Программалық қамтама түсінігі
Бұл рефератта программалық қамтама туралы негізгі ұғымдар, оның жіктелуі және түрлері, сондай-ақ программалық өнімнің өмірлік циклі мен лицензиялау ерекшеліктері қарастырылады. Мақсат — ақпараттық технологиялардағы программалық қамтаманың рөлін жүйелі түрде түсіндіру және негізгі категорияларды нақтылау.
1) Программалық қамтама ұғымы
Программалық қамтама (software) — компьютердің аппараттық бөлігін басқаруға, есептерді орындауға және пайдаланушыға қызмет көрсетуге арналған программалар, деректер және оларға қатысты құжаттамалар жиынтығы.
Ол компьютердің мүмкіндіктерін іске қосып, құрылғылардың өзара үйлесімді жұмысын қамтамасыз етеді және қолданбалы міндеттерді орындауға жағдай жасайды.
2) Программалық қамтаманың жіктелуі
Жүйелік программалық қамтама
Операциялық жүйелер, драйверлер, утилиталар және компьютер ресурстарын басқаруға арналған компоненттер.
Қолданбалы программалық қамтама
Пайдаланушының нақты тапсырмаларын орындайтын бағдарламалар: мәтіндік редакторлар, кестелік процессорлар, графикалық редакторлар және т.б.
Инструменталдық программалық қамтама
Бағдарламаны әзірлеуге арналған құралдар: бағдарламалау тілдері, компиляторлар, IDE, тестілеу және нұсқаларды басқару жүйелері.
3) BIOS программалық қамтамасы
BIOS (Basic Input/Output System) — компьютер іске қосылған сәтте құрылғыларды бастапқы тексеруден өткізіп, операциялық жүйені жүктеуді бастайтын төмен деңгейлі микробағдарлама.
Негізгі қызметтері
- POST арқылы құрылғылардың бастапқы диагностикасын орындау.
- Жүктеу құрылғысын таңдап, жүктеуді бастау.
- Негізгі енгізу/шығару параметрлерін басқару.
4) Жүйелік программалық қамтама: құрамы және жіктелуі
Операциялық жүйелер
Процестерді, жадты, файлдық жүйені және құрылғыларды басқарады; қолданбаларға жұмыс ортасын береді.
Драйверлер
Операциялық жүйе мен нақты құрылғы (принтер, бейнеадаптер, желілік карта) арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді.
Сервистік утилиталар
Диагностика, архивтеу, резервтік көшіру, дискіні тазалау және жүйені оңтайландыру сияқты қызметтерді атқарады.
Қауіпсіздік құралдары
Антивирустар, брандмауэр, шифрлау және қолжетімділікті басқару арқылы деректерді қорғайды.
5) Графикалық программалық қамтама: түрлері мен түсінігі
Графикалық программалық қамтама — кескіндерді құруға, өңдеуге және визуалды материалдарды дайындауға арналған бағдарламалар жиынтығы.
Растрлық редакторлар
Пиксельдермен жұмыс істейді; фотосуретті өңдеу үшін қолайлы.
Векторлық редакторлар
Объектілерді математикалық түрде сипаттайды; логотип пен иллюстрацияға ыңғайлы.
3D-модельдеу
Үшөлшемді нысандарды құру, анимация және визуализация жасауға арналған.
6) Проблемалық-объектілі программалық қамтама
Проблемалық-объектілі программалық қамтама — белгілі бір пәндік салаға бағытталған және нақты кәсіби міндеттерді шешуге арналған қолданбалы бағдарламалар.
Қолдану салалары
- Бухгалтерлік есеп және қаржылық талдау.
- Инженерлік есептеулер, жобалау жүйелері.
- Медицина, білім беру және өндірістік басқару.
7) Интегралды (интеграцияланған) программалық қамтама
Интегралды программалық қамтама — өзара байланысқан бірнеше құралды бір ортада біріктіретін кешенді бағдарламалар жиынтығы. Мұндай шешімдер ақпарат алмасуды жеңілдетіп, жұмыс үдерісін стандарттайды.
Артықшылықтары
- Бірыңғай интерфейс және ортақ файл пішімдері.
- Уақытты үнемдеу және деректерді қайталап енгізуді азайту.
- Командалық жұмысқа және автоматтандыруға қолайлылық.
8) Программалық қамтамаға қойылатын негізгі сипаттамалар
Сенімділік
Қателерге төзімділік, тұрақты жұмыс істеу және деректердің жоғалуына жол бермеу.
Өнімділік
Жауап беру жылдамдығы, ресурстарды тиімді пайдалану және жүктемеге төтеп беру.
Қолдануға ыңғайлылық
Түсінікті интерфейс, қолжетімді навигация және үйренуге жеңілдік.
Қауіпсіздік
Рұқсатсыз қолжетімділіктен қорғау, құпиялық және тұтастықты сақтау.
9) Программалық өнімнің өмірлік циклі
Программалық өнімнің өмірлік циклі — бағдарламаны идеядан бастап қолданыстан шығаруға дейінгі кезеңдердің жүйесі.
- Талаптарды талдау: мақсат пен функционал анықталады.
- Жобалау: архитектура, деректер құрылымы және интерфейс жоспарланады.
- Әзірлеу: код жазылады және модульдер біріктіріледі.
- Тестілеу: қателер анықталып, сапа тексеріледі.
- Енгізу және сүйемелдеу: жаңарту, қолдау және жетілдіру жүргізіледі.
10) Сервистік программалық қамтама
Сервистік программалық қамтама — компьютерді күтіп ұстауға, жүйенің жұмысын жақсартуға және пайдаланушыға техникалық қызмет көрсетуге арналған утилиталар жиынтығы.
Техникалық қызмет
Дискіні тексеру, тазалау, дефрагментация, жүйені мониторингтеу.
Деректермен жұмыс
Архивтеу, резервтік көшіру, файлдарды қалпына келтіру және көшіру құралдары.
11) Патенттелген және лицензиялық программалық өнімдер
Патенттелген өнім
Бағдарламалық шешімнің белгілі бір техникалық идеясы немесе тәсілі патентпен қорғалуы мүмкін. Бұл құқық иесіне өнертабысқа байланысты коммерциялық пайдалануды бақылауға мүмкіндік береді.
Лицензиялық өнім
Лицензия — бағдарламаны орнату, пайдалану, көшіру немесе тарату шарттарын анықтайтын құқықтық келісім. Лицензия талаптарын сақтау — заңды қолданудың негізгі шарты.
Неге маңызды?
Лицензиялау авторлық құқықты қорғайды, жаңартулар мен қолдауды алуға мүмкіндік береді және ұйым үшін құқықтық тәуекелдерді азайтады.
12) Интернет пен бағдарламалық пакеттердің байланысы
Интернет бағдарламалық пакеттердің таралуына, жаңартылуына және бірлесіп қолданылуына тікелей әсер етеді. Қазіргі кезде көптеген бағдарламалар желі арқылы жеткізіледі және қызмет ретінде ұсынылады.
Тарату
Бағдарламаларды жүктеу, репозиторийлер және қолданбалар дүкендері арқылы жылдам жеткізу.
Жаңарту
Қауіпсіздік патчтары мен жаңа нұсқаларды автоматты түрде орнату мүмкіндігі.
Қызмет ретінде қолдану
Бұлттық сервистер (SaaS) арқылы браузерде жұмыс істеу және командалық ынтымақтастық.