Қазақша рефераттар

 Дамудың қазіргі кезеңінде сыртқы экономикалық байланыстарға мыналар жатады

Сыртқы экономикалық байланыстар: мазмұны мен негізгі бағыттары

Қазіргі даму кезеңінде сыртқы экономикалық байланыстар экономиканың ашықтығын, капитал мен технология ағынын, сондай-ақ халықаралық есеп айырысу және кредит жүйелерімен ықпалдасуды айқындайды. Бұл байланыстардың құрылымы әртараптандыруды, тиімділікті бағалауды және тәуекелдерді басқаруды талап етеді.

Сыртқы экономикалық қызметтің негізгі нысандары

1) Сыртқы сауда

Экспорт пен импортты қамтиды және халықаралық тауар айналымының өзегін құрайды.

2) Шетелдік инвестициялау

  • Бірлескен кәсіпкерлік, соның ішінде акциялар және өзге бағалы қағаздар арқылы заңды тұлғалардың мүлкіне қатысу.
  • Концессиялар: ел аумағында шаруашылық және өзге қызмет жүргізу үшін мемлекет меншігіндегі табиғи ресурстарды және түрлі объектілерді пайдалануға мүліктік құқықтар алу.
  • Мүлікті жалға алу.

3) Халықаралық қаржы-кредит ұйымдарына қатысу

Бұл нысан шетелдік кредиттер мен қарыздарды тартумен, сондай-ақ халықаралық қаржы және өзге ұйымдарға жарналар төлеумен байланысты.

4) Ғылым, техника, мәдениет және туризм салаларындағы ынтымақтастық

Адами капиталды, инновациялық әлеуетті және елдің халықаралық беделін күшейтетін маңызды бағыт.

5) Шетелдегі өкілдіктерді ұстауға байланысты есеп айырысулар

Елшіліктерді, консулдықтарды және басқа да қызметтік құрылымдарды ұстау бойынша қаржылық есеп-қисаптарды жүргізуді қамтиды.

Құрылыс пен шетелдегі объектілер салу: әлеует және шектеулер

Дамыған елдерде сыртқы экономикалық қызметтің маңызды құрамдас бөлігі шет елдерде өнеркәсіптік, азаматтық, көлік және басқа да объектілер салу болып табылады. Алайда республика жағдайында бұл бағыт қаржылық және материалдық-техникалық ресурстардың тапшылығына байланысты іс жүзінде өте әлсіз дамыған.

Көлеңкелі сектор және капиталдың сыртқа ағылуы

Сонымен қатар экономиканың көлеңкелі секторында капиталды шетелдік активтерге салу арқылы сыртқы инвестициялау орын алады. Бұл көбіне капиталдың сыртқа кетуі ретінде көрінеді:

  • шетелдік банктердегі депозиттер;
  • бағалы қағаздарға инвестиция салу;
  • жылжымайтын мүлікті сатып алу және басқа да операциялар.

Арнаулы экономикалық аймақтар: тарту тетігі

Арнаулы экономикалық аймақтарды (айрықша құқықтық және экономикалық режімі бар арнайы бөлінген аумақтарды) қалыптастыру — ерекше саясат құралы. Олар аймақты жедел әлеуметтік-экономикалық дамыту үшін:

  • шетелдік капиталды тартуға,
  • прогрессивті шетелдік технологияларды енгізуге,
  • басқарудың озық тәжірибесін қолдануға

бағытталады.

Валюта-қаржы және есеп айырысу қатынастарының негізі

Сыртқы экономикалық байланыстарды дамыту республиканың басқа елдермен валюта-қаржы, есеп-қисап және кредит қатынастарының негізіне айналады. Мұнда сыртқы сауда ерекше орын алады.

Сыртқы сауда: экспорт пен импорттың құрылымы

Экспорттың қазіргі бейіні

Негізгі тренд

Өндірістің қалыптасқан құрылымына байланысты экспорттың едәуір бөлігі әзірге шикізатқа, түсті металдарға, материалдарға, отынға және шала фабрикаттарға тиесілі.

Сандармен

Экспортта минералдық өнімдердің үлесі 61%, ал мұнай мен газ конденсатының үлес салмағы 60% шамасында.

Экспортта сондай-ақ металлургия өнеркәсібі, химия өнеркәсібі өнімдері, азық-түлік тауарлары және оларды өндіруге арналған шикізат белгілі бір орын алады. Агроөнеркәсіп кешенінде негізгі баптар ретінде мақта талшығы, астық және былғары шикізаты сақталып отыр.

Экспорттың бюджеттік тиімділігі қалай бағаланады

Қаржы практикасында экспорттың бюджеттік тиімділігі валюталық түсім мен шығындардың арақатынасы арқылы сипатталады. Шығындарға мыналар кіреді:

  • өнім өндіруге жұмсалған шығындар;
  • ішкі бағалардағы өнім құны;
  • қосымша шығыстар (тасымалдау, жүкті ауыстырып тиеу, порттарда немесе стансаларда сақтау және т.б.).

Валюталық түсім Ұлттық Банктің бағамы бойынша теңгеге қайта есептеледі.

Тиімділікті арттыру бағыты

Экспорт тиімділігін арттыру ең алдымен оның құрылымын жетілдіру арқылы мүмкін: машина жасау өнімін, сондай-ақ еңбекті және ғылымды көп қажетсінетін қызмет түрлерін көбейту маңызды.

Импорттың негізгі баптары

  • машиналар, құрал-жабдықтар, көлік құралдары, приборлар;
  • химия өнімдері, пластмассалар, каучук;
  • минералдық өнімдер;
  • асыл емес металдар және оларды өндіруге арналған шикізат;
  • басқа да тауарлар.

Сауда балансы және төлем балансы: макроэкономикалық салдар

Макроэкономикалық теорияда экспорттың импорттан асып түсуі ұлттық экономиканы дамытудың қолайлы факторы ретінде қарастырылады. Мұндай артықшылық төлем балансында, әсіресе сауда балансының үлесі жоғары болған жағдайда, оң айырма қалыптастыруы мүмкін.

Жалпы алғанда, импорт экспорттан түсетін валюталық түсімдер есебінен қаржыландырылады. Қысқа мерзімде импорттың экспорттан асып түсуі міндетті түрде қолайсыз құбылыс емес: ішкі нарықта тапшылық болған кезде тұтынушылар қажетті тауарларды көбірек ала алады.

Алайда ұзақ мерзімде импорттың тұрақты түрде экспорттан жоғары болуы төлем балансының пассивін теңестіру үшін пайдаланылатын ресми валюталық резервтердің сарқылу қаупін күшейтеді.

Төлем балансының орнықты әрі ұзақ тапшылығы экономиканы құрылымдық тұрғыдан күрделі қайта құру қажеттілігін туындатуы мүмкін.