Ғалия нәзік сезім дүниесін, мөлдір махаббатты шеберлікпен сыршыл әуенде жырлаған ғашықтық лирикасы
Балуан Шолақ «Ғалия» өлеңінде ғашықтық сезімін қалай жеткізеді?
Балуан Шолақтың халық арасына кең тараған шығармаларының бірі — «Ғалия». Бұл туындыда ақын көзге бірден көріне бермейтін ең нәзік сезім қылын дәл басып, махаббатты сыршыл әуенмен өрнектейді. Өлеңнің эмоциялық арқауы — ынтықтықтан басталып, құмарлық пен құштарлыққа ұласып, соңында адалдыққа тірелетін тұтас сезім жолы.
Сұлулықты ынтық сезіммен суреттеу
Ақын Ғалияның көркін сыртқы сипатпен ғана емес, ғашық жанның іштей елжіреген күйімен береді. Бұл — махаббаттың алғашқы баспалдағы: таңдану, сүйсіну, жүректің селт етуі.
«Қаршыға төс, қаз мойын Ғалияжан,
Қай қылығың қалқаның ұмытарсың…»
Махаббат жолындағы қызғаныш пен күрес
«Ғалияда» махаббат — жай ғана нәзік елес емес, әрекетке бастайтын қуат. Ақын ғашығына жету жолындағы батылдығын, қызғаныш отын да жасырмайды: бұл сезімнің шынайылығын күшейтеді.
«Ақсұңқарды бөктергі іле ме деп,
Ерегескен дұшпанды жерге тықтым…»
Сезімге беріктік: таңдаудың айқындығы
Өлеңнің ең әсерлі тұсы — адалдықтың айқын антындай естілетін жолдар. Мұнда ақын жүрек таңдауының мызғымас екенін көрсетіп, өмірлік мәнді бір ғана асыл сезіммен байланыстырады.
«Сексен сұлу сылаңдап тұрса-дағы,
Ғалияның алмаймын кірпігіне…»
Балуан Шолақ тұлғасы және өнер кеңістігі
Балуан Шолақ — композитор, әрі жауырыны жерге тимеген балуан. «Жігітке жеті өнер де аз» дегендей, ол 14 жасынан күреске түсіп, ат құғында ойнап, шауып келе жатқан ат үстінде күрделі жаттығуларды шебер орындаған. Халық оның балуандық өнеріне сүйсініп, еркелете «Балуан Шолақ» деп атаған.
Ол жасынан ән-күйге құмар болып, ел аралап салдық құрады; маңына әнші-күйші, палуан және өнерлі жастарды жинайды. Осы көп қырлы болмыс «Ғалия» секілді шығарманың табиғи қуатын арттырып, ән мен өлеңдегі сыршылдықты тереңдете түседі.
Махаббат туралы ой түйіні
«Ғалия» арқылы ақын махаббаттың адам жанын өсіретін, мінезді шыңдайтын күш екенін көрсетеді: ынтықтық — жүректі оятады, құштарлық — жігер береді, адалдық — таңдауды бекітеді. Бұл сезімдер сөз құдіретімен рет-ретімен ашылып, ғашықтық лириканың тұтас әлемін құрайды.
Абайдың «Махаббатсыз — дүние бос» деген ойы да осы тұжырымды бекіте түседі: өмірдің мәні — мейірім мен адал сүйіспеншілікте. Сондықтан махаббатты ең асыл, ең мөлдір сезім ретінде қадірлеу — адамдықтың бір өлшемі.
Өмірге махаббатпен адам болып келеміз; ендеше махаббатпен өмірді танып, құштарлық сезіммен жетіле беру — ең қымбат байлық.