Қазақша рефераттар

Байқоңыр - ғарыш алаңы

Ғарыш ұғымы: жақын және алыс кеңістік

Ғарыш — Ғаламның астрономиялық анықтамасының синонимі. Кей жағдайларда ғарыш ұғымына Жер және оның атмосферасы кірмей қалады.

Жақын ғарыш

Жер төңірегіндегі кеңістікті қамтиды.

Алыс ғарыш

Жұлдыздар мен галактикалар және өзге де алып кеңістіктерді қамтиды.

Байқоңыр: орналасуы және не үшін таңдалды

Байқоңыр — ғарыш айлағы. Ол Қызылорда облысы, Қармақшы ауданының аумағында орналасқан. Айлақтың іргесі 1955 жылы қаланды.

Таңдау кезінде ескерілген негізгі факторлар

  • Елді мекендерден қашық орналасуы.

  • Экватор жазықтығына салыстырмалы жақындығы.

  • Ракета ұшыру қауіпсіздігі.

  • Қайтып оралатын ғарыштық объектілер үшін қолайлы қону аймақтарының болуы.

Байқоңырдың басты және көмекші нысандары кең аумаққа шашырай орналасқан. Олардың бәрі автокөлік жолдары және теміржол арқылы байланыстырылған.

Инфрақұрылым: негізгі және қызмет көрсету нысандары

Негізгі нысандар

  • Техникалық тұғырлар.

  • Старттық кешендер.

  • Ұшу трассасы бойындағы өлшеу бекеттері (ірі құрылыстар, жалпы және арнаулы технологиялық жабдықтармен қамтылған).

  • Ғарыш айлағына әртүрлі жүктерді жеткізетін кірме жолдар.

Көмекші және қызмет көрсету нысандары

  • Отын (жанармай) сақтайтын алаңдар.

  • Сұйық оттегі мен азот өндіретін кешендер.

  • Энергия және сумен қамтамасыз ету жүйелері.

  • Байланыс жүйелері, телевизия және өзге қызметтер.

Байқоңырда ракета-тасығыштың әрбір түріне сәйкес бір немесе бірнеше техникалық тұғырлар, сондай-ақ әр тұғырға арналған бір немесе бірнеше старттық кешендер салынған.

Байқоңырдың ұшу трассасы Арал теңізінен бастап Камчатка түбегіне дейін созылып жатыр.

Тарихи ұшырылымдар және ғарышты игерудегі рөлі

1957: алғашқы жасанды серікке жол

1957 жылғы 4 қазанда Байқоңырдан тұңғыш ғарыш ракетасы сәтті ұшырылып, дүние жүзіндегі ең бірінші Жердің жасанды серігін орбитаға шығарды.

1961: адамзаттың алғашқы ұшуы

1961 жылғы 12 сәуірде Ю.А. Гагарин «Восток» ғарыш кемесімен адамзат тарихында тұңғыш рет ғарышқа аттанды.

Кейінгі бағдарламалар мен аппараттар

Кейін Байқоңыр көптеген жаңашыл бастамалардың старттық орнына айналды. Осы айлақтан Күннің, Айдың, Шолпанның алғашқы жасанды серіктері, сондай-ақ «Восток», «Восход», «Союз», «Прогресс» кемелері және «Салют», «Мир» орбиталық станциялары ұшырылды.

Ғылыми және қолданбалы мақсаттағы аппараттар да кең қолданылды: «Протон», «Зонд», «Прогноз», байланыс және метеорология үшін «Молния», «Экран», «Горизонт», «Радуга», «Метеор» және басқалары. Айды, Марсты және Шолпанды зерттеуге арналған ғарыш аппараттары бар ракета-тасығыштар да Байқоңырдан аттандырылды.

Қазақстандық ғарышкерлер және мамандар

Қазақстандық ғарышкерлердің ұшулары

  • 1991 жылғы 2 қазан — тұңғыш қазақ ғарышкері Т. Әубәкіров «Союз Т-13» кемесімен Байқоңырдан ғарышқа көтерілді.

  • Бірлескен бағдарлама аясында Т.А. Мүсабаев ғарышта екі рет болды: 1994 және 1998.

Еңбек үлесі

Байқоңырды салуға және оның жұмысын қамтамасыз етуге әр жылдары түрлі мамандықтағы көптеген қазақстандықтар қатысты. Олардың қатарында Қ. Тоқмұхамедов, Б. Межіғұлов, Т. Уәшев, К. Әбілғазин, полковник Ә. Исмаилов, М. Құлымгереев, Қ. Нұрмағамбетов, С. Мұхаметқалиев, Б. Ешімов, Қ. Нұрмұқанов, Р. Құлмырзаев, М. Мұқанов және басқалар болды.

Қазақстан азаматы, ұшқыш-сынақшы, майор М.З. Рафиков алғашқы ғарышкерлер тобында Ю.А. Гагаринмен бірге дайындықтан өтті.

Құқықтық мәртебе және экологиялық мәселелер

Мәртебесі

Байқоңыр ғарыш айлағы 1991 жылы Қазақстан Республикасының иелігіне өтті. 1993 жылы Ресей Федерациясына 20 жылға берілді.

Экологиялық зардаптар

Байқоңыр кешенін пайдаланудың экологиялық салдары байқалды: Қазақстан Республикасы аумағына жылына 30–35 мың тонна улы заттар таралады.

Ракеталардың қалдықтары Қарағанды, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарына зиян келтіргені туралы деректер келтіріледі.

Ақпарат көзі

Қазақша рефераттар сайты — www.temakosan