәлелденбеген жағдайда, баланың әкесі ретінде анасынан бұрынғы жұбайы танылады (46-бап, 2-тармақ).
Некесіз туған бала: анасы мен әкесін айқындау
Заңдағы жаңашылдық
Бұрын қолданылған құқықтық реттеу іс жүзінде көбіне тек әкелiктi белгілеу мәселелерін шешумен шектелген. Ал жаңа заң, сонымен бірге, баланың анасы жағынан туу тегін (анасы болуын) белгілеу тәртібін де нақтылап берді.
Ананы белгілеу (46-бап, 1-тармақ)
- Бала медициналық мекемеде туған жағдайда — ананың босанғанын растайтын медициналық құжаттар негізінде.
- Бала медициналық мекемеден тыс жерде туған жағдайда — медициналық құжаттар, куәлардың көрсетулері немесе өзге де дәлелдемелер негізінде.
Баланың анасы жағынан туу тегін белгілеу некеде туған балаларға да, некесіз туған балаларға да қолданылады.
Әкені белгілеу неге күрделірек?
Егер бала туған кезде ата-анасы некеде болмаса немесе анасы баласының әкесі жұбайы (не бұрынғы жұбайы) емес екенін мәлімдесе, әкесі жағынан туу тегін белгілеу мәселесі күрделене түседі.
Бірлескен арыз
Әкелік баланың әкесі мен шешесінің бірлескен арызы арқылы АХАЖ органдарында белгіленуі мүмкін.
Әкесінің жеке арызы
Кейбір жағдайларда (мысалы, анасының қайтыс болуы, әрекетке қабілетсіз деп танылуы және т.б.) әкелік әкесінің арызы бойынша белгіленуі мүмкін.
Сот тәртібі
Егер ата-ананың бірлескен арызы да, әкесінің арызы да болмаса, әке болуды сот белгілейді.
Сотқа кім жүгіне алады? (47-бап)
- Ата-аналардың біреуі.
- Баланың қорғаншысы (қамқоршысы).
- Баланы асырап отырған адам.
- Бала кәмелетке толғаннан кейін — өзінің арызы бойынша.