Ауа райы және агроклиматтық ресурстары
Ауа райы және агроклиматтық ресурстар
Солтүстік Қазақстан ең ірі материктің ішкі бөлігінде орналасқандықтан, өңірге шұғыл континенттік климат тән. Бұл ұзақ әрі қатаң қысымен, қатты жел мен борандардың жиілігімен, сондай-ақ қысқа, бірақ ыстық жазымен сипатталады. Ауа массаларының жиі алмасуы ауа райын тұрақсыз етіп, температура мен жауын-шашынның жыл сайын айқын құбылуына әкеледі.
Қысқы температура
Қаңтардың орташа көпжылдық температурасы: солтүстікте шамамен −18 °C, оңтүстікте −17,6 °C.
Ең суық күндері температура −45 °C-қа дейін төмендеуі мүмкін.
Жазғы температура
Шілдеде орташа температура солтүстікте шамамен +19 °C, оңтүстікте де +19 °C маңында.
Ең ыстық күндері +41 °C-қа дейін жетеді.
Күн радиациясы және жылу ресурстары
- Күн сәулесінің түсу ұзақтығы
- 2000–2150 сағат/жыл
- Радиациялық тепе-теңдік
- 25–30 ккал/см²/жыл
- +10 °C-тен жоғары кезең
- 130–140 күн
- +10 °C температуралар сомасы
- 2000–2200 °C
Ауа массалары, жел және маусымдық ерекшеліктер
Солтүстіктен келетін континенттік арктикалық ауа қыста температураның күрт төмендеуіне, ал көктем-күз өтпелі кезеңдерінде үсіктердің қайталануына себеп болады. Қыс мезгілінде көбіне антициклондық ауа райы басым: аспан ашық, температура тұрақты төмен болады.
Қысқы басым жел
Оңтүстік-батыс
орташа 5,5 м/с
Жазғы желдер
Солтүстік, солтүстік-батыс
орташа 4 м/с
Күзгі ауа райы
Салқын, бұлтты
жиі жаңбырлы
Көктем мен күздің өтпелі температуралары
Көктем әдетте құрғақ әрі салқын, қысқа болады; ұзақтығы орташа 20–30 күн және көбіне сәуірдің екінші жартысынан басталады. Өтпелі орташа тәуліктік температуралардың қалыптасуы көктем мен күзде біршама тұрақты мерзімдерге сәйкес келеді.
Көктемгі ауысу
- +5 °C шамасы: 20–22 сәуір
- +10 °C шамасы: 8–10 мамыр
Күзгі ауысу
- +10 °C шамасы: 18–20 қыркүйек
- +5 °C шамасы: 5–7 қазан
Үсік қаупі және аязсыз кезең
Соңғы көктемгі үсік орташа 20 мамырға келеді (ауытқу: 16 сәуір–22 маусым). Күзгі алғашқы үсік орташа 20 қыркүйек шамасында (ауытқу: 19 тамыз–12 қазан). Кей деректер бойынша 25 шілдеде де суық тіркелген (Булаева, 1997).
Аязсыз кезең
100–120 күн/жыл
0 °C-тен жоғары кезең
шамамен 190 күн
Жауын-шашын және ылғалмен қамтамасыз етілу
Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 290–295 мм-ден 425 мм-ге дейін өзгеріп отырады. Ең аз жауын-шашын, әдетте, облыстың оңтүстік-шығыс аудандарына тиесілі. Ылғалмен Көкшетаудың таулы-қырқалы өңірлері және орманды дала аймақтары салыстырмалы түрде жақсырақ қамтамасыз етілген.
Жылы кезеңдегі үлес (сәуір–қазан)
80–85%
Жазғы максимум
шілдеде 45–75 мм
Қар жамылғысы
25–30 см, ~5 ай
қараша–наурыз
Көпжылдық ауытқулар және соңғы үрдістер
Жауын-шашынның көпжылдық ауытқуы едәуір: 1936 жылы 164 мм-ден 1905 жылы 619 мм-ге дейін өзгерген жағдайлар келтіріледі; сондай-ақ 1995 жылы 594 мм көрсеткіші тіркелген. Петропавл қаласының гидрометеорологиялық станциясы деректерін жинақтау соңғы 50 жыл ішінде жауын-шашын мөлшерінің жылдық өсімімен қатар климаттың жылыну белгілерін көрсетеді.
Құрғақшылық тәуекелі
Кейбір жылдары көктемгі және жазғы мезгілдерде жауын-шашынсыз кезеңдер қалыптасып, өсімдік өсіруге қолайсыз жағдай туғызады. Статистикалық тұрғыдан алғанда, шамамен әр 20 жылда 1 рет қайталанатын ең ұзақ жауын-шашынсыз кезең 28–36 күн аралығында ауытқиды.
Сәуір–қазан аралығындағы атмосфералық құрғақшылық
Облыс бойынша атмосфералық құрғақшылық күндерінің орташа саны 40–50 күн. Петропавлда бұл көрсеткіш 10–60 күн аралығында құбылады.