Қазақша рефераттар

Шопеннің полонездері туралы

Шопен шығармашылығындағы полонез жанры

Шопеннің полонездері, мазуркаларымен қатар, композитордың ұлттық-патриоттық идеяларын айқын танытатын шығармаларының бірі. Полонез — шынайы поляк жанры: XVII ғасырда ол поляк ақсүйектерінің салтанатты шеруін сүйемелдеуге арналған музыка ретінде қалыптасты. Түп тамыры халық биіне барып тірелгенімен, Шопен дәуіріне келгенде жанр өз болмысын өзгертіп, тұрмыстық сипаттан алыстаған еді.

Жанрдың тарихи бастауы

Шопен мен оның ізашарлары полонезге бет бұрған кезеңде бұл жанр әбден орнығып, оның музыкалық тілінде поляк фольклорының ізі әлсіреген болатын. Кейінгі салондық үлгілер қызықты мінезге ие болып, біртіндеп халықтық ерекшеліктерін жоғалта бастады.

Шопеннің жаңашылдығы

Шопен полонез жанрын биікке көтеріп, оны өзге классикалық жанрлармен тең дәрежеге қойды. Ол полонезге жаңа тыныс беріп, қосалқы рөлден босатты, идеялық-образдық мазмұнын байытты және оның поляк ұлттық болмысын қайта жаңғыртты. Сарайлық тұрмыстық бидің негізінде Шопен фортепиано музыкасының жаңа, ауқымды жанрын жасады.

Батырлық сипат

Шопен полонезді батырлық жанр ретінде қабылдады: бидің салтанаттылығы мен маңғаздығын сақтай отырып, батырлық-эпикалық және батырлық-драмалық көңіл күйлерді ашты.

Ұлттық-патриоттық идея

Полонездердің өзегіне озық ұлттық-патриоттық ойды дарытып, ол арқылы тұтас халықтың рухын, үміті мен қайғысын музыка тілімен бейнеледі.

Полонездердегі идеялық сарындар

Шопен полонездерінен үш негізгі идеялық сарынды байқауға болады:

  • 1

    Польшаның өткен ұлылығы үшін мақтаныш сезімі.

  • 2

    Ұлылықтың жоғалғанына күйзеліс, мұң.

  • 3

    Польшаның болашақта азат боларына сенім.

Образдық мазмұны бойынша топтастыру

Образдық мазмұнына қарай полонездерді екі топқа бөлуге болады:

Салтанатты, жарқын полонездер

Польшаның айбыны мен асқақтығын көрсететін, өршіл рухқа толы шығармалар.

Мұңды, батырлық-қайғылы полонездер

Қайғылы бүгінді, ішкі драманы және батырлықпен астасқан мұңды білдіретін туындылар.

Форма және драматургия

Полонездерде жиі күрделі үш бөлімді форма қолданылады; көп жағдайда ортаңғы бөлім негізгі идеяға қарама-қарсы сипат алады. Шопен шығармашылығында полонез біртіндеп драматизацияланып, формасы жағынан драмалық поэмаға жақындай түсті. Бұл үдеріс 1845–1846 жылдары жазылған полонез-фантазияда айқын қорытындыланады: мұнда батырлық идея романтикалық көркемдік арқылы ашылады.

Саны және ең жарқын кезеңі

Барлығы Шопен 16 полонез жазды. 1834 жылдар шамасында жазылған жеті полонез ерекше жарқын туындылар ретінде бағаланады; әрқайсысы өз мінезімен дараланады.

Жеке шығармаларға қысқаша сипат

Cis-moll полонезі — жарқын әрі лирикалық.

Одан кейінгі es-moll полонезі — ең лирикалық-мұңды үлгілердің бірі.

A-dur полонезі — жарқын, қуанышты; оның орнын қайғылы c-moll полонезі алмастырады.

40-жылдардағы шың

Полонездердің шырқау шыңы — 1840-жылдары жазылған үш полонез. Олар ауқымы мен идеялық салмағы жағынан симфониялық поэмаға жақындайды: батырлық-қайғылы fis-moll полонезі көлемі орасан зор, драмалық қарама-қарсылықтарға толы; әйгілі As-dur «Жеңісті» полонез жанрдың мүмкіндіктерін кең танытады. Сонымен бірге полонез-фантазия полонез шеңберінен шықпай-ақ, оның көркемдік өрісін ерекше кеңейтеді.

Музыкалық тілінің ерекшеліктері

Шопеннің полонездері виртуоздық сипатына қарамастан, мазуркаларымен салыстырғанда фактурасы, гармониясы және құрылымы жағынан күрделірек. Полонездерге фактураның қалыңдығы, динамиканы біртіндеп өсіруді жиі қолдану және оркестрлік дыбыстауға ұмтылыс тән. Мелодиясы ірі тынысты, ал ырғақтық негізі жігерлі әрі нық келеді.