Латын Америка елдері мен Қазақстан туралы
Латын Америкасы: Қазақстан үшін жаңа мүмкіндіктер кеңістігі
Латын Америкасы экономикалық әлеуеті өсіп келе жатқан, халықаралық аренада саяси салмағы елеулі өңір ретінде жаңадан қалыптасып жатқан әлемдік тәртіптің, саяси және экономикалық мегаблоктардың үдерістеріне белсенді түрде араласуда. Соңғы үш жылда бұл өңірге АҚШ, Қытай және Ресей секілді алпауыт мемлекеттердің басшылары, сондай-ақ халықаралық күн тәртібінен түспей жүрген Иран жетекшісі де сапармен келді.
Бұл жайт Қазақстанның сыртқы саясат басымдықтарында аталған өңірге ерекше назар аудару қажеттігін аңғартады. Осы тұрғыдан алғанда, «жаңа құрлыққа» бағытталған сапар еліміздің сыртқы саясаты мен экономикалық мүдделерін ілгерілетудегі маңызды қадамдардың бірі болмақ.
Негізгі ой
Латын Америкасына қызығушылықтың артуы — өңірдің экономикасы мен дипломатиялық салмағының күшеюінің тікелей көрсеткіші. Қазақстан үшін бұл жаңа нарықтармен, технологиялармен және көпжақты әріптестікпен байланысын кеңейтудің мүмкіндігі.
Бразилияның орны және өңірлік ықпалы
Латын Америкасындағы ең ірі мемлекеттердің бірі — Бразилия. Оның үлесіне әлемдік жалпы жиынтық өнімнің 8 пайызына дейін тиесілі. Қазіргі геосаяси өзгерістерге бейімделе отырып, Бразилия әлемнің өзге бөліктеріндегі ықпалдастық құрылымдармен және өз өңірінде көш басын ұстайтын мемлекеттермен тығыз байланыс орнатуға ұмтылуда.
Бразилияның 2006 жылғы тамызда Астанада елшілік ашуы және арнайы тапсырмалар жөніндегі елші жіберуі — осы бағыттағы нақты қадамдардың бірі. Сонымен қатар Бразилия мен Латын Америкасындағы өзге елдердің әлемдік ірі күш орталықтарымен қатынасты ұтымды құра білетін, өңірде дербес орталық ретінде әрекет ете алатын экономикалық және саяси бірлестік қалыптастыруға негіз қалап жатқаны да назар аудартады.
Көпжақты дипломатия: ұқсас басымдықтар
Әлемдік форумдар мен өңірлік, субөңірлік ұйымдардың жұмысына толыққанды қатысатын Латын Америкасы елдерінің көпжақты дипломатиядағы рөлі арта түсуі ықтимал. Бұл тұрғыда Бразилия мен Қазақстанның сыртқы саяси басымдықтары бірқатар бағыттар бойынша ұқсас.
Қауіпсіздік және тұрақтылық
- Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
- Аумақтық тұтастықты сақтау және нығайту
- Өңірлік қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру
Халықаралық тәртіп және экономика
- БҰҰ Жарғысы қағидалары мен халықаралық құқыққа сүйену
- Қалыпты әрі демократиялық әлемдік тәртіпті нығайтуға үлес қосу
- Сыртқы сауданы ырықтандыру және қаржы-экономикалық қағидаларды жетілдіру
Мұндай сәйкестік көпжақты дипломатиядағы ынтымақтастықтың перспективалы бағыттарын айқындайды.
Экономикалық мегатоптар көкжиегі және еркін сауда күн тәртібі
Қазіргі таңда Латын Америкасы экономикалық мегатоптардың ықпалына тартыла түсуде. Мәселен, Латын Америкасы елдері мен АҚШ арасында өңірдегі мемлекеттердің басым бөлігін ықпалдастыратын еркін сауда аймағын құру туралы бастама бар. Егер бұл ниет жүзеге асса, кейінірек кедендік және валюталық одақ құру мүмкіндігі де артуы ықтимал.
Алайда кейбір сарапшылардың пікірінше, панамерикалық еркін сауда аймағы Латын Америкасы елдерінің барлық қажеттілігін толық өтей алмауы мүмкін. Сондықтан ұзақ мерзімді перспективада олар әлемнің өзге өңірлерімен де өзара тиімді ынтымақтастық орнатуға ұмтылады. Бұл үдерісте көшбасшылықтың кімнің қолында болатынын АҚШ президенті Р. Никсонның «Бразилия қайда барса, Латын Америкасы түгелдей сонда барады» деген сөзі айқын сипаттайды.
Неліктен Бразилия Қазақстанға экономикалық тұрғыдан тартымды?
Бразилия және жалпы Латын Америкасы елдері Қазақстан үшін экономикалық тұрғыдан қызықты серіктес екені жасырын емес. Бразилия бүгінде өнеркәсібі дамыған елдердің алғашқы ондығына кіреді. Машина-техникалық өнімдерінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 60 пайызға жуықтайды — бұл көрсеткіш кейбір ірі мемлекеттердің деңгейінен де жоғары.
Бір-бірін толықтыратын салалары бар Бразилия өңірде экономикалық дербестігімен ерекшеленеді: сыртқы экономикалық ахуал нашарлаған жағдайда да ішкі проблемаларын өз күшімен еңсере алатын мүмкіндігі бар. Сонымен қатар ел АҚШ және Еуропалық одақпен, сондай-ақ Ресей және Қытаймен байланысын дамыту арқылы сыртқы саясаттағы теңгерімді сақтауға ұмтылады.
Өңірлік тәжірибе де маңызды
Латын Америкасындағы әлеуметтік-экономикалық даму тәжірибесі де назар аударарлық: бірқатар мемлекеттер реформалардың екінші кезеңіне өтіп, алғашқы өзгерістердің кем-кетігін түзетуге кірісті. Бұл Қазақстан үшін салыстырмалы талдау мен практикалық сабақ алудың қосымша көзі бола алады.
Сапар күн тәртібі: талқыланатын негізгі бағыттар
Жинақтай айтқанда, Бразилияға сапар аясында мына мәселелерді талқылау көзделеді:
Саяси ықпалдастық
Латын Америкасымен белсенді әрекеттестік, Орталық Азиядағы интеграциялық үдерістер, дінаралық сұхбатты дамытуға Қазақстанның үлесі.
Халықаралық қауіпсіздік
Жаппай қырып-жою қаруларын таратпау, халықаралық терроризмге, есірткінің заңсыз айналымына және өзге де қазіргі қауіп-қатерлерге қарсы күрес.
Сауда-экономикалық байланыстар және технология
Сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейту, ғылыми сыйымды және экспортқа бағытталған өнеркәсіпті, сондай-ақ ақпараттық саланы дамыту үшін жаңа технологияларды тарту.
Жоспарланған кездесулер және іскерлік диалог
Сапар барысында Қазақстан Президентінің Бразилия Президенті Л. И. Лула да Силвамен, БФР Парламенті Сенатының төрағасы Р. Калейроспен, Өкілдер палатасының төрағасы А. Чинаглиамен, сондай-ақ Федералдық Жоғарғы Сотының төрайымы Э. Нортфлитпен кездесулері жоспарланған.
Сонымен бірге мемлекет басшысының Бразилияның іскер қауымымен келіссөздерінде энергетика, өндіруші өнеркәсіп және жаңа технологиялар салаларындағы ынтымақтастықты дамыту, сондай-ақ өнеркәсіптің әртүрлі тармақтарында бірлескен кәсіпорындар құру мәселелері талқыланады деп күтіледі.
Қорытынды
Бұл сапар Қазақстан мен Латын Америкасы арасындағы серіктестікті тереңдетуге, сондай-ақ әлеуеті жоғары өңірде еліміздің саяси және экономикалық мүдделерін жүйелі түрде ілгерілетуге маңызды серпін береді.