Қазақша рефераттар

Сабақты талдаудың үлгісі

Информатика сабағына қатысу мақсаты және сабақ талдауының жалпы тәсілдері

Мұғалімнің педагогикалық іскерлігін жетілдіру жолындағы мақсаты тек сабаққа қатысумен ғана шектелмейді. Сабақты жүйелі талдау — мұғалім үшін кәсіби шеберлікті арттыратын «шеберлік мектебі». Бұл материалда информатика сабағын талдаудың негізгі бағыттары, талдау түрлері және сабаққа қатысу кезінде қолданылатын үлгілер мен сұрақтар топтамасы жинақталады.

Мақсаты

Информатика сабағын талдаудың әртүрлі жолдарын қарастыру және өтілген сабаққа өздік талдау (самоанализ) жасауға арналған үлгілерді ұсыну.

Дидактикалық категориялар бойынша талдаудың негізгі сұрақтары

Дидактикалық тұрғыдан талдау сабақтың талаптарға сәйкестігін және жоспарланған нәтижелердің іске асуын анықтауға бағытталады.

  1. Сабақ дидактикалық принциптерге және оқу-тәрбие үдерісіне қойылатын талаптарға сәйкес келе ме?
  2. Дидактикалық міндеттер шешілді ме, оқушылардың білімі мен дағдыларын жетілдіру мақсаты орындалды ма?
  3. Сабақ құрылымы мен ішкі элементтерінің бірізділігі қандай деңгейде сақталды?
  4. Оқыту әдістерін ұйымдастыру, көрнекіліктер мен техникалық құралдарды қолдану сабақтың міндеттеріне сай келе ме? Оқушының танымдық даярлығын арттырып, оқыту мен тәрбиені байланыстыра алды ма?
  5. Сабақта саралау мен даралау қалай іске асты? Өмірмен байланысы бар ма?

Сабақ құрылым элементтері бойынша талдау

1) Актуалдандыру және алдыңғы білім

  • Өздігінен орындалатын жұмыс қаншалықты табысты орындалды?
  • Қандай дағдылар қалыптасты, қандай білім көлемі қайталанды?
  • Оқушы жауаптарының толықтығы, материалды қайта айтып беру сапасы.
  • Оқушылар сұрақтарының мазмұны, қайталанатын қателер және оларды талдау.
  • Ойлау әрекетінің белсенділігі.

2) Жаңа материал және жұмыс қарқыны

  • Өздік жұмысқа уақыт жеткілікті болды ма?
  • Мұғалім жаңа тақырыптың мазмұнын толық аша алды ма?
  • Жаңа материалдың бұрынғы тақырыптармен байланысы қамтамасыз етілді ме?
  • Кім қаншалықты ілгеріледі, кімге келесі сабақта қолдау қажет?

3) Дағды қалыптастыру және бекіту

  • Өздік жұмыстың сапасы: табыстар мен қиындықтар қандай?
  • Оқушылар үй тапсырмасын орындауға дайын ба?

4) Тәрбиелік ықпал және келесі қадам

  • Сабақтың қай элементтері тәрбиелік әсерді күшейтті?
  • Келесі сабақта нені күшейту керек, қандай қосымша материал қажет?

Негізгі ой

Сабақты талдаудың міндеттері мен өлшемдерін информатика мұғалімі алдын ала айқындап алса, бұл сабақтың ғылыми-әдістемелік деңгейін арттырудың маңызды кепілі болады.

Информатика сабағын талдаудағы практикалық басымдықтар

  • Кабинет жабдықталуы және компьютерлердің (техникалық құралдардың) сабаққа дайындығы.
  • Оқушылардың компьютерде жұмыс істеуі кезінде техника қауіпсіздігі ережелерінің сақталуы.
  • Сабақ кезеңдеріне уақыттың тиімді бөлінуі: ұйымдастыру, үй тапсырмасын тексеру, түсіндіру, бекіту, үй жұмысы, қорытынды.
  • Мұғалім қолданған әдістердің тақырыпты ашудағы тиімділігі және мақсатқа жету деңгейі.
  • Жетістіктермен қатар кемшіліктерді де нақтылап, түзету жолдарын белгілеу.

1) Сабақ құрылымы

Оқу үдерісіндегі сабақ кезеңдерінің логикасы мен сабақ «тығыздығының» (уақыт пен әрекет үйлесімі) деңгейі.

2) Әдістің оптималдылығы

Таңдалған әдіс-тәсілдердің мақсатқа сәйкестігі, оқушылардың деңгейін ескеруі және нәтиже беруі.

3) Мазмұн тиімділігі

Оқыту тиімділігі мұғалімнің «қалай түсіндіргенімен» емес, оқушының материалды қаншалықты меңгергенімен өлшенеді.

Сабақты талдау және өздік талдау: мақсат пен өлшем

Сабақты талдау және өздік талдау қол жеткізген нәтижелерді сабақтың білімділік, тәрбиелік және дамытушылық мақсаттарымен салыстыру арқылы жүргізіледі. Талдаудың түпкі мақсаты — мұғалімнің іс-әрекеті, қолданған әдістері мен оқушылармен қарым-қатынасы күтілген нәтижеге жеткізді ме, соны айқындау.

Сабақты талдаудың кең тараған түрлері

Толық талдау

Сабақтың барлық аспектілерін (мақсат, мазмұн, әдіс, құрал, нәтижелер) жан-жақты қарастыру.

Комплекстік талдау

Ұйымдастыру тәсілдері, түрлері, мазмұны мен мақсаттарының өзара байланысын және бірлігін анықтау.

Қысқаша талдау

Негізгі мақсат пен міндеттердің орындалу деңгейін жедел бағалау.

Аспектілік талдау

Сабақтың жекелеген элементтерін (мысалы, кері байланыс, саралау, қауіпсіздік) тереңдетіп талдау.

Әр талдау түрі дидактикалық, психологиялық, әдістемелік, ұйымдастырушылық, тәрбиелік және басқа да қырларды қамтуы мүмкін.

Оқу сабағы түрлеріне қысқаша шолу (информатика)

Сабақ (дәстүрлі)

  • Бағдарлама бойынша білім көлемін меңгерту.
  • Негізгі іскерліктер мен дағдыларды қалыптастыру.
  • Оқулықпен, анықтамалық әдебиетпен жұмыс, бақылау және қорытынды жасау.

Есептер шығару

Алгоритмдік ойлау мен қолданбалы дағдыларды дамыту, тәсілдерді салыстыру және дәлелдеу.

Лекция (теориялық оқыту)

  • Белгілі бір мәселе бойынша ұғымдарды жүйелі жеткізу.
  • Тақырып/тарау бойынша білімді қорытындылау және жүйелеу.
  • Лекция жазу дағдысын қалыптастыру және ЖОО форматына дайындау.

Семинар (теориялық оқыту)

  • Білімді жалпылау және жүйелеу.
  • Қосымша әдебиеттермен жұмыс, материалдарды салыстыру.
  • Өз көзқарасын айту және дәлелдеу, конспект жасау.

Конференция (теориялық оқыту)

  • Білімді тереңдету және кеңейту.
  • Ақпарат көздерімен жұмыс істеу дағдысын дамыту.
  • Баяндама/хабарлама жасау, өз бетімен ізденуге тәрбиелеу.

Әңгімелесу және консультация

  • Меңгеру деңгейін анықтау, олқылықтарды табу және түзету.
  • Сұрақтарға жауап беру, оқу әрекеттерінің түрлерін меңгертуге көмектесу.

Фронтальды лабораториялық жұмыс

  • Программалық қамтамасыз етумен жұмыс дағдыларын қалыптастыру.
  • Жеңіл есептер, эксперимент нәтижесін тіркеу және қорытындылау.

Практикум

  • Күрделі программалармен және қосымшалармен жұмыс.
  • Өз бетімен зерттеу жүргізу дағдысын қалыптастыру.

Информатика сабағын талдаудың үлгісі (қатысу парағы)

Төмендегі үлгі сабаққа қатысу кезінде бақылауды жүйелеуге көмектеседі. Рет қатаң міндетті емес: қажет болса кесте түрінде ықшамдап қолдануға болады.

  1. Жалпы мәлімет: күні, сынып, мектеп, мұғалімнің аты-жөні, сабақ тақырыбы.
  2. Оқу ортасы: кабинет жабдықталуы, қолайлылығы, құралдардың құрамы және күйі, программалық жабдықтарды сақтау ұйымдастырылуы.
  3. Қауіпсіздік: техника қауіпсіздігі және санитарлық-гигиеналық нормалардың сақталуы.
  4. Дайындық: мұғалімнің дайындыққа жұмсаған уақыты, құралдардың сабаққа сәйкестігі, көрнекі құралдарды қолдану уақыты, таратпалардың мазмұны.
  5. Құрылым: негізгі кезеңдер, мақсат, уақыт мөлшері; мұғалім басқаруы мен өздік басқарудың үйлесімі; жеке/жұп/топ/ұжымдық жұмыс.
  6. Мақсат және орындалуы: қойылған мақсаттың іске асу деңгейі.
  7. Мазмұн сәйкестігі: мектеп оқулығы және бағдарлама материалымен үйлесімі.
  8. Дидактикалық принциптер бойынша бағалау: ғылымилық, көрнекілік, бірізділік, практикамен байланыс (қолданбалы есептер, өмір талабына сәйкестік).
  9. Мұғалім әдістері: техниканы алдын ала дайындау; құрал-жабдықтарды ұйымдастыру; сұрақтарға жауап беру уақыты; жекелендіру және саралау; қателерді талдау.
  10. Қызығушылық пен ойлау: ынта қалыптастыру тәсілдері; тапсырма көздері; стандартты/стандартты емес әдістердің қолданылуы.
  11. Оқушылар жұмысы: белсенділік; саналық (амалдардың мәнін түсіну); терминдердің стандарттылығы; уақыт пен құралдардың жеткіліктілігі; тәртіп және қауіпсіздік; өз бетімен меңгеру мүмкіндігі.
  12. Кері байланыс және бағалау: бағалаудың жүйелілігі; компьютер арқылы бақылау; критерийлердің айқындығы; үй тапсырмасының көлемі мен түсіндірмесінің нақтылығы.
    Ескерту: кері байланыс тым жылдам болғанда, мұғалімнің жедел түсініктемесі кейде оқушының ойлау барысын ашуға кедергі келтіруі мүмкін.
  13. Тәрбиелік әсер: мұғалімнің педагогикалық мәдениеті мен такті; сабақтағы тәрбиелік тәсілдер.
  14. Қорытынды: сабаққа қатысу нәтижесінде болашақ мұғалім ретінде нені үйрендіңіз, қандай ұсыныс бересіз?

Қатысқан сабақты талдау кестесі (ықшам нұсқа)

Бағалау нысаны + - Ескерту
Сабақтың негізгі кезеңдері (ұйымдастыру, мақсат қою, негізгі бөлім, дер кезінде бақылау) □ □ —
Оқушылардың белсенділігі (өздік жұмыс, практикалық жұмыс) □ □ —
Құрылымның анықтығы, сабақтың тығыздығы, нәтижелілігі □ □ —
Әдістер (проблемалық-ізденгіштік, сөздік-көрнекілік, жаңа тәсілдер, жекелеме жұмыс, ОТҚ қолдану) □ □ —
Мұғалімнің жеке бас үлгісі (басқару икемділігі, мәдениеті, педагогикалық такт, эрудиция, қарым-қатынас) □ □ —

Бұл кесте сабақ кезеңдерін, жұмыс түрлерін, әдістерді және мұғалімнің кәсіби қырларын жедел бағалауға ыңғайлы: дұрыс болса «+», кемшілік байқалса «-» белгіленіп, ескертулер жеке жазылады.

Өтілген сабаққа өздік талдау (самоанализ) сұрақтары

№ Сұрақ Бағалау/түсіндірме
1 Оқушыларға арналған сабақ міндеті дұрыс анықталды ма? Тиімді / тиімсіз / нақтылауды қажет етеді
2 Сабақ бөліктерінің құрылуы және уақыттың бөлінуі қалай бағаланады? Қысқаша талдау
3 Сабақ мазмұнын таңдау қаншалықты негізді болды? Дәлел/себеп
4 Әдіс таңдауы оптималды ма (қайталау, жаңа тақырып, бекіту, қорытындылау)? Әр кезең бойынша
5 Жалпы сыныппен/топпен жұмыс және әлсіз оқушылармен жекелеме жұмыстың тиімділігі Нақты мысал
6 Көрнекі құралдар мен ОТҚ қолданылды ма, сәйкестігі қандай? Қолдану уақыты
7 Педагогикалық технологиялар және оқыту программалары қолданылды ма? Дамыту жаттығулары
8 Мұғалім–оқушы қарым-қатынасы және педагогикалық этикет сақталды ма? Стиль/ахуал
9 Санитарлық-гигиеналық нормалар сақталды ма? Дәлел
10 Білімділік, тәрбиелік және дамытушылық мақсаттар қаншалықты орындалды? Нәтиже
11 Үй тапсырмасы көлемі және түсіндірмесінің нақтылығы Уақытпен өлшеу

Қысқаша талдау схемасы

  1. Мектеп, сынып, пән, мұғалім, уақыты.
  2. Сабақ тақырыбы.
  3. Сабақ мақсаттары мен міндеттері (сабақ басталмай тұрып нақтылау).
  4. Сабақ кезеңдері: әр кезеңдегі мұғалім мен оқушы әрекеті және жұмсалған уақытты дәл белгілеу.

Осындай жүйелі талдау нәтижесінде бүгінгі сабақты кешегіден сапалырақ, ал ертеңгі сабақты бүгінгіден тиімдірек жоспарлауға мүмкіндік туады.

Сабақты талдаудың әртүрлі әдістері

Жоғары деңгейге жету үшін сабақ талдаудың бір үлгісімен шектеліп қалуға болмайды. Педагогикада талдаудың бірнеше тәсілі қолданылады: В.П. Симонов әдісі, И.М. Богданов әдісі, пәндік схема, жалпы талдау түрі, өздік талдау схемасы, графиктік үлгі және т.б. Мұғалім өз тәжірибесіне ыңғайлы, тиімді нұсқаны таңдап қолдана алады.

В.П. Симонов бойынша талдау

Симонов екі бағытты ұсынады: (1) мұғалім мен оқушы іс-әрекетіне қойылатын талаптар бойынша; (2) сабақты жүйелі түрде талдау.

В.П. Симонов әдісі: талаптар бойынша талдау (үлгі кесте)

№ Мұғалім іс-әрекеті (ұйымдастырушылық) Оқыту Тәрбиелік Оқушы іс-әрекеті
1 Сабақ жоспарының орындалуы Оқытудың ғылымилық принципі Идеялық бағыттылық Танымдық белсенділік деңгейі
2 Көрнекілік пен ТОҚ қолданудың мақсаттылығы Көрнекілік принципінің айқындығы Еңбек және оқу дағдыларын қалыптастыру Пәнге және сабаққа қызығушылық
3 Психологиялық-гигиеналық талаптарды сақтау Білімнің беріктігі, ұғынықтылығы, жүйелілігі Кәсіптік бағдар мүмкіндіктері Өз бетіндік дәрежесі
4 Барлық оқушымен кері байланысты ұйымдастыру Тиімділік және шыдамдылық принциптері Ақыл-ой тәрбиесіне ықпал Білімді белсендіру, жетекші идеяны ажырату
5 Пәнді меңгеру және әдістемелік шеберлік Проблемалық принципті жүзеге асыру Даму мен денсаулыққа қатысты талаптар Аналитикалық іскерліктер мен дағдылар
6 Құжаттандыру мен ұйымдастыру деңгейі Өмірмен, теория мен практикамен байланыс Эстетикалық әсер мүмкіндігі Тіл, жазу, графика және арнайы дағдылардың дамуы
7 Мұғалім тілінің шеберлігі (эмоция, дыбыс ырғағы) Басты дидактикалық мақсатқа жету Тәрбиелік міндетті өмірмен байланыстыру Ұжымдық жұмыс дағдылары
8 Уақытты ұтымды пайдалану Әдісті дұрыс таңдау және жас ерекшелігіне сәйкестік Сөзбен/балмен бағалаудың тәрбиелік мүмкіндігі Тақтада және құралдармен жұмыс істеу
9 Педагогикалық мәдениет және такт Білім, іскерлік, дағдыны бақылау деңгейі Басқару стилін таңдаудың дұрыстығы Ұйымшылдық және тәртіп
10 Техника қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауды сақтау Үй тапсырмасы көлемі және түсіндіру тәсілінің тиімділігі Мұғалім тұлғасының тәрбиелік мәні Сыртқы талаптарға сәйкестік

Бағалау логикасы (коэффициент)

Тиімділікті балл арқылы белгілеуге болады: жоғары — 2, орта — 1, төмен — 0. Жиналған ұпайлар бойынша сабақтың жалпы деңгейі қорытындыланады.