Басшының бизнестегі рөлі
Адам факторын басқарудың өзегі
Адам факторын басқару, негізінен, екі мақсатқа сүйенеді: біріншісі — жұмысшы мен қызметкерді жұмысқа және қызмет ортасына бейімдеу; екіншісі — қызметкерлердің мұқтаждықтарын өтеу және жеке тұлғаның жан-жақты жетілуін қамтамасыз ету.
Бейімдеу кезінде басшы нені ескеруі керек?
1-қадам
Тану және дерек жинау
Адамның қабілеті, тәжірибесі, мінезі, уәжі туралы мәлімет жинау.
2-қадам
Кездесу және бағалау
Жеке сөйлесіп, шынайы әлеуетін нақтылау.
3-қадам
Бағыт беру
Мақсат, күтім, жауапкершілік пен қолдау шекарасын айқындау.
Басшылық: міндет, жауапкершілік, ізбасар тәрбиелеу
Басшы тек өзі басқаратын топқа ғана басшы. Басшылық — кез келген адамның қолынан келе бермейтін ауыр міндет. Басшы өзіне жүктелген басқару қызметін дұрыс атқарумен қатар, өзіне лайықты ізбасар тәрбиелеуге де міндетті.
Неліктен іштен өсірілген кадр тиімді?
Басшы басқару тәсілдерін, ой-тұжырымдарын бөлісіп, тәжірибесін үйрету арқылы өзі жоқта орнын баса алатын қызметкерді даярлайды. Қызметкерді баулып, өсіру — сырттан біреуді әкеліп тағайындағаннан әлдеқайда нәтижелі.
Лидерлік және ықпал ету
Басқаруда жұмыстың жөн-жосығын білумен қатар, адамдарға әсер ету қабілеті де маңызды. Сондықтан басшыға лидерлік қасиет міндетті: өзгелерді сендіру, әр қырынан үлгі болу және көпшілікті соңынан ерте білу қажет.
Принцип пен жүйелілік
Басшы жүйелі пікір мен тұрақты принциптерге сүйенуі керек. Жүйелі ойлау — оқумен тікелей байланысты дағды.
Оқу — кәсіби талап
Басшы үшін оқу — кәсіптік білімді, мәдени білімді және қызметке қатысты білімді үздіксіз толықтыру.
Командамен жұмыс: міндет бөлу, бақылау, марапат
Басшы қызметкерлерінің қабілетіне қарай міндет жүктесе, жұмыс нәтижесі артады. Қол астындағы адамдарды жиі қадағалап, жүйелі түрде пікір алмасып отыру, олардың көзқарасына мән беру және қажет тұста дер кезінде түзету енгізу — жұмыстың сапасына тікелей әсер етеді.
Нәтижені бекітетін қарапайым қағида
Жиі бақылау
Бақылау — қысым емес, бағыттан адаспау үшін керек құрал.
Кері байланыс
Жетістік пен қателікті уақытында талқылау нәтиженің өсуін жылдамдатады.
Марапат
Табысты қызметкерді мойындау ынтаны күшейтеді.
Психологиялық қолдау және этикалық қарым-қатынас
Проблемасы бар қызметкерге психологиялық көмек көрсету — басшының маңызды міндеттерінің бірі. Ол үшін мәселенің мән-жайын анықтап алғаннан кейін, қолайлы сәтте қызметкермен жеке отырып пікірлескен дұрыс. Әңгіме барысында объективтіліктен таймау қажет.
Әңгімелесудің мәдениеті
- Алдын ала жиналған мәліметті қызметкердің сөзімен ұштастырып, ойша талдау жасау.
- Қорқыныш, тартыншақтық, ұялу сияқты кедергілерді байқап, адамның өз ойын ашық айтуына жағдай жасау.
- Қателікті түзету кезінде ешкімді ренжітпейтін, ар-намысты төмендетпейтін тәсіл қолдану.
Есім — құрметтің белгісі
Әр адамға өз есімімен атаудың қаншалықты маңызды екенін білетін басшы қызметкерлерін атымен атауды әдетке айналдырғаны жөн.
Мінезді «бірден өзгертуге» ұмтылмау
Кей адамдардың жаратылысынан бар мінез-құлқын бір сәтте өзгертем деп асығыс қадам жасау — басқаруда жиі қателікке ұрындырады.
Тәртіп, жоспар, болжам: тұрақты нәтиженің іргесі
Табыс пен жетістіктің басты шарты — еңбек тәртібін сақтау. Бұл тұста басшы принципшіл болғаны дұрыс. Көп жұмыс істеткеннен гөрі жүйелі әрі жоспарлы жұмысты ұйымдастыру тиімді. Сонымен бірге басшы бақылаушы және зерттеуші ретінде келешекке қатысты болжам жасай алуы тиіс.
Қарым-қатынаста тепе-теңдік
Жоғары және төменгі қызмет сатысындағы адамдардың бәрімен бірдей, сыйластыққа негізделген қатынасты сақтай білу — басшы мәдениетінің өлшемі.
Уақытты басқару және өзін күту
Адам үшін ең қымбат нәрсе — уақыт. Өткен уақытты кері қайтару мүмкін емес, сондықтан еңбек уақытын реттеуге ерекше мән беру керек. Басшы жұмыс орнындағы барлық жағдайлардан хабардар болып, өзгенің қолынан келетін іске уақытын жұмсамай, бақылау мен үйлестіруге басымдық бергені абзал.
Рух пен тән тепе-теңдігі
Басшы өзіне арнайы уақыт бөліп, спортпен айналысып, сергітетін мәдени-демалыс шараларын жоспарлағаны дұрыс. Мұндай үзіліс еңбек өнімділігін арттырады, өйткені рух пен тән саулығы — жемісті еңбектің маңызды шарты.
Уәде және дәлдік
Берген уәдесін орындау, келісілген кездесу уақытынан айнымау — сенім капиталының өзегі. Сенім бар жерде тәртіп те, ынта да күшейеді.
Коммуникация, имидж және кәсіби көкжиек
Басшы адамдармен байланыс жасауда шебер болуы керек. Мұнда тілді меңгеруі, сөйлеу мәдениеті, дауыс ырғағы, ым-ишараны орнымен қолдануы үлкен рөл атқарады. Киінуі мен жүріс-тұрысы да сырт көзге жинақы әрі тартымды болуы тиіс. Сонымен қатар сезімтал болып, эмоциясын басқара білуі қажет.
Заманауи талаптар
- Әлемдегі даму мен жаңалықтан хабардар болу.
- Өз саласына қатысты заңдар, жобалар мен деректерді егжей-тегжейлі білу.
- Қоршаған ортадағы өзгерістерді, әсіресе технологияны, жүйелі меңгеру.
Тәжірибе және үздіксіз өзін түзету
Басшы үшін қажетті жетістік шарттарының бірі — тәжірибе. Тәжірибе уақыт өте жинақталады, ал өзіне дейінгі басшылардың тәжірибесінен үйрену оның құнын еселейді. Жетістік жолында басшы кемшілігін көре білуге және оны дер кезінде түзетуге әрдайым дайын болуы тиіс. Сонда ғана іс нәтижелі болады.
Қорытынды ой
Нәтижелі басқару — адамды түсіну, әділ талап қою, жүйелі оқу, ұдайы кері байланыс, уақытты ұқыпты жоспарлау және өзгеріске бейім болу қабілеттерінің бірлігі.