Қазақша рефераттар

Адвокаттар алқасы

Заң құрылымы: бөлімдер мен тараулар

«Адвокаттық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы (2010 жылғы 19 наурыздағы өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып) төмендегі негізгі бөлімдерден тұрады:

  • I-тарау

    Жалпы ережелер (1–6-баптар)

  • 2-тарау

    Адвокаттың мәртебесі (7–18-баптар)

  • 3-тарау

    Адвокаттық қызметті ұйымдастыру (19–33-баптар)

  • 4-тарау

    Қорытынды және өтпелі ережелер (34-бап)

I-тарау. Жалпы ережелер

1-бап. Адвокатураның мақсаты

Қазақстан Республикасындағы адвокатура адамның өз құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғауға және білікті заң көмегін алуға мемлекет кепілдік берген, Қазақстан Республикасының Конституциясымен бекітілген құқықтарын іске асыруға жәрдемдесуге арналған.

Негізгі бағыттар

  • қылмыстық істер бойынша қорғауды ұйымдастыру;
  • әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қорғау және өкілдік;
  • қылмыстық және азаматтық істер бойынша, сондай-ақ әкімшілік істер бойынша өкілдік ету;
  • азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғауға жәрдемдесу;
  • заң көмегінің заңнамада тыйым салынбаған өзге де түрлерін көрсету.

Маңызды қағида: адвокаттар көрсететін заң көмегі кәсіпкерлік қызмет болып табылмайды.

2-бап. Қазақстан Республикасының адвокаттық қызмет туралы заңнамасы

Адвокаттық қызмет туралы заңнама Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Заңнан, сондай-ақ адвокаттық қызметті реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерден тұрады.

Халықаралық шарттардың басымдығы

Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта осы Заңнан өзгеше ережелер көзделсе, халықаралық шарттың ережелері қолданылады.

Жеке және заңды тұлғалардың істері бойынша қорғау мен өкілдік ету кезіндегі адвокаттардың іс жүргізу құқықтары мен міндеттері Қазақстан Республикасының заңдарымен айқындалады.

3-бап. Адвокатураның ұйымдастырылуы мен қызметінің принциптері

Тәуелсіздік

Адвокат өз қызметін жүзеге асырған кезде тәуелсіз болады.

Заңды әдістер мен құралдар

Адвокаттық қызмет заңда тыйым салынбаған әдістер мен құралдар арқылы жүзеге асырылады.

Араласуға жол бермеу

Заңда тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда, прокуратура, соттар, анықтау және алдын ала тергеу органдары, өзге де мемлекеттік органдар, ұйымдар мен лауазымды адамдар тарапынан адвокат қызметіне араласуға жол берілмейді.

Кәсіби этика және құпия

Кәсіби мінез-құлық нормаларын сақтау және адвокаттық құпияны сақтау міндетті.

4-бап. Адвокаттар көрсететін заң көмегінің түрлері

Заң көмегінің негізгі нысандары

  • ауызша және жазбаша консультациялар мен анықтамалар беру;
  • арыздар, шағымдар, өтініштер және өзге де құқықтық құжаттарды жасау;
  • азаматтық сот ісін жүргізуде сенім білдірушінің өкілі ретінде қатысу;
  • қылмыстық және әкімшілік сот ісін жүргізуде қорғаушы немесе өкіл ретінде қатысу;
  • аралық сотта, халықаралық коммерциялық төрелікте және дауларды шешетін өзге де органдарда өкілдік ету;
  • мемлекеттік органдарда, қоғамдық бірлестіктерде және өзге ұйымдарда мүддені білдіру;
  • халықаралық шарттар мен тиісті құжаттарда өзгеше көзделмесе, шет мемлекеттердің органдарында, соттарында, құқық қорғау органдарында және халықаралық сот органдарында мүддені білдіру;
  • атқарушылық іс жүргізуде, сондай-ақ қылмыстық жазаны орындау кезінде өкіл ретінде қатысу.

Еркін таңдау қағидасы

Көмек сұраған адам адвокатты еркін таңдауға құқылы. Заңда көрсетілген тағайындау жағдайлары (6-бап) және қорғаушының қатысуы міндетті қылмыстық істер бойынша ерекше тәртіптер сақталады.

Қылмыстық істер бойынша қорғау

Қылмыстық істер бойынша кәсіби қорғауды тек адвокаттар жүзеге асырады.

5-бап. Заң көмегіне ақы төлеу және шығыстарды өтеу

Заң көмегіне ақы төлеу мөлшері және қорғау мен өкілдік етуге байланысты шығыстарды өтеу тәртібі көмек сұраған адам мен адвокат жасасатын жазбаша шартта белгіленеді. Шарт Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен жасалады, ал оның бір данасы шарт жасасқан адамға беріледі.

Шарттың маңызды талаптары

  • адвокаттың тегі, аты, әкесінің аты;
  • адвокаттық қызмет ұйымының нысаны және адвокат мүшесі болып табылатын адвокаттар алқасы;
  • тапсырманың (көрсетілетін көмектің) нысаны;
  • ақы төлеу және шығыстарды өтеу мөлшері мен тәртібі;
  • шартты бұзу тәртібі мен шарттары.

Нәтижеге байланған төлемге шектеу

Әдетте істің нәтижесіне немесе адвокаттық қызметтің табыстылығына байланысты ақы төлеу мөлшерін белгілейтін шарттарға, сондай-ақ ұйғарылған соманың бір бөлігін адвокат алатын шарттарға жол берілмейді (заңда көрсетілген жекелеген ерекшеліктерді қоспағанда).

Ауызша консультациялар үшін де, тапсырмаларды орындауға байланысты шығыстар үшін де адвокаттың қолма-қол ақша қабылдауы тиісті қаржы құжаттарын рәсімдеусіз жүргізілмейді.

Бюджет есебінен төлеу

Заңнамада көзделген жағдайларда заң көмегіне ақы төлеу және іссапар, көлік және өзге де шығыстар анықтау, алдын ала тергеу органдарының қаулылары және соттардың ұйғарымы бойынша бюджет қаражаты есебінен жүргізіледі.

Осы төлемдердің мөлшері мен тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.

6-бап. Заң көмегін тегін көрсету

Кімдерге тегін көрсетіледі

  • асыраушысының қайтыс болуына, өндірістік жарақатқа немесе денсаулыққа өзге зиян келуіне байланысты залалды өтеу істері бойынша талап қоюшыларға;
  • дау кәсіпкерлік қызметпен байланысты болмаса: ҰОС қатысушыларына және оларға теңестірілген адамдарға, мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерге, I және II топ мүгедектеріне, жасы бойынша зейнеткерлерге (талап қоюшы және жауапкер ретінде);
  • алимент өндіріп алу, зейнетақы мен жәрдемақы тағайындау, ақтау, босқын немесе оралман мәртебесін алу мәселелері бойынша азаматтарға, сондай-ақ ата-анасының қамқорлығынсыз қалған кәмелетке толмағандарға.

Қажет болған жағдайда адвокат құқықтық сипаттағы жазбаша құжаттарды да дайындайды.

Көрсету тәртібі мен мерзімдері

  • 1) және 2) тармақшалар бойынша тегін заң көмегі азаматтық іс жүргізу заңнамасына сәйкес көрсетіледі;
  • 3) тармақша бойынша көмек, әдетте, өтініш берілгеннен кейін тікелей көрсетіледі;
  • тікелей көрсету мүмкін болмаса, өтініш берілген сәттен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей қабылдау уақыты хабарланады;
  • мұндай жағдайларда көмектің ұзақтығы бір сағаттан аспауға тиіс (қажет болса, тиісті адвокаттық құрылым басшысы ұзарта алады);
  • бір мәселе бойынша құқықтық көмек бір рет қана көрсетіледі.

Есеп жүргізу және төлем

3) тармақша бойынша көрсетілген тегін заң көмегінің есебін адвокат Үкімет белгілеген тәртіппен жүргізеді. Ал төлем тиісті акті және адвокат мүшесі болып табылатын адвокаттар алқасының өтінімі негізінде бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

1) және 2) тармақшалар бойынша төлем тиісті сот шешімі негізінде бюджет есебінен жүргізіледі. Төлем мөлшері, шығыстарды өтеу тәртібі және есеп жүргізу қағидалары Үкіметпен айқындалады.

2-тарау. Адвокаттың мәртебесі

7-бап. Қазақстан Республикасындағы адвокат

Адвокат — жоғары заң білімі бар, адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия алған, міндетті түрде адвокаттар алқасының мүшесі болып табылатын және осы Заңмен регламенттелетін адвокаттық қызмет шеңберінде кәсіби негізде заң көмегін көрсететін Қазақстан Республикасының азаматы.

Адвокат болуға жол берілмейтін жағдайлар

  • сот тәртібімен әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі деп танылса;
  • өтелмеген немесе алынбаған соттылығы болса.

Сондай-ақ заңда көзделген бірқатар жағдайлар орын алғаннан кейін (мысалы, лицензиядан айырылу, лицензия қолданысының тоқтатылуы, теріс себептер бойынша құқық қорғау немесе өзге мемлекеттік органдардан босатылу және басқа да негіздер) үш жыл бойы адвокат болуға шектеу қойылады.

8-бап. Адвокаттың көмекшілері мен тағылымдамадан өтушілері

Адвокаттың көмекшілері мен тағылымдамадан өтушілері болуы мүмкін.

Көмекші

Көмекші еңбек шарты негізінде заң консультациясында, адвокат кеңсесінде немесе жеке-дара адвокаттың жанында жұмыс істей алады. Ол адвокаттың нұсқауы бойынша және адвокаттың жауапкершілігімен тапсырмаларды орындауға құқылы.

Тағылымдамадан өтуші

Тағылымдамадан өтуші болу үшін жоғары заң білімі талап етіледі. Тағылымдама адвокаттар алқасы төралқасының қаулысы негізінде, кемінде бес жыл стажы бар адвокатта үш айдан бір жылға дейін өтеді және шартпен рәсімделеді. Бұл кезең заң мамандығы бойынша жұмыс өтіліне есептеледі.

Тағылымдаманың тәртібі, мерзімі және шарттарын адвокаттар алқасы белгілейді.

9-бап. Адвокаттың лицензиясы

Әділет аттестаттау комиссиясының шешімі негізінде Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі берген лицензия лицензияда көрсетілген адамға адвокаттық қызметпен айналысуға рұқсат береді.

Лицензия алу шарты

Лицензия адвокаттар алқасында үш айдан бір жылға дейін тағылымдамадан өткен және аттестаттаудан өткен адамдарға беріледі. Аттестаттау қағидаларын Үкімет бекітеді.

Тізілім және жариялылық

Әділет министрлігі лицензиялардың мемлекеттік тізілімін жүргізеді және лицензия беру, тоқтата тұру, айыру және тоқтату туралы мәліметтерді мерзімді баспа басылымдарында жариялайды.

Емтихансыз лицензия алу мүмкіндігі

  • әділет біліктілік алқасында немесе Жоғары Сот Кеңесі жанындағы біліктілік комиссиясында емтихан тапсырған адамдар;
  • тұрақты судья болып жұмыс істеген адамдар (қызметтен абыройға нұқсан келтіретін теріс қылықтары немесе заң бұзушылықтары үшін босатылған судьяларды қоспағанда).

Прокуратура, тергеу және анықтау органдарында кемінде он жыл жұмыс істеген прокурорлар, тергеушілер мен анықтаушылар (жағымсыз себептермен босатылғандарды қоспағанда) тағылымдамадан өткеннен кейін емтихан тапсырудан босатылады.

Лицензия негізгі және тұрақты болып табылады; оның күші Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында қолданылады.

10-бап. Лицензия беруден бас тарту

Лицензия беруден бас тарту лицензиялау туралы заң актілерінде көзделген негіздер бойынша мүмкін.

11-бап. Лицензияның қолданысын тоқтата тұру

Лицензияның қолданысын тоқтата тұру тәртібі мен шарттары лицензиялау туралы заңнамада белгіленеді.

Қосымша арнайы негіздер

  • адам мемлекеттік қызметте болса;
  • Парламент депутатының немесе мәслихат депутатының өкілеттіктерін орындаса (бюджет есебінен төленетін тұрақты/босатылған негізде);
  • мерзімді әскери қызмет өткерсе;
  • заңда көзделген жағдайларда адвокаттар алқасының мүшелігінен шығарылған кезеңде.

Мұндай жағдайда лицензияның қолданысы Әділет министрінің бұйрығымен тоқтатыла тұрады және бұл туралы мүдделі органдар хабардар етіледі.

12-бап. Лицензиядан айыру және қолданысын тоқтату

Лицензиядан айыру

Лицензиядан айыру Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес жүзеге асырылады.

Сонымен бірге заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңнама талаптары жүйелі түрде (күнтізбелік он екі ай ішінде қатарынан үш және одан да көп рет) бұзылған жағдай да ескеріледі.

Қолданысын тоқтату (сот тәртібімен)

Лицензияның қолданысын тоқтату лицензиялау туралы заңнамада көзделген тәртіппен, ал кейбір жағдайларда Әділет министрлігінің талап-арызы бойынша сот тәртібімен жүзеге асырылады. Мұндай негіздерге, атап айтқанда, кәсіби міндеттерді орындау кезінде заңнаманы өрескел немесе бірнеше рет бұзу, не біліктіліктің жеткіліксіздігі салдарынан міндеттерді орындау мүмкін болмауы жатады.

Қолданысын тоқтату (әкімшілік тәртіппен)

  • сот шешімімен әрекетке қабілетсіз, әрекет қабілеті шектеулі, қайтыс болды немесе хабар-ошарсыз кетті деп танылса;
  • Қазақстан Республикасының азаматтығын тоқтатса;
  • қасақана қылмыс жасағаны үшін ақтамайтын негіздер бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылса;
  • қасақана қылмыс бойынша айыптау үкімі заңды күшіне енсе;
  • медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы сот шешімі заңды күшіне енсе.

Бұл шешімдер тиісті ұсынымдар негізінде қабылданып, мүдделі органдарға хабарланады.

13-бап. Адвокаттың өкілеттіктерін куәландыру

Адвокаттың нақты істі жүргізуге өкілеттігі ордермен куәландырылады. Ордердің нысанын Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі бекітеді, ал ордерлердің берілуін бақылау мен есепке алуды адвокаттар алқасының төралқасы жүзеге асырады.

Шетелдік адвокат

Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарт негізінде қызмет ететін шетелдік адвокаттың өкілеттігі жеке басын, адвокат мәртебесін және заң көмегін көрсетуге өкілеттігін растайтын құжатпен куәландырылады.

Адвокат Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында, ал қажет болған жағдайда — тиісті мемлекеттердің заңдарына және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына қайшы келмесе — шетелде де адвокаттық қызметпен айналыса алады.

14-бап. Адвокаттың құқықтары

Жалпы құқық

Адвокат көмек сұраған адамға ол мұқтаж болған кез келген заң көмегін көрсетуге құқылы.

Шарт жасасу

Адвокат өтініш жасаған адаммен өз атынан заң көмегін көрсету туралы жазбаша шарт жасасады.

Іс жүргізу шеңберіндегі құқықтар (іріктеме)

  • соттарда және құзыретті органдар мен ұйымдарда тұлғалардың құқықтары мен мүдделерін қорғау және білдіру;
  • мемлекеттік органдардан және мемлекеттік емес ұйымдардан адвокаттық қызметке қажет мәліметтерді сұрату және алу;
  • нақты мәліметтерді дербес жинау және дәлелдер ұсыну;
  • материалдармен, оның ішінде іс жүргізу құжаттарымен, тергеу және сот істерімен танысу және ақпаратты заңға қайшы емес тәсілмен тіркеу;
  • іске қатысуға жіберілген сәттен бастап қорғалушы адаммен құпия жағдайда, саны мен ұзақтығы шектелмейтін кездесулер өткізу;
  • арнайы білімді талап ететін мәселелер бойынша шарттық негізде мамандардың қорытындыларын сұрату;
  • лауазымды адамдардың заңсыз әрекеттері мен қысымына белгіленген тәртіппен шағым жасау.

Ескерту: берілген мәтіндегі 14-баптың келесі тармақтары үзіндіде аяқталмағандықтан, бұл бөлім толық көлемде келтірілмеді.