Қазақша рефераттар

Ұзақ мерзімді міндеттемелердің аудиті

Ұзақ мерзімді міндеттемелер: құрамы, есепке алу және аудит

Ұзақ мерзімді міндеттемелерге, әдетте, банктердің ұзақ мерзімді қарыздары, банктен тыс ұзақ мерзімді қарыздар және мерзімі кейінге қалдырылған корпоративтік табыс салығы жатады. Мұндай міндеттемелер кәсіпорынның қаржыландыру құрылымына тікелей әсер етеді, сондықтан оларды дұрыс жіктеу, есепке алу және аудит барысында дәлелді тексеру маңызды.

Ұзақ мерзімді қарыздардың мақсаты және негізгі ерекшелігі

Банктердің және банктен тыс мекемелердің ұзақ мерзімді қарыздары 1 жылдан астам мерзімге беріледі. Көбіне олар:

  • жаңа техниканы енгізу шығындарын қаржыландыруға;
  • өндірісті кеңейтуге;
  • өндірісті қайта құруға (реинжиниринг, жаңғырту);
  • қымбат бағалы жабдық алуға;
  • басқа мақсатты бағдарламаларды іске асыруға арналған.

Қарызды беру және өтеу тәртібі банктің ішкі ережелерімен, сондай-ақ қарыз алушы ұйым мен банк арасындағы кредиттік шартпен реттеледі.

Тексеру фокусы

  • Мерзімі, мақсаттылығы, қамтамасыз етілуі
  • Синтетикалық және аналитикалық есептің сәйкестігі
  • Проценттерді есептеу және көрсету

Есеп шоттары және корреспонденциялар (қарыздарды алу/өтеу)

Қарыздарды алу және өтеу операцияларының арнайы аудитін жүргізу үшін, әдетте, төмендегі шоттар қолданылады:

Негізгі қарыз шоттары

  • 3010 — «Банк қарыздары»
  • 3020 — «Банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың қарызы»
  • 3050 — «Басқалар»
  • 3390 бөлімшесінің «Қарыздар» шоттары

Ақша және есеп айырысу шоттарымен байланыс

  • 1040 — банктердегі аккредитивтердегі, чектердегі және карт-шоттардағы ақша
  • 1050 — ұлттық валютадағы ағымдағы корреспонденттік шоттардағы ақша
  • 3310 — берушілермен және мердігерлермен есеп айырысу
  • 3320 — еншілес ұйымдарға кредиторлық берешек

Қысқаша логика: кредит және дебет

Қарыз алынғанда қарыздар шоттары бойынша сома, әдетте, кредитте көрсетіледі, ал ақша есепке алынатын шоттармен корреспонденцияланады. Қарыз өтелгенде ақша шоттарымен корреспонденцияда өтелген сома қарыздар шоттарының дебеті бойынша көрсетіледі.

Кредиттік шарт: міндетті мазмұн

Қарыз операцияларын рәсімдеудің негізі — кредиттік шарт. Онда, әдетте, төмендегі талаптар нақты көрсетіледі:

  • кредиттеу объектісі (қаржыландыру мақсаты);
  • қарызды беру және қайтару мерзімдері;
  • проценттік мөлшерлеме және төлеу тәртібі;
  • тараптардың құқықтары, міндеттемелері және жауапкершілігі;
  • банкке ұсынылатын құжаттар тізбесі;
  • құжаттарды ұсыну мерзімділігі және өзге шарттар.

Аудитор үшін маңызды белгі

Қарызды беру мен өтеуге байланысты барлық талаптар шартта бекітілмесе, кейіннен мақсатты пайдалану, мерзім және проценттер бойынша даулар туындауы мүмкін. Сондықтан шарттың толықтығы аудитте жеке тексеріледі.

Аудит: баланстағы көрсеткіштерді тексеру тәртібі

1) Қалдықтардың сәйкестігі

Ұзақ мерзімді міндеттемелерді тексергенде, аудитор алдымен баланста көрсетілген есепті кезеңнің басы мен соңы бойынша қалдықтардың Бас кітаптағы тиісті шоттар және журнал-ордер деректерімен сәйкестігін анықтауы тиіс. Дегенмен мұны бірден жасау әрдайым мүмкін емес, себебі баланста көбіне синтетикалық шоттың қалдығы емес, аналитикалық есеп деректері негізінде қалыптасатын баптар беріледі.

Баланстың «Қамтамасыз етілген қарыздар», «Қамтамасыз етілмеген қарыздар», сондай-ақ «Ұйымдардың бір-біріне және еншілес ұйымдарға беретін қарыздары» баптары аналитикалық есеп деректері бойынша толтырылуы тиіс. Сондықтан синтетикалық есептің аналитикалық есеппен сәйкестігі — негізгі бақылау нүктесі.

2) Аналитикалық есептің дәлелдемелері (әсіресе 3020 және 4020)

3020 және 4020 шоттары бойынша аналитикалық есепте мерзімінде өтелмеген қарыздар, сондай-ақ оларды берген банктердің түрлері бойынша деректер көрініс табуы керек. Бұл ақпарат банк көшірмелерімен және өзге растаушы құжаттармен дәлелденуі тиіс.

3) Қамтамасыз ету, мақсаттылық және мерзім тәртібі

  • Банктер қарызды, әдетте, тиісті қамтамасыз ету немесе кепілдік негізінде және нақты мақсатқа береді — аудитор осы талаптардың орындалуын тексереді.
  • Қарыздың мақсатты пайдаланылуы міндетті түрде бағаланады.
  • Өтеудің толықтығы мен уақтылығы банк көшірмелері арқылы тексеріледі.
  • Қайтару мерзімі бұзылса, бұзушылықтың себебі анықталып, құжатпен негізделуі қажет.

4) Банктен тыс ұйымдардан алынған қарыздар

Басқа кәсіпорындар мен ұйымдардан алынған ұзақ мерзімді қарыздарды тексергенде, аудитор қарыз берушілермен салыстыру (сверка) нәтижелері арқылы қайтарылмаған қарыз қалдықтарының дұрыстығын айқындауы тиіс. Сонымен қатар қарыз алудың негізділігі мен заңдылығы, сондай-ақ өтеудің толықтығы мен мерзімділігі тексеріледі.

Проценттер және вексельдер: көрсету мен есепке алу

Проценттерді есептеу және көрсету

Аудитор қарыз және алынған несие бойынша процент төлеудің дұрыстығын тексеруі тиіс. Сондай-ақ кәсіпорынның өтелмеген қарыз қалдығымен бірге осы қарыз үшін банкке тиесілі процентті есепте көрсету туралы шешім қабылдаған-қабылдамағанын анықтайды.

Проценттер сомасы, әдетте, шығыстардың тиісті шоттарымен корреспонденцияда ұзақ мерзімді міндеттемелер есебі шоттарының кредиті бойынша көрсетіледі.

Вексельмен қамтамасыз ету

Тексеру кезінде берешектің вексельдермен қамтамасыз етілуі, сондай-ақ вексель берілгеніне қарамастан қарыздың ұзақ мерзімді қарыздар шотынан есептен шығарылмауы назарда болуы керек. Вексельдік операциялар есеп ережелеріне сәйкес жүргізілуі тиіс.

«Кейінге қалдырылған салықтар»: ұзақ мерзімді міндеттемелердің ерекше бабы

Ұзақ мерзімді міндеттемелер құрамына «Кейінге қалдырылған салықтар» бабы да кіреді. Бұл — отандық бухгалтерлік есеп үшін салыстырмалы түрде жаңа объект. Оның мазмұны, сондай-ақ «салықтық төлем», «табыс салығы», «бухгалтерлік табыс», «салықтық табыс», «салықтық әсер» ұғымдары 11 «Табыс салығы бойынша есеп» бухгалтерлік есеп стандартымен ашып көрсетіледі.

Негізгі қағидалар (қысқаша)

  1. Есепті кезең ішіндегі салықтық төлем міндеттемелер тәсілімен, салықтық әсер есебі негізінде анықталады. Бұл тәсілде табыс салығы кіріс алу барысында заңды тұлға шеккен шығыс ретінде қарастырылады және табыс пайда болған кезеңге есептеледі.
  2. Есепті кезеңде пайда болған уақытша айырмалардың салықтық әсері салықтық төлемге енгізіледі және бухгалтерлік баланста «Кейінге қалдырылған салықтар» бабы бойынша көрсетіледі.
  3. Осы бап бойынша кезең басы мен соңындағы қалдықтардың дұрыстығын айқындау үшін Бас кітаптағы 4310 «Кейінге қалдырылған корпоративтік табыс салығы» шотының және 5 журнал-ордердің деректері салыстырылады.

4310 шотының кредиті бойынша көрсетілетін операциялар

  • 7710 «Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар» шотымен корреспонденцияда — болашақта төлеуге тиіс салықтар сомасы.
  • Дебет 7710 — Кредит 4310: салықтық мөлшерлеменің ұлғаюына байланысты түзету енгізу.
  • Дебет 5320 — Кредит 4310: активтерді қайта бағалау кезінде салықтық есептегі өсімнің артуына байланысты кейінге қалдырылған салықтың сомасы.

4310 шотының дебеті бойынша көрсетілетін операциялар

  • Уақытша айырмалардың пайда болуы немесе жойылуы нәтижесінде төленуге тиісті, сондай-ақ зиянды өтеу нәтижесінде есепке жатқызылатын салықтар сомасы (3110 «Төленетін корпоративтік табыс салығы» және 7710 шоттарымен корреспонденцияда).
  • Кредит 7710 мөлшерлемесінің кемуіне байланысты 4310 бойынша түзету енгізу.
  • 5320 шотымен корреспонденцияда: бухгалтерлік есептегі және салықтық есептесулердегі қайта бағалау сомалары арасындағы айырма бойынша түзету.

Қорытындылай келе, ұзақ мерзімді міндеттемелерді тексеру синтетикалық және аналитикалық есеп деректерінің сәйкестігін растауды, қарыз шарттарының толықтығын бағалауды, мақсатты пайдалану мен қамтамасыз етуді дәлелдеуді және проценттер мен кейінге қалдырылған салықтардың дұрыс көрсетілуін қамтиды.