Қазақша рефераттар

Басқару ұйымастыру үкім шығару қызметіне қажет

Басқару құжаттары: түрлері, құрылымы және рәсімделуі

Басқару, ұйымдастыру және өкім шығару қызметіне қатысты құжаттарға әртүрлі нысандар жатады. Олардың қатарына бұйрық, жарлық, қаулы, нұсқау, мемлекетаралық шарт, заң, декларация, үндеу, шешім, хаттама, іс-шара (жұмыс) кестесі сияқты құжаттар кіреді. Бұл құжаттар ұйым қызметін реттеуге, міндеттерді нақтылауға және жауапкершілікті бөлуге қызмет етеді.

Негізгі ұғым

Бұйрық — ұйым басшысының басқару барысында туындайтын маңызды мәселелерді және күнделікті (ағымдағы) кадрлық міндеттерді шешу үшін шығаратын, орындауға міндетті өкімдік құжаты.

Бұйрықтың топтары

Мекемеде бұйрықтар, әдетте, екі топқа бөлінеді:

  • Негізгі қызмет мәселелеріне байланысты бұйрықтар
  • Жеке құрам (кадр) мәселелеріне байланысты бұйрықтар

Бұйрықтың реквизиттері

Бұйрықта төмендегі реквизиттер көрсетіледі (ұйым талаптарына қарай құрамы толықтырылуы мүмкін):

Елтаңба (қажет болған жағдайда)

Мемлекеттік символика қолданылатын құжаттарда беріледі.

Мекеме/кәсіпорын атауы

Ұйымның ресми атауы және бағыныстылығы көрсетіледі.

Құжат түрінің атауы

Мысалы: «Бұйрық».

Қол қоюшының аты-жөні

Басшының лауазымы мен аты-жөні беріледі.

Келісім туралы белгі

Мүдделі құрылымдық бөлімшелермен келісілгені туралы белгі (виза) қойылады.

Бұйрық мәтінінің құрылымы

Бұйрық мәтіні, әдетте, екі бөліктен тұрады:

1) Констатациялық бөлім

айқындаушы/анықтаушы бөлік

Бұйрықтың мақсаты және оны шығаруға негіз болған фактілер мен дәлелдер көрсетіледі.

2) Өкімдік бөлім

орындауға міндетті тармақтар

«Бұйырамын» деген сөзден басталады. Бұйрық мазмұны жаңа жолдан беріледі, әр тармақ араб цифрларымен нөмірленеді.

Дайындау, келісу және күшіне ену тәртібі

  • Жоба бұйрықтың орындалуына мүдделі мекемелермен және құрылымдық бөлімшелермен келісіледі.
  • Келісім (виза) бұйрық жобасының бірінші данасына қойылады.
  • Келісілген бланкіде басылған бұйрыққа мекеме басшысы қол қояды.
  • Бұйрық қол қойылған күннен бастап күшіне енеді.
  • Құжат журналға тіркеліп, нөмір беріледі және тиісті іс (нормативке сай) ішінде сақталады.

Жеке құрам бойынша бұйрықтар

Жеке құрамға қатысты бұйрықтар арқылы келесі рәсімдер жүргізіледі: жұмысқа қабылдау, қызмет бойынша ауыстыру, жұмыстан босату, демалыс беру, мадақтау және тәртіптік жаза қолдану.

Ерекшеліктері

  • Негізгі қызметке қатысты бұйрықтардан бөлек есепке алынып, бөлек жүргізіледі.
  • Көбіне біріздендірілген бланкілер бойынша ресімделеді.
  • Тақырып бөлігінде: «Жұмысқа қабылдау туралы», «Ауыстыру туралы», «Жұмыстан босату туралы», «Демалыс беру туралы» сияқты атаулар беріледі.
  • Мәтінде міндеттеуші «Бұйырамын» сөзі міндетті бола бермейді; оның орнына нұсқаулық мәнді етістіктер қолданылады: «қабылдансын», «тағайындалсын», «жолсапарға жіберілсін» және т.б.

Бұйрықтардың негізгі түрлері

Түрі

Жыл бойы үздіксіз жұмыстар

Үздіксіз орындалатын жоспарлы қызметке қатысты.

Түрі

Күнделікті мәселелер

Ағымдағы ұйымдастыру және әкімшілік тапсырмалар.

Түрі

Төтенше жағдайлар

Жедел әрекетті талап ететін ерекше жағдайларға байланысты.

Түрі

Басқа түрлері

Ұйымның ішкі регламенті мен ерекшелігіне қарай.

Тыныс белгілері: сызықша мен дефистің қолданылуы

Құжат мәтінін сауатты ресімдеу үшін сызықша (—) мен дефис (-) қолданылатын жағдайларды дұрыс ажырату маңызды. Төмендегі мысалдар жазылымдағы негізгі қағидаларды жинақтайды.

1) Мекен, уақыт, сан шектерін білдіру

Мекен, уақыт немесе сан шектерін білдіретін сөздердің арасына сызықша қойылады. Бұл көбіне «-дан … -ге дейін», «-нан … -ға дейін», «… шейін» мәнін аңғартады.

Мысал

Алматы – Тараз – Шымкент – Түркістан темір жолы

2) Дефис арқылы жазылатын күрделі сөздер

Кейбір күрделі сөздер дефис арқылы жазылады. Мұнда екі компонент көбіне мағыналас болып келеді, қажет болса арасына «және» сөзін кірістіріп айтуға болады.

Мысал

үгіт-насихат жұмысы

Мысал

орысша-қазақша сөздік

Мысал

тәлім-тәрбие

3) Бағытты білдіретін күрделі атаулар

Бағыт-бағдарды білдіретін күрделі сөздер дефис арқылы жазылады.

Мысалдар

оңтүстік-батыс, солтүстік-шығыс

4) Бастауыш пен баяндауыш арасына сызықша қою

Бастауыш та, баяндауыш та есім сөзден болып, екеуінің арасы анық ажыратылып тұрса, арасына сызықша қойылады.

Мысал

Тіл – қоғамдық құбылыс.

Мысал

Жанар – студент.

Бұйрықтың жазылу үлгісі

Төменде бұйрық мәтінін рәсімдеудің ықшам үлгісі берілген (мәтін мазмұны редакцияланып, емле және терминдер біріздендірілді).

Құжат үлгісі

Бұйрық

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

Қожа Ахмет Ясауи атындағы Қазақ–Түрік университеті, Шымкент институты

Күні

10.11.2006

№

5

Қала

Шымкент

Материалдық құндылықтарды мүлтіксіз сақтау туралы

Университеттің мүлкін және материалдық құндылықтарды мүлтіксіз сақтау мақсатында, сондай-ақ материалдық жауапты қызметкерлердің өздеріне тапсырылған міндеттерді тиянақты орындауын қамтамасыз ету үшін:

БҰЙЫРАМЫН:

  1. Дәрісханалар мен оқу бөлмелеріндегі мүліктердің, компьютерлердің, теледидарлардың, телефон аппараттарының және басқа да заттардың мүлтіксіз сақталуына жауапкершілік кафедралардағы зертханашылар мен хатшыларға, сондай-ақ коменданттарға жүктелсін.
  2. Оқу ғимаратының мүлкі, жиһаздары және өзге де құнды заттары үшін жауапкершілік ғимарат коменданттарының міндетіне жүктелсін.

Қол қою

Мекеме басшысы

Келісім (виза)

Мүдделі бөлімшелер

Ескерту: Бұйрық қол қойылған күннен бастап күшіне енеді, журналға тіркеледі және нөмір беріледі.